Jan "bez Trwogi, Nieustraszony" Robertyng-Capet-Valois-Bourgogne (urodzony na zamku w Dijon, 28 maja 1371 roku, zabity na moście w Montereau, 10 września 1419 roku) herb

Syn Filipa II "Śmiałego" Robertyng-Capet-Valois-Bourgogne, hrabiego de Touraine, księcia Burgundii i para Francji, regenta Francji, hrabiego de Mortagne, gubernatora Normandii i Pikardii, hrabiego de iure uxoris Palatynatu Burgundii, hrabiego de iure uxoris Flandrii i para Francji, hrabiego Artois, barona de Donzy, hrabiego de Charolais, hrabiego de iure uxoris de Nevers, hrabiego de iure uxoris de Rethel, regenta Księstwa Bretanii i Małgorzaty II [III] de Dampierre Flandryjskiej, hrabiny Palatynatu Burgundii, hrabiny d'Artois, hrabiny Flandrii, hrabiny de Boulogne, hrabiny d'Auxonne, hrabiny de Gien, hrabiny de Rethel, hrabiny de Charolais, hrabiny d'Auxerre, hrabiny d'Auvergne, hrabiny d'Etampes, hrabiny de Nevers i seniory de Salins, córki Ludwika II "z Mâle" Dampierre, hrabiego Flandrii i para Francji, hrabiego de Nevers i de Rethel.

Hrabia de Nevers i baron de Donzy od 1384 roku do 27 kwitnia 1404 roku, hrabia de Charolais od 1385 roku do 28 stycznia 1405 roku, książę Burgundii i par Francji jako Jan II, hrabia Flandrii i par Francji od 27 kwitnia 1404 roku do 10 września 1419 roku, hrabia Palatynatu Burgundii, hrabia Artois od 16 marca 1405 roku do 10 września 1419 roku, hrabia d'Auxerre, d'Auvergne (Owernii), de Boulogne, d'Auxonne, de Gien, senior de Salins od 27 kwitnia 1404 roku do 10 września 1419 roku, książę Limburga i hrabia de Louvain od 25 października 1415 roku do 10 września 1419 roku, hrabia de Tonnerre od 1410 roku do 10 września 1419 roku, opiekun króla od 30 maja 1418 roku do 10 września 1419 roku.

Poślubił 12 kwietnia 1385 roku w Cambrai Małgorzatę Wittelsbach (urodzona zapewne w Hadze, w 1363 roku, zmarła na zamku w Dijon, 13, 23 lub 24 stycznia 1423 roku), córkę Albrechta I Wittelsbach, księcia Bawarii na Straubing, hrabiego Holland, Seeland i Hainault, regenta Holland, Seeland i Hainault i Małgorzaty Piastówny, córki Ludwika I "Dobrego, Sprawiedliwego, Roztropnego, Prawego" Piasta, księcia namysłowskiego, legnickiego, na Lubinie, na połowie Brzegu i Oławy, regenta w Legnicy, brzesko-oławskiego, Chojnowa, Kluczborka, Lubina i Niemczy.

Urodził się 28 maja 1371 roku na zamku w Dijon w Burgundii, jako najstarszy syn Filipa II "Śmiałego" i hrabiny Flandrii Małgorzaty III.

Od 1384 roku był hrabią Nevers oraz baronem Donzy jako następca tronu burgudzkiego, które po objęciu rządów w Burgundii przekazał najmłodszemu z braci - Filipowi.

Uczestniczył w antytureckiej krucjacie cesarza Zygmunta Luksemburskiego jako jeden z dowódców i 25 września 1396 roku dowodził strażą przednią armii krzyżowców pod Nikopolis (gdzie zyskał przydomek bez Trwogi, Nieustraszony) dostał się do osmańskiej niewoli prowadząc nieprzygotowany atak francuskiego rycerstwa na tureckie pozycje. Jan dowodził 10.000 burgundzkich rycerzy i 1000 angielskich ochotników. Dostał się do tureckiej niewoli, którą odzyskał w następnym roku po wpłaceniu olbrzymiego okupu przez ojca, a 27 kwietniu 1404 roku odziedziczył po jego śmierci Burgundię (w części opracowań figuruje jako Jan II, z racji na uwzględnienie w numeracji dynastycznej jego dziada, króla Francji), hrabstwa Flandrii oraz Artois, palatynat Burgundii (Franche Comté) oraz hrabstwo Charolais (to ostatnie 28 stycznia 1405 roku roku nadał najstarszemu synowi), Fryzję i Salins. Był także od 1410 roku hrabią Tonnerre. Rok później zmarła jego matka i Jan został hrabią Flandrii i Artois oraz hrabią palatynem Burgundii.

W 1407 roku podpisał traktat z Anglią. Był przeciwny kontynuowaniu wojny stuletniej, gdyż nie leżało to w gospodarczych interesach Burgundii. Zaczął też występować jako sojusznik miast i mieszczaństwa, zyskując sobie ich popularność protestami przeciwko nakładaniu większych podatków.

Od początku swoich rządów Jan brał aktywny udział w wydarzeniach we Francji. Królem Francji był obłąkany Karol VI. Regencję w jego imieniu sprawował młodszy brat króla, Ludwik I, książę Orleanu, o którym mówiono, że jest kochankiem królowej Izabeli.

Niebawem poróżnił się z regentem Francji, księciem Ludwikiem Orleańskim, który odmawiał przekazania mu należnego udziału w rządach. W 1405 roku Jan zbrojnie wkroczył do Paryża. Nie udało mu się jednak uzyskać regencji, ale został mianowany opiekunem delfina i innych dzieci króla. Wkrótce jednak stosunki między Janem a Ludwikiem jeszcze bardziej się pogorszyły. Stryj książąt, Jan de Berry, próbował nakłonić ich do porozumienia, ale jego wysiłki na niewiele się zdały. 23 listopada 1407 roku książę Orleanu wracający ze spotkania z królową Izabelą został zasztyletowany przez ludzi księcia Burgundii. Jan uzyskał od doktorów Uniwersytetu Paryskiego uzasadnienie swojego czynu jako usprawiedliwionego tyranobójstwa. Kosztowało go to jednak utratę łaski króla. Jan musiał uciekać z Paryża, ale w 1409 roku udało mu się powrócić do łask Karola VI. W traktacie podpisanym w Chartres 9 marca 1409 roku. Karol uwalniał księcia Burgundii od odpowiedzialności za morderstwo. Jan i syn zamordowanego Ludwika, książę Karol, zaprzysięgli zgodę. Jan został ponownie mianowany strażnikiem osoby delfina.

Problemy Jana nie skończyły się jednak. Stronnicy zamordowanego księcia Orleanu znaleźli sobie nowego przywódcę w osobie hrabiego d'Armagnac, teścia księcia Karola. Od niego wzięła się nowa nazwa stronnictwa - armaniacy. Konflikt jaki wówczas rozgorzał zakończył się pokojem w 1410 roku Jan powrócił następnie do Burgundii pozostawiając władzę w Paryżu w rękach Armagnaca. Jednak napięte stosunki hrabiego z paryskimi mieszczanami sprawiły, że Jan zdobył miasto w 1411 roku. W 1413 roku książę ponownie utracił kontrolę nad miastem na rzecz swoich przeciwników.

Najazd króla Anglii Henryka V, który wylądował w Normandii i zagroził Paryżow i pogrom wojsk francuskich na polach Azincourt w 1415 roku (polegli wówczas dwaj młodsi bracia Jana - Antoni Brabancki i Filip de Nevers), pogłębił tylko rozłam między frakcją burgundzką i dworską, na czele której stał od śmierci Orleańczyka hrabia Bernard d'Armagnac, konetabl Francji (stąd zwano ją partią armaniacką). Jan brał udział w negocjacjach pokojowych, ale nie brał udziału w przegranej bitwie pod Azincourt.

Wkrótce jednak ponownie wybuchły walki między armaniakami a Burgundczykami. 30 maja 1418 roku książę Burgundii zajął Paryż i ogłosił się opiekunem króla. Hrabia Armagnac zginął niebawem podczas walk ulicznych, a delfin Karol, nowy przywódca partii armaniackiej, uszedł na południe. Jan przybrał tytuł regenta Francji. Nie występował jeszcze jako sojusznik Anglików, ale nie przeszkodził im w zdobyciu Rouen. Kiedy północna Francja znalazła się pod angielską okupacją, a Paryż znajdował się w ręku Burgundczyków, delfin zdecydował się dojść do porozumienia z Janem. Karol i Jan spotkali się w lipcu 1419 r. i zaprzysięgli pokój na moście w Pouilly niedaleko Melun. Zdecydowali się później na odbycie jeszcze jednego spotkania.

Z inicjatywy księcia Jana w dniu 10 września 1419 roku na moście w Montereau. Jan przybył z niewielką eskortą. Przeszedł barierkę, doszedł do środka mostu i przywitał się z delfinem, słowami: "Panie, po Bogu pragnę służyć jedynie królowi i tobie, dla zachowania naszego królestwa". Przysiągł, że w tym celu wykorzysta wszystkie swoje siły, majątek i wpływy. Następnie zwrócił się do dworzan Karola: "Czy dobrze mówię, panowie?". "Nie można lepiej, kuzynie" - odrzekł Karol ujmując Burgundczyka za rękę. W tym czasie od orszaku odłączył się Tanneguy du Châstel, dawny dworzanin Ludwika Orleańskiego i uderzył księcia siekierą w głowę. Jan zginął na miejscu. Został pochowany w pustelni w Champmol niedaleko Dijon. Następnie jego ciało przeniesiono do kościoła św. Benigny w Dijon. Trumnę sprofanowano podczas rewolucji francuskiej w 1789 roku.

Śmierć Jana spowodowała ostateczne zerwanie rozmów między armaniakami a Burgundczykami. Ci ostatni poparli Anglików, co umożliwiło sukcesy Wyspiarzom przez następne 10 lat. W 1521 roku do Dijon przybył król Francji Franciszek I. Jeden z mnichów pokazał mu wówczas czaszkę Jana "bez Trwogi" i, wskazując na ślad po uderzeniu topora, powiedział: "Oto dziura, przez którą Anglicy weszli do Francji".

Był zaręczony z Katarzyną, córką króla Francji Karola V "Mądrego", ale do tego małżeństwa nie doszło i która została żoną Jana II, księcia de Berry. Poślubił Małgorzatę Bawarską, córkę Albrechta I Bawarskiego i Małgorzaty, córki Ludwika I, księcia brzeskiego. Dzięki temu małżeństwu książęta Burgundii zyskali prawa do Holandii i Hainaut. Jan i Małgorzata mieli razem syna i siedem córek.

Jan miał również następujące dzieci z nieprawego łoża:

z Agnes de Croy (urodzona około 1386 roku, zmarła?), córka Jean I de Croy, barona d'Airaines i de Renty, seniora de Chimay i de Seneghen, wielkiego rozlewnika Francji, gubernatora Artois, i Marguerite de Craon, córki Jean de Craon, Dommart-en-Ponthieu de Nouâtre:

Jean VI de Bourgogne (urodzony w latach 1414-1417, zmarł 27 kwietnia 1479 lub 1480 roku), prepozyt św. Donatien z Brugii, kanonik, biskup Cambrai, arcybiskup Treves, hrabia de Cambresis, senior de Herlaer, po nim potomstwo,

z Marguerite van Borsselen (zmarła w 1420 roku):

Guy de Bourgogne Bastard van Burgund (zmarł w październiku 1436 roku), senior de Kruybeke, po nim potomstwo,

Anton de Bourgogne Bastard van Burgund,

Philipotte de Bourgogne Bastard von Bourgogne (zmarła po 30 lipca 1429 roku), seniora de Joncy, żona: Antoine de Rochebaron (urodzony około 1405 roku, zmarł po 30 lipca 1429 roku), barona de Berze-le-Chatel.


Żródła:

"WALEZJUSZE"; autor: Przemysław Jaworski - 2018.


Jan bez Trwogi w "WikipediA"


Maison Ducs VALOIS de Bourgogne "Racines et historie"; tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk

16-06-2024