Alfons XIII Leon Ferdynand Maria Jakub Izydor Paskal Antonii "Pogrobowiec" Robertyng-Capet-Bourbon-Vendôme-Spain (urodzony w Madrycie 17 maja 1886 roku, zmarł w Rzymie 28 lutego 1941 roku) herb

Syn Alfonsa XII Robertyng-Capet-Bourbon-Vendôme-Spain króla Hiszpanii i Marii Krystyny Habsburg-Baudemont-Vaudemont-Lotaryńskiej, córki Karola Ferynanda Habsburg-Baudemont-Vaudemont-Lotaryńskiego arcyksięcia Austrii.

Król Hiszpanii i tytularny król Jerozolimy, wielki mistrz Zakonu Calatrava i Zakonu Alcántara jako Alfons XIII od 25 listopada 1886 roku do (abdykował) 14 kwietnia 1931 roku, tytularny Król Hiszpanii od 14 kwietnia 1931 roku do 15 stycznia 1941 roku. Po śmierci Alfonsa Karola księcia San Jaime (z linii karlistowskiej) 29 września 1936 roku, zgodnie z zasadą primogenitury ogłosił się głową Królewskiego Domu de Bourbon. Tytularny król Francji i Nawarry jako Alfons I od 29 września 1936 roku do 28 lutego 1941 roku, tytularny król Wielkiej Brytanii jako Alfons II od 9 kwietnia 1904 roku do 28 lutego 1941 roku.

Tytulara: Jego Wysokość Król Hiszpanii, Król Kastylii, Król Leonu, Król Aragonii, Król Obojga Sycylii, Król Jerozolimy, Król Nawarry, Król Granady, Król Toledo, Król Walencji, Król Galicji, Król Sardynii, Król Kordoby, Król Korsyki, Król Murcji, Król Jaen, Król Algeciras, Król Wysp Kanaryjskich, Król Wysp Filipińskich, Król Hiszpańskiego Wschodu i Indii Zachodnich, Arcyksiążę Austrii, Książę Burgundii, Książę Brabancji, Książę Mediolanu, Książę Aten i Neopatrii, Hrabia Habsburg, Hrabia Flandrii, Hrabia Tyrolu, Hrabia Rousillon, Hrabia Barcelony, senior Biskajów, senior Moliny, Generalny Kapitan Królewskich Sił Zbrojnych i ich Najwyższy Zwierzchnik, Suwerenny Wielki Mistrz Orderu Złotego Runa, Wielki Mistrz Królewskiego Orderu Karola III, Wielki Mistrz Królewskiego Orderu Izabeli Katolickiej, Wielki Mistrz Królewskiego Orderu St. Hermenegildo, Wielki Mistrz Królewskiego Orderu Świętego Ferdynanda, Wielki Mistrz Zakonu Montesa, Wielki Mistrz Zakonu Alcántara, Wielki Mistrz Zakonu Calatrava, Wielki Mistrz Zakonu Santiago, Wielki Mistrz Zakonu Marii Ludwiki, Wielki Mistrz pozostałych Zakonów Rycerskich

W Madrycie 31 maja 1906 roku poślubił Wiktorię Eugenie ("Enę") Battenberg (urodzona w Balmoral 24 października 1887 roku, zmarła w Lozannie 15 kwietnia 1969 roku), córkę Henryka Maurycego Księcia Battenberg i Beatrice Welf Hanowerskiej księżnej Wielkiej Brytanii i Irlandii.

Dążąc do wzmocnienia monarchii kosztem parlamentu, przyspieszył tym sposobem własne odejście, wymuszone przez zwolenników II Republiki.

Pełen życia i inteligentny, wychowywany byt przez matkę w ultrakatolickiej i reakcyjnej atmosferze.

W 1902 roku, na swoje szesnaste urodziny, przejął pełnię władzy królewskiej.

Alfons XIII tolerował system zmieniających się ciągle rządów konserwatywnych i liberalnych (co odbywało się w wyniku nieustannych wyborów), lecz zarazem coraz mocniej ingerował w politykę wewnętrzną, wpływając na zmiany gabinetów. Rezultatem tego była polityczną niestabilność państwa (pomiędzy 1902 a 1923 rokiem powołano w Hiszpanii aż 33 rządy).

Głośna próba zamachu na życie Alfonsa XIII oraz jego narzeczonej Wiktorii Eugenii Battenberg podczas ich ślubu (31 maja 1906 roku) zapowiadała całą serię intryg zmierzających do zamordowania króla. Pozycja Alfonsa pogorszyła się po upadku rządu Antonia Mauri w 1909 roku.

W 1906 roku poślubił księżniczkę Wiktorię Eugenię ("Enę") Battenberg, najmłodszą wnuczkę królowej Wielkiej Brytanii Wiktorii Hanowerskiej i chrześniaczkę cesarzowej Francuzów Eugenii Maria Ignacia Augustina Palafox de Guzmán Portocarrero y Kirkpatrick de Closeburn, która - sama będąc Hiszpanką - mocno nalegała na ten związek. Matka Alfonsa miała obiekcje co do niższego statusu społecznego narzeczonej. Obawiała się również, że "Ena" może przekazać swojemu potomstwu hemofilię. Ich ślub zakłóciła próba zamachu podjęta przez katalońskiego anarchistę Mateu Morrala, który rzucił w stronę powozu pary młodej bombę ukrytą w bukiecie kwiatów.

W pierwszych ośmiu latach po ślubie "Ena" urodziła Alfonsowi siedmioro dzieci. Spośród nich najstarszy i najmłodszy syn cierpieli na hemofilię, co wywarło bezpośredni wpływ na małżeństwo królewskiej pary. Alfons rozpoczął pozamałżeńskie romanse, z których przyszło na świat troje nieślubnych potomków.

Życie polityczne króla Alfonsa to seria nierozważnych sądów, błędów i często ignorancji. Hiszpania straciła swoje ostatnie kolonie i została osłabiona przeciągającą się wojną w Maroku. Niepokoje społeczne w kraju, uciszone na chwilę militarną dyktaturą generała Primo de Rivery (popieranego przez króla), doprowadziły do proklamacji II Republiki w kwietniu 1931 roku. Rodzina królewska musiała opuścić kraj. Alfons XIII zmarł na wygnaniu w Rzymie 28 lutego 1941 roku.

Choć Alfonsa XIII wygnano z kraju, część jego spuścizny zachowała się po dziś dzień. Wiele klubów piłki nożnej ma w nazwie słowo Real (Królewski), którego przywilej używania został im przyznany właśnie przez Alfonsa. Otworzone przez niego w 1902 roku zawody piłki nożnej, zwane Copa Alfonso XIII (później Copa del Generalísimo, a obecnie Copa del Rey) są jednymi z najstarszych w Europie.

W czasie I wojny światowej postawa Alfonsa była nienaganna (przestrzegał skrupulatnie neutralność kraju i udzielał dużego wsparcia działaniom humanitarnym). W okresie powojennym zaczął zmierzać w kierunku budowy systemu autorytarnego, szukając możliwości uwolnienia się od parlamentu interweniował bezpośrednio w konflikt marokański w 1921 roku z tak katastrofalnym skutkiem, że późniejsza komisja dochodzeniowa obarczyła go winą. Na tydzień przed ogłoszeniem raportu Alfonsa został uratowany przed kompromitacją dzięki zamachowi stanu (zwany pronunciamiento) (z 12 na 13 września 1923 roku) przeprowadzonemu przez generała porucznika Miguel Primo de Rivera y Orbaneja dowódca okręgu wojskowego w Barcelonie, który stanął na czele rządu po zdymisjonowaniu przez króla rządu Garcia Prieto. 15 września król Alfons XIII powołuje dziewięcioosobowy Dyrektoriat, na czele którego stawia generała Riverę- jako jego przewodniczący, jednocześnie zawiesza wolności obywatelskie i zabrania dalszej działalności Kortezów oraz nakazał konfiskatę materiałów ze sprawy ''annualskiej'', która obciążała samego króla Alfonsa XIII.

Z powodu bezpośrednich powiązań z dyktaturą Primo de Rivery Alfonsa zagroził istnieniu hiszpańskiej monarchii. Kiedy w styczniu 1930 roku Primo de Rivera stracił władzę, rząd tymczasowy generała Daniasa Berenguera został zobowiązany do zachowania monarchii. Alfonsa XIII próbował wielu sposobów, aby przywrócić reżim konstytucyjny bez ryzyka wyborów. Musiał jednak zgodzić się na przeprowadzenie wyborów municypalnych (kwiecień 1931 roku), które w ważniejszych miastach dały przygniatające zwycięstwo partiom republikańskim. Zwycięzcy domagali się abdykacji króla, gdy armia wycofała swoje poparcie i Alfonsa, nie chcąc ustąpić, opuścił Hiszpanię 14 kwietnia 1931 roku.

Alfonsa XIII nigdy nie wrócił do kraju. Generał Franco przywrócił mu hiszpańskie obywatelstwo i oddał majątek skonfiskowany w 1932 roku, ale Alfonsa ostatecznie zrzekł się swoich praw do korony na rzecz trzeciego syna, Don Juana księcia Barcelony.

Panowanie Alfonsa XIII spowodowało pogrążenie się Hiszpanii w głęboki kryzys polityczny, społeczny i gospodarczy, który objawił się po niepowodzeniach monarchii w wojnie kolonialnej w protektoracie marokańskim w 1921 roku i po wyłonieniu się ruchu separatystycznego i rewolucyjnego w Hiszpanii jak również w wyniku ambicji samego króla, które doprowadziły do niezadowolenia w korpusie oficerskim.


Żródła:

"Wielkie dynastie - Mit i Historia - Hiszpański Dom Panujący" - Martha Schad, przełożył: Marek Urbański