portret Karola "Śmiałego" z 1474 roku, Muzeum Sztuk Pięknych w Dijon

Karol I "Śmiały, Zuchwały, Wielki Książę Zachodu" Robertyng-Capet-Valois-Bourgogne (urodzony na zamku w Dijon, 10 (11) listopada 1433 roku, zmarła w Nancy, 5 stycznia 1477 roku) herb

Syn Filipa III "Dobrego, Wielkiego Księcia Zachodu" Robertyng-Capet-Valois-Bourgogne, księcia Burgundii i para Francji, hrabiego Flandrii i para Francji, hrabiego Tonnerre, seniora Fryzji i Salins, hrabiego Artois, księcia Brabantu, Lothier i Limburga, markiza Antwerpii i seniora miasta Mechelen (Malines), hrabiego de Saint-Pôl i de Ligny, hrabiego Namur, hrabiego Hainaut, Holland i Zélandii, hrabiego d'Ostrevant, markiza d'Anvers, de Vermandois i de Ponthieu, landgrafa Dolnej Alzacji, seniora de Fleurines, hrabiego de Mâcon, hrabiego d'Auxerre i para Francji, księcia Luksemburga i de Goërlitz i Izabeli Avis [Robertyng-Capet-Bourgogne-Alfonsina-Aviz], córki Jana I "Dobrego, Wielkiego, Ojca Ojczyzny, Króla dobrej pamięci" Avis (Robertyng-Capet-Bourgogne-Alfonsina-Aviz), króla Portugalii.

Hrabia Charolais od 10 (11) listopada 1433 roku do 15 czerwca 1467 roku, książę Burgundii i par Francji, książę Luksemburga i Goërlitz, książę Brabancji, Lothier i Limburgia, hrabia Flandrii i par Francji, hrabia Artois, Holandii, Zelandii i Hainaut, de Louvain, hrabia Palatynatu Burgundii, hrabia de Mâcon, de Vermandois, de Amiens, de Ponthieu i de Boulogne, hrabia de Saint-Pôl, de Ligny i Namur, margrabia Namur, markiz Antwerpii, senior Fryzji, Salins i Mechelen (Malines) od 15 czerwca 1467 roku do 5 stycznia 1477 roku, hrabia de Mortagne od 1468 roku do 5 stycznia 1477 roku, książę Geldrii i hrabia Zutphen od 1472 roku do 5 stycznia 1477 roku.

Poślubił 19 maja 1440 roku w Saint-Omer Katarzynę Walezjusz [Robertyn-Capet-Valois] Francuską (urodzona po 29 sierpnia 1428 roku, zmarła w Brukselii, 13 lipca 1446 roku), córkę Karola VII "Zwycięskiego" Walezjusza [Robertyn-Capet-Valois], hrabiego de Ponthieu, członka Rady Królewskiej, księcia de Touraine, delfina (hrabiego) Delfinatu i Viennois, księcia Berry i hrabiego de Poitiers, delfina Francji, prezydenta Królewskiej Rady, generała-porucznika Francji (Lieutenant-general du Roi) Francji, regenta Francji, tytularnego księcia Luksemburga, króla Francji i Marii Robertyng-Capet-Valois-d'Anjou Andegaweńskiej, córki Ludwika II Robertyng-Capet-Valois-d'Anjou, tytularnego cesarza Konstantynopola, tytularnego króla Neapolu, tytularnego króla Sardynii, tytularnego króla Sycylii, tytularnego króla Jerozolimy, księcia Andegawenii i Maine, hrabiego Prowansji i Forcalquier, wielkiego para Francji, księcia Ile-de-France, księcia Kalabrii, księcia Kapui, hrabiego Poitou, hrabiego Turyngii, hrabiego Pouilles, seniora Montpellier i para Francji, członka Rady Regencyjnej Królestwa Francji, gubernatora Langwedocji i Guyenne. 30 października 1454 roku w Lille poślubił Izabelę Robertyng-Capet-Bourbon-Clermont (urodzona w 1436 roku, zmarła w Antwerpii, 25 września 1465 roku), córkę Karola I Robertyng-Capet-Bourbon-Clermont, hrabiego de Clermont-en-Beauvaisis, księcia Bourbonnais i Owernii i Agnieszki Robertyng-Capet-Valois-Bourgogne, córki Jana II "bez Trwogi, Nieustraszonego" Robertyng-Capet-Valois-Bourgogne, hrabiego de Nevers i barona de Donzy, hrabiego de Charolais, księcia Burgundii i para Francji, hrabiego Flandrii i para Francji, hrabiego Palatynatu Burgundii, hrabiego Artois, hrabiego d'Auxerre, d'Auvergne (Owernii), de Boulogne, d'Auxonne, de Gien, seniora de Salins, księcia Limburga i hrabiego de Louvain, hrabiego de Tonnerre, opiekun króla Francji. Poślubił per procura 16 lutego 1468 roku w katedrze śś. Michała i Guduli w Brukseli i osobiście 3 lub 9 lipca 1468 roku w Damme lub w katedrze w Brukseli Małgorzatę "Róża Rabi" Plantagenet [Gâtinais-Anjou] (urodzona na zamku Fotheringhay, 3 maja 1446 roku, zmarła na zamku w Mechelen [Malines], 16 kwietnia lub 28 listopada 1503 roku), córkę Ryszarda Plantagenet (Gâtinais-Anjou), III księcia Yorku, hrabiego Lincolnshire, Northamptonshire, Yorkshire, Wiltshire, Gloucestershire, namiestnika Francji, hrabiego de March i Ulster, hrabiego de Cambridge, protektor Anglii, księcia Walii i hrabiego de Chester (Yorkist), księcia Kornwalii (Yorkist), Lorda namiestnika Irlandii, justicariusza w Eyre południowym of the Trent, konetabla Anglii i Cecylii "Róży z zamku Raby" FitzMaldred Neville of Raby, córki Ralfa FitzMaldred Nevill of Raby, I hrabiego of Westmorland.

Śmiałym, Zuchwałym określił go XV-wieczny kronikarz Tomasz Basin, biskup Lisieux, jednak przydomek ten upowszechnił się dopiero w wiekach XVIII i XIX.

Karol "Śmiały", był synem Filipa "Dobrego" i Izabeli Portugalskiej, i urodził się 10 (11) listopada 1433 roku na zamku w Dijon w Burgundii i był odtąd tytułowany hrabią Charolais. Po śmierci ojca 15 czerwca 1467 roku został księciem Burgundii, Luksemburga, Brabancji, Lothier i Limburgii, hrabią Flandrii, Artois, Holandii, Zelandii i Hainaut, hrabią palatynem Burgundii, hrabią Mâcon, Vermandois, Amiens, Ponthieu i Boulogne, margrabią Namur i Antwerpii, panem Fryzji, Salins i Mechelen (Malines).

Tak jak ojciec, posługiwał się tytułem "Wielkim Księciem Zachodu" (GRAND DUC D'OCCIDENT). W 1468 roku nabył hrabstwo Mortagne, a w 1472 roku księstwo Geldrii z hrabstwem Zutphen. Czynił bezskutecznie zabiegi u cesarza o burgundzką koronę królewską.

Książę Burgundii Karol "Śmiały" próbował stworzyć niezależne królestwo burgundzkie, przyłączając do swoich posiadłości znaczne obszary dzisiejszej Francji, Belgii, Holandii i Szwajcarii.

Około 1465 roku Karol rozpoczął starania o przekształcenie księstwa Burgundii w niezależne od Francji królestwo. Zmusił w październiku 1465 roku króla Francji Ludwika XI do podpisania układu pokojowego w Conflans i zwrotu zajętych wcześniej terytoriów burgundzkich nad Somma. Ludwik XI nie zaprzestał jednak wrogich działań w stosunku do Burgundii, zachęcając burgundzkie miasta do wypowiedzenia posłuszeństwa Karolowi i poddania się zwierzchności króla.

W 1466 roku Karol zdobył zbuntowane Dinant, a w następnym roku podporządkował sobie kolejne zbuntowane miasto, Liege. W tym czasie też, po śmierci ojca, który zmarł 15 czerwca 1467 roku, Karol został księciem Burgundii.

W 1468 roku podczas rokowań pokojowych z Ludwikiem XI w Peronne Karol dowiedział się o wybuchu kolejnego buntu w Liege, wspieranego przez francuskiego króla. Karolowi udało się jednak zmusić Ludwika do zgody na wyjęcie Flandrii, Gandawy i Brugii spod jurysdykcji parlamentu paryskiego (sądu najwyższego) i uzyskać jego pomoc w tłumieniu powstania w Liege. Miasto zostało zdobyte i w znacznym stopniu zniszczone. Rozejm między Karolem a Ludwikiem XI nie przetrwał jednak długo. Król wezwał Karola do stawienia się przed paryskim parlamentem i zajął w latach 1470-1471 kilka burgundzkich miast nad Sommą. W odpowiedzi Karol zaatakował Normandię i Ile-de-France, dochodząc aż do Rouen. W listopadzie 1472 roku król i Karol zawarli kolejny rozejm.

We wrześniu 1473 roku Karol spróbował sięgnąć po koronę królewską. Starał się uzyskać tytuł królewski od cesarza Fryderyka III. W ostatniej jednak chwili, kiedy trwały już przygotowania do ceremonii koronacji królewskiej, Fryderyk wycofał się ze swojej obietnicy. Królewskie marzenia Karola pozostały niespełnione. Wkrótce zmuszony został do przerwania prowadzonego przez jedenaście miesięcy oblężenia Nassau. Nie był to koniec nieszczęść, jakie spadły na ambitnego księcia. Jego dotychczasowy sprzymierzeniec, król Anglii Edward IV, zerwał porozumienie z Karolem i związał się sojuszem z Ludwikiem XI.

Zginął w toku kampanii lotaryńskiej w bitwie ze Szwajcarami, zabity 5 stycznia 1477 roku podczas ucieczki spod murów oblężonego Nancy. Zwycięski książę René II nakazał pochować ciało rywala w kolegiacie św. Jerzego w swojej stolicy.

W 1550 roku na polecenie cesarza Karola V szczątki jego pradziada przeniesiono do katedry w Brugii.

Pierwszą żoną Karola "Śmiałego" była poślubiona 19 maja 1440 roku w Saint-Omer Katarzyna Francuska. Drugą żoną Karola "Śmiałego" została 30 października 1454 roku w Lille Izabela de Bourbon, jedna z córek Karola I de Bourbon, księcia Bourbonnais. Trzecią żoną Karola "Śmiałego" była poślubiona per procura 16 lutego 1468 roku w katedrze śś. Michała i Guduli w Brukseli i osobiście 3 lub 9 lipca 1468 roku w Damme lub w katedrze w Brukseli Małgorzatą Plantagenet, siostra króla Anglii Edwarda IV, córka Ryszarda Plantageneta, księcia York, i poślubionej mu Cecylii, córki Ralfa Neville'a, earla Westmorland (Westmoreland).


Żródła:

"Władcy, tyrani, dyktatorzy" - Alan Axelrod, Charles Phillips, Warszawa 2000.


"Dynastie Europy" praca zbiorowa pod redakcją Antoniego Mączka; wydawnictwo Zakład Narodowy im. Ossolineum; Wrocław 2003.


"WALEZJUSZE"; autor: Przemysław Jaworski - 2018.


Charles Capet-Valois "Le Téméraire" w "Geni"; tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk

16-06-2024