Karol I "król kapeluszy" Robertyng-Capet-Valois de France (urodzony w Vincennes/Carenne, 12 marca 1270 roku, zmarł w Nogent-le-Roy, 16 grudnia 1325 roku) herb

Młodszy syn Filipa III "Śmiałego" Robertyng-Capet, króla Francji i Izabeli Sunifred-d'Urgel-Cerdagne (Cerdana), infanta Aragonii, córki Jakuba I "Zdobywcy" Sunifred-d'Urgel-Cerdagne (Cerdana), króla Aragonii, Majorki i Walencji, hrabiego Barcelony.

Hrabia Valois od 2 lutego 1284 roku do 16 grudnia 1325 roku, d'Alençon od 1291 roku do 16 grudnia 1325 roku i de Chartres od 1293 roku do 16 grudnia 1325 roku jako Karol I, hrabia Andegawenii, du Maine i du Perche jure uxoris od 18 sierpnia 1290 roku do 16 grudnia 1325 roku jako Karol III, tytularny łaciński cesarz Konstantynopla jure uxoris od 8 lutego 1302 roku do 2 stycznia 1307 roku, baron de Châteauneuf-en-Thimerais od kwietnia 1314 roku do 16 grudnia 1325 roku, par Francji i hrabia Andegawenii od września 1297 roku, par Francji i baron Châteauneuf-en-Thimerais od kwietnia 1314 roku, tytularny król Aragonii, Walencji i hrabia Barcelony od 2 lutego 1284 roku roku (koronowany w 1285 roku) do 1295 roku, papieski wikariusz Włoch i gubernator i hrabia Romanii od 1302 roku do 16 grudnia 1325 roku, regent Francji od 29 listopada 1314 roku do 5 czerwca 1316 roku i od 3 stycznia 1322 roku do 16 grudnia 1325 roku, regent Nawarry od 5 czerwca 1316 roku do 17 lipca 1316 roku.

18 sierpnia 1290 roku w Corbeil poślubił Małgorzatę Robertyng-Capet-Anjou Andegaweńską (urodzona w 1273 roku, zmała 31 grudnia 1299 roku), hrabinę Andegawenii i de Maine, córkę Karola II "Kulawego" Robertyng-Capet-Anjou, króla Neapolu i Marii Arpad, córki Stefana V Arpad, króla Węgier. 28 lutego 1302 roku w Saint-Cloud poślubił Katarzynę I Robertyng-Capet de Courtenay (urodzon w 1274 roku, zmarł w Paryżu 2 stycznia 1307 roku), tytularną cesarzową Konstantynopola, córkę Filipa I Robertyng-Capet de Courtenay i Beatrycze Robertyng-Capet-Anjou, córki Karola I Robertyng-Capet-Anjou Andegaweńskiego, króla Sycylii. W czerwcu 1308 roku w Poitiers poślubił Mahaut de Châtillon (urodzona w 1293 roku, zmarła 3 października 1358 roku), córkę Gwidona IV de Châtillon, hrabiego de Saint-Pol i Marii Robertyng-Capet-Dreux, córki Jana II Robertyng-Capet-Dreux, księcia Bretanii.

Latem 1283 roku legat papieski Jan Cholet zaoferował Karolowi w imieniu papieża Marcina IV tron królestwa Aragonii. Po kilkumiesięcznych negocjacjach Karol został oficajlnie ogłoszony królem Aragonii przez swojego ojca. Miało to miejsce 2 lutego 1284 roku. W tym samym roku Karol został pasowany na rycerza i otrzymał hrabstwo Valois. W maju przyszło oficjalne nadanie mu przez papieża tronu Aragonii. W tym samym miesiącu armia francuska przekroczyła granicę Aragonii. Postępy armii krzyżowej (w czerwcu wyprawa do Aragonii zyskała rangę krucjaty) były niewielkie. Na początku 1285 roku zdobyto Gironę. Tam kardynał Cholet ukoronował Karola na króla Aragonii. Nie mając jednak pod ręką korony, ukoronował go własnym kapeluszem. Karol zyskał w ten sposób przydomek "króla kapeluszy" (roi de chapeau).

Tymczasem flota aragońska Rogera z Laurii zniszczyła flotę francuską. Armia lądowa króla Filipa cierpiała na dyzenterię. W końcu Filip III zarządził odwrót. Nie dotarł jednak do Francji. Zmarł 5 października 1285 roku w Perpignan. Królem został starszy brat Karola, Filip IV "Piękny". Rozpoczął on negocjację z Aragonią, ale toczyły się one dość opornie, gdyż Filip chętnie widziałby swego brata na aragońskim tronie.

Po kilku latach wojny obie strony zaczęły jednak dążyć do pokoju. Andegaweński król Neapolu Karol II był zdecydowany zakończyć wojnę z Aragonią, która wybuchła jeszcze za życia jego ojca w 1282 roku, kiedy to przeciwko Andegawenom zbuntowała się Sycylia i poddała się władzy króla Aragonii. W 1289 roku Karol II przybył do Francji. Po kilku miesiącach negocjacji udało mu się przekonać Karola de Valois do rezygnacji z pretensji do aragońskiego tronu. Karol miał za to otrzymać hrabstwa Andegawenii i Maine, które w posagu miała mu wnieść córka Karola, Małgorzata. Ślub odbył się 18 maja 1290 roku. 19 lutego 1291 zawarto traktat z Aragonią. W zamian za zrzeczenie się praw do tronu, Karol otrzymał od swojego brata część obszarów byłego hrabstwa Tuluzy. Ostateczne zrzeczenie się praw do tronu nastąpiło w 1295 roku.

W 1291 roku Karol otrzymał hrabstwo Alençon. W 1293 roku został hrabią Chartres. Rozpoczął również błyskotliwą karierę wodza. W 1297 roku dowodził wojskami francuskimi, które zaatakowały Flandrię. W tym samym roku poprowadził wyprawę przeciwko Akwitanii. W 1299 roku zmarła jego żona Małgorzata i Karol ożenił się ponownie z Katarzyną de Courtenay, tytularną cesarzową Konstantynopola. W 1301 roku papież Bonifacy VIII poprosił Karola o pomoc w walce z gibelinami w Italii. Karol, uważając, że ta wyprawa wzmocni jego pozycję w Italii, co okaże się pomocne w planowanej wyprawie na Konstantynopol, wyraził zgodę. W 1302 roku, obdarowany przez papieża tytułem hrabiego Romanii, spustoszył północną i środkową Italię (m.in. złupił Florencję, za co został skrytykowany przez Dantego w Boskiej Komedii) oraz w maju 1302 roku zaatakował Sycylię. Udało mu się opanować znaczną część wyspy, ale upalne lato, choroby w armii i przynaglające go do powrotu listy Filipa IV (który właśnie poniósł klęskę we Flandrii) skłoniły go do rokowań z królem Fryderykiem. Ich owocem był pokój w Caltabellotta, który kończył wojnę rozpoczętą w 1282 roku.

Katarzyna de Courtenay zmarła na przełomie 1307 roku i 1308 roku Karol jednak do końca życia marzył o krucjacie przeciwko Bizancjum i odzyskania cesarskiego tronu w Konstantynopolu. W 1308 roku po śmierci cesarza rzymskiego Albrechta I zgłosił swoją kandydaturę na tron Świętego Cesarstwa Rzymskiego, ale przegrał z Henrykiem VII Luksemburskim.

Odgrywał znaczną rolę we Francji za panowania ostatnich Kapentyngów. Zdolny wódz, rozrzutny aż do przesady, był gorliwym obrońcą feudalnych przywilejów rycerstwa. Sprzeciwiał się więc polityce swojego brata Filipa IV, który ograniczał rolę stanu rycerskiego wzmacniając prerogatywy Korony i opierając się na wykształconych mieszczanach. W 1311 roku znajdował się w składzie delegacji francuskiej na rokowania z Flamandami w Tournai. Tam doszło do sporu Karola z jednym z najbliższych doradców Filipa IV, Enguerrandem de Marigny. Karol nigdy nie wybaczył Marigny'emu wydarzeń z Tournai.

Sprzeciwiał się postępowaniu Filipa IV wobec zakonu templariuszy. W 1314 roku sprzeciwiał się skazaniu wielkiego mistrza Jakuba de Molay na śmierć. Za każdym razem bezskutecznie.

Po śmierci Filipa IV, który zmarł 29 listopada 1314 roku, królem został jego syn, Ludwik X "Kłótliwy". Faktycznym władcą Francji został jednak Karol de Valois, a nie słaby król. W 1315 udało się księciu doprowadzić do procesu i egzekucji de Marigny'ego. Ludwik X zmarł 5 czerwca 1316 roku, pozostawiając żonę, Klemencję, która była brzemienna. Karol starał się o regencję na czas ciąży królowej i małoletności jej potencjalnego syna, jednak pokonał go jego bratanek, młodszy brat Ludwika X, Filip de Poitiers. Królowa Klemencja rzeczywiście urodziła syna, Jana, ale zmarł on po 5 dniach. Filip de Poitiers 20 listopada 1316 roku został królem jako Filip V.

Za jego rządów wpływ Karola na władzę został ograniczony. Valois stał się, obok Roberta III d'Artois, największym oponentem króla. Filip V zmarł 3 stycznia 1322 roku i tron objął jego młodszy brat, Karol IV "Piękny". Karol de Valois odzyskał wpływ na rządy stając się ponownie faktycznym władcą Francji. W 1324 roku poprowadził swoją ostatnią wyprawę wojenną do Gujenny, chcąc zmusić króla Anglii Edwarda II do złożenia hołdu królowi Francji. Kampania zakończyła się sukcesem. Hołd złożył w sierpniu 1325 roku syn Edwarda II, hrabia Chester, późniejszy król Anglii Edward III.

Valois leżał już w tym czasie na łożu śmierci. Zmarł 16 grudnia 1325 roku. Został pochowany w kościele Jakobitów w Paryżu. Jego najstarszy syn, Filip, został w 1328 roku pierwszym królem Francji z dynastii Walezjuszy.


Żródła:

Karol Walezjusz w "WikipediA"


Carlos de França w "Geneall" tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk