Flandryjska dynastia - dynastia rządząca w hrabstwie Flandrii w latach 864-1278, w hrabstwie Hainaut w latach 1051-1280 oraz w Cesarstwie Łacińskim w Konstantynopolu w latach 1204-1216. Jej protoplastą był Baldwin I "Żelazne Ramię", który w 862 roku porwał i poślubił Jolantę, córkę króla zachodniofrankijskiego Karola "Łysego". Baldwin w znacznym stopniu uniezależnił się od króla (od 877 roku cesarza), tworząc podwaliny pod budowę hrabstwa Flandrii, a jego związek z Jolantą spowodował, iż członkowie dynastii flandryjskiej niejednokrotnie odwoływali się do swych karolińskich korzeni. Właściwymi twórcami hrabstwa Flandrii byli jednak Baldwin II "Łysy" w latach 879-918 i Arnulf I "Wielki" w latach 918-965, którzy powiększyli podległe sobie ziemie, nadając hrabstwu jego ówczesny kształt. Polityka hrabiów Flandrii zmierzała do utrzymania niezależności zarówno od królów Francji, jak i odradzającego się cesarstwa. Za panowania Baldwina IV w latach 988-1035 i Baldwina V w latach 1035-1067, doszło nawet do rozszerzenia granic hrabstwa na ziemie należące do cesarstwa. Jednocześnie nastąpiło zbliżenie z Francją, wyrażające się małżeństwem Baldwina V z córką króla Francji Roberta II "Pobożnego" (Baldwin był opiekunem Filipa I i regentem królestwa).

W 1051 roku Baldwin VI z Mons ożenił się z Rycheldą, hrabiną Hainaut, co doprowadziło w czasie jego panowania w latach 1067-1070, do krótkotrwałego połączenia hrabstw Flandrii i Hainaut. Po jego śmierci doszło jednak do walki między synami Baldwina a jego bratem Robertem Fryzyjczykiem, w wyniku której nastąpił podział dynastii na linię flandryjską, zapoczątkowaną przez Roberta Fryzyjczyka (hrabia Flandrii w latach 1071-1093) i linię Hainaut. Czasy panowania Roberta Fryzyjczyka to początek gospodarczego rozwoju Flandrii. Jego następcy: Robert Jerozolimski w latach 1093-1111 i Baldwin VII w latach 1111-1119, lojalnie współpracowali z królami Francji, a Robert Jerozolimski odznaczył się w pierwszej wyprawie krzyżowej (stąd przydomek). Członkowie dynastii flandryjskiej panujący w należącym do cesarstwa hrabstwie Hainaut nie zapominali o swych prawach do Flandrii i prowadzili walki ze swymi krewniakami (Baldwin III w latach 1099-1120) nawet przy pomocy cesarstwa. Po wymarciu linii flandryjskiej i przejęciu władzy we Flandrii przez obce dynastie władcy Hainaut nadal nie rezygnowali ze swych praw do rodzinnej domeny (Baldwin IV, panujący w latach 1120-1171, walczył o nią z księciem Thierrym z Alzacji). Do odzyskania Flandrii doszło jednak dzięki małżeństwu Baldwina V "Odważnego", hrabiego Hainaut (1171-1195), z Małgorzatą alzacką, córką Thierrego z Alzacji. W 1191 roku Baldwin został hrabią Flandrii jako Baldwin VIII. Fakt ten nie był jednak mile widziany przez króla Francji Filipa II Augusta, który zmusił Baldwina do odstąpienia Kapetyngom południowej części hrabstwa (Artois). Stało się tak, mimo że Filip II August był zięciem Baldwina (córka hrabiego Izabela była od 1180 roku żoną króla Francji, a jej karolińskie pochodzenie wzmacniało prawa Kapetyngów do tronu francuskiego). Syn Baldwina VIII, Baldwin IX, wziął udział w czwartej wyprawie krzyżowej, w trakcie której dzięki pomocy Wenecjan został wybrany na cesarza łacińskiego w Konstantynopolu w 1204 roku. Nie udało mu się jednak podbić całego cesarstwa bizantyńskiego, a także skłonić do sojuszu Bułgarów. Doprowadziło to do najazdu bułgarsko-greckiego i klęski pod Adrianopolem w 1205 roku, w trakcie której cesarz Baldwin I dostał się do niewoli. Władzę po nim objął jego brat Henryk w latach 1206-1216. Dzięki jego rozumnym rządom Cesarstwo Łacińskie zostało uratowane przed upadkiem. Henryk nie miał dziedzica, a po jego śmierci tron w Konstantynopolu objęła dynastia z Courtenay (Courtenay). Po dostaniu się Baldwina IX do niewoli bułgarskiej władzę we Flandrii i Hainaut objęła jego córka Joanna, jednak znalazła się ona pod opieką Filipa II Augusta i została wydana za mąż za portugalskiego księcia Ferranda, który za udział w wojnie przeciw Francji w 1214 roku, został ukarany długoletnim więzieniem. Po śmierci Joanny w 1244 roku, władzę we Flandrii i Hainaut objęła jej siostra Małgorzata. Jej dwukrotne zamążpójścia: po raz pierwszy w 1212 roku za Bureharda z Avesnes i po raz drugi w 1223 roku, za Wilhelma z Dampierre, doprowadziły do sporu między Francją, popierającą Bureharda (Hainaut) i cesarzem Fryderykiem II, zwolennikiem Dampierre'ów (Dampierre). Spór zakończył arbitraż Ludwika IX "Świętego", dzielący ziemie Małgorzaty na Hainaut - przekazane rodzinie Avesnes, i Flandrię - oddaną Dampierre'om w 1245 roku.


Żródła:

"Słownik dynastii Europy" - pod redakcją Józefa Dobosza i Macieja Serwańskiego