Fryderyk I (V) "Król Zimowy" Wittelsbach (urodzony w dworku myśliwskim Deinschwang niedaleko Neumarkt in der Oberpfalz, 16 [26] sierpnia 1596 roku, zmarł w Moguncji, 29 listopada 1632 roku) herb

Syn Fryderyka IV Wittelsbacha, księcia-elektora Palatynatu Reńskiego i Luizy Julianny Orańskiej, córki Wilhelma I Orańskiego, księcia Oranii, namiestnika Niderlandów.

Król Czech i książę-elektor Świętego Cesarstwa Rzymskiego jako Fryderyk I od 4 listopada 1619 roku do 8 listopada 1620 roku, książę jaworsko-świdnicki od 26 sierpnia 1619 roku do 9 listopada 1620 roku, książę wrocławski od 26 sierpnia 1619 roku do 9 listopada 1620 roku, książę ziębicki od 4 listopada 1619 roku do 9 listopada 1620 roku, tytularny król Czech od 8 listopada 1620 roku do 29 listopada 1632 roku, książę-elektor Palatynatu jako Fryderyk V od 9 września 1610 roku do 23 lutego 1623 roku.

Poślubił w Londynie, 14 lutego 1613 roku Elżbietę "Zimową królową, Królową Serc" Stuart (urodzona w Dunfermline, 19 sierpnia 1596 roku, zmarła w Leicester House, London, 13 lutego 1662 roku), córkę Jakuba I (VI) Stuarta, króla Anglii i Szkocji i Anny Oldenburg Duńskiej, córki Fryderyka II Oldenburg, króla Danii i Norwegii.

Fryderyk kształcił się w szkołach francuskich. W 1610 roku odziedziczył po swoim ojcu tytuł elektora, a w okresie jego małoletniości (do 1612) władzę sprawował książę Jan von Zweibrücken. Po objęciu władzy dążył do utrzymania przywódczej roli wśród protestanckich książąt niemieckich; jako przywódca protestancki po detronizacji Ferdynanda II wybrany w listopadzie 1619 roku przez stany czeskie królem Czech, przyjął wybór wbrew przestrogom części doradców; mimo pojednawczych kroków (oddał swój głos elektorski za wyborem Ferdynanda II na cesarza) nie był w stanie powstrzymać Ferdynanda II od kroków wojennych.

W 1620 roku wojska Ligi Katolickiej, dowodzone przez hrabiego Tilly. rozbiły oddziały czeskie pod Białą Górą, Fryderyk I [V] zaś zbiegł do Holandii, skąd usiłował prowadzić negocjację z cesarzem, który już w 1621 roku ogłosił Fryderyka V banitą i gromadzić armię. Ostatecznie, mimo pozyskania sojuszników w Zjednoczonych Prowincjach Niderlandzkich i Siedmiogrodzie oraz pomniejszych protestanckich książęt niemieckich i początkowych zwycięstw w bitwie pod Wiesloch w 1622 roku, nie osiągnął sukcesu z powodu braku koordynacji działań.

Po rozgromieniu w 1623 roku wojsk Ernesta von Mansfelda i Chrystiana z Brunszwiku broniących interesów Fryderyka w zachodnich Niemczech - wojska hiszpańskie i bawarskie zajęły Palatynat, a tytuł elektorski otrzymał Maksymilian l Bawarski (Bawaria zaanektowała Górny Palatynat). Mimo interwencji dużej części protestanckich książąt Fryderyk nie odzyskał utraconego tytułu i ziem.

W 1622 roku wojska habsburskie i bawarskie zajęły Palatynat i zdobyły Heidelberg, rozpoczynając intensywną rekatolizacja, w 1623 roku cesarz odebrał Palatynatowi miejsce w kolegium elektorskim, przekazując je sprzymierzonej Bawarii. Mimo spóźnionego poparcia teścia, króla Jakuba I, i Chrystiana IV - Fryderyk V nie odzyskał już władzy w Czechach ani Palatynacie, którego władcą został Maksymilian I Wittelsbach.

W 1622 roku Fryderyk zbiegł do Hagi (wspierany finansowo przez Holendrów i Anglików), a po przystąpieniu Szwecji do koalicji antyhabsburskiej Fryderyk towarzyszył Gustawowi II Adolfowi (król Szwecji od 1611 roku) w trakcie jego pochodu przez Niemcy w latach 1630-1632.

Zmarł 29 listopada 1632 roku. Pochowany został w Sedan.

Zgodził się przyjąć koronę Czech, jako protestant, a tym samym rozpoczął wojnę trzydziestoletnią. Szybko stracił swoje nowe królestwo i w 1623 roku został usuniety jako elektor, a Księstwo został przyjęty przez jego bawarskich kuzynów.


Żródła:

"Poczet książąt i królów Czech" - autor: Przemysław Jaworski