Amadeusz I Ferdynand Maria Sabaudzki (urodzony w Turynie 30 maja 1845 roku, zmarł w Turynie 18 stycznia 1890 roku ) herb

Syn Wiktora Emanuela II Sabaudzkiego króla Sardynii, Włoch i Adelajdy Baudemont-Vaudémont-Lotharingen, córki Rainiera Józefa Baudemont-Vaudémont-Lotharingen, wicekróla Lombardii.

Książe d'Aosta jako Amadeusz. Król Hiszpanii i Indii, wielki mistrz Zakonu Calatrava (proklamowany 16 listopada 1870 roku, przyjął koronę 3 grudnia 1870 roku, abdykował 11 lutego 1873) jako Amadeusz I.

Tytulara: Jego Wysokość Król Hiszpanii, Król Kastylii, Król Leonu, Król Aragonii, Król Obojga Sycylii, Król Jerozolimy, Król Nawarry, Król Granady, Król Toledo, Król Walencji, Król Galicji, Król Sardynii, Król Kordoby, Król Korsyki, Król Murcji, Król Jaen, Król Algeciras, Król Wysp Kanaryjskich, Król Wysp Filipińskich, Król Hiszpańskiego Wschodu i Indii Zachodnich, Arcyksiążę Austrii, Książę Burgundii, Książę Brabancji, Książę Mediolanu, Książę Aten i Neopatrii, Hrabia Habsburg, Hrabia Flandrii, Hrabia Tyrolu, Hrabia Rousillon, Hrabia Barcelony, senior Biskajów, senior Moliny, Generalny Kapitan Królewskich Sił Zbrojnych i ich Najwyższy Zwierzchnik, Suwerenny Wielki Mistrz Orderu Złotego Runa, Wielki Mistrz Królewskiego Orderu Karola III, Wielki Mistrz Królewskiego Orderu Izabeli Katolickiej, Wielki Mistrz Królewskiego Orderu St. Hermenegildo, Wielki Mistrz Królewskiego Orderu Świętego Ferdynanda, Wielki Mistrz Zakonu Montesa, Wielki Mistrz Zakonu Alcántara, Wielki Mistrz Zakonu Calatrava, Wielki Mistrz Zakonu Santiago, Wielki Mistrz Zakonu Marii Ludwiki, Wielki Mistrz pozostałych Zakonów Rycerskich

W Turynie 30 maja 1867 roku poślubił Marię Dal Pozzo (urodzona w Paryżu 7 sierpnia 1847 roku, zmarła w San Remo 8 listopada 1876 roku) księżną di Cisterna-d'Asti, Belriguardo, córka Karola Emanuela Dal Pozzo, księcia di Cisterna-d'Asti, Belriguardo, barona Cesrtwa Francuzów, senatora Królestwa Sardynii i Ludwiki Karoliny, hrabiny de Mérode-Westerloo. W Turynie 11 września 1888 roku poślubił Letycję Bonaparte (urodzona w Paryżu 20 grudnia 1866 roku, zmarła w Moncalieri 25 października 1926 roku), córkę Napoleona Bonaparte księcia Francji, tytularnego hrabiego de Meudon, di Moncalieri i Klotyldy Sabaudzkiej, córki Wiktora Emanuela II Sabaudzkiego króla Sardynii, Włoch.

Pod koniec roku 1869 w przeprowadzonych wedle nowej ordynacji, równych i bezpośrednich wyborach powszechnych zwyciężyli zwolennicy demokratyzacji życia publicznego. Uchwalona przez Kortezy nowa ustawa zasadnicza nadawała Hiszpanii ustrój konstytucyjnej monarchii parlamentarnej, a obywatelom przyznawała prawo swobody wyznania i kultu.

Nad wyraz trudne okazało się natomiast zadanie znalezienia nowego króla. Kilku ewentualnych kandydatów - wśród nich król Portugalii Ferdynand II - dało do zrozumienia, że nie interesuje ich ten zaszczyt, a wobec osoby księcia Leopolda von Hohenzollern-Sigmaringen, stanowcze veto postawiła Francja. Mimo wycofania się Hohenzollerna problem jego kandydatury wywołał głęboki kryzys europejski, który doprowadził w 1870 roku do wybuchu wojny francusko-pruskiej. Ostatecznie, na tronie hiszpańskim zasiadł sabaudzki Amadeusz, książę d'Aosta, syn króla Włoch, Wiktora Emanuela II, który jako Amadeusz I panował w Madrycie od grudnia 1870 do lutego 1873 roku.

Kandydaturę Amadeusza do tronu hiszpańskiego wysunęli generał J. Primo y Prats oraz generał Serrano y Domínguez, którzy doprowadzili do jego wyboru przez Kortezy w listopadzie 1870 roku. Do Hiszpanii Amadeusz przybył w styczniu 1871 roku.

Sytuacja nowego zaledwie dwudziestopięcioletniego monarchy o ujmującej powierzchowności od samego początku była wyjątkowo trudna. Sabaudczyka odrzucał zdecydowanie nie tylko Kościół i szlachta, ale również znaczna część liberałów. Poza tym, u schyłku lat sześćdziesiątych XIX wieku na skrajnej lewicy hiszpańskiej sceny politycznej wyraźnie umocnił się odłam ruchu robotniczego, który pod wpływem poglądów rosyjskiego rewolucjonisty Bakunina przyjął orientację anarchistyczną i wypowiedział wojnę monarchii. Jednocześnie w prowincjach baskijskich zaczęli organizować się ultraprawicowi karliści, zdecydowani zbrojnie dochodzić praw swego kandydata do korony.

Podczas swojego panowania bezskutecznie starał się doprowadzić do porozumienia pomiędzy karlistami a republikanami.

W 1872 roku wybuchła kolejna, trzecia już wojna karlistowska. Po wybuchu tzw. wojny karlistowskiej w latach 1872-1876. Wobec fiaska wszelkich prób uspokojenia sytuacji w kraju, zrezygnowany Amadeusz I abdykował w lutym 1873 roku. Po abdykacji powrócił do Turynu, gdzie zmarł.

11 lutego 1873 roku Amadeusz I Sabaudzki, król Hiszpanii, zasiadający na tronie od czasów rewolucji, która zdetronizowała Izabelę II, zrezygnował z praw do korony dla siebie i dla swoich następców. Tegoż dnia kongres i senat, połączone w Radę Państwa, proklamowa­ły Pierwszą Republikę. Rządy Amadeusza trwały dwa lata i czterdzieści dwa dni, podczas których starał się wyjść obronną ręką z całkowicie beznadziejnej sytuacji: arystokracja burbońska nie przestawała bojkoto­wać monarchy, przezywając go Włochem i cudzoziemcem, mimo że większość Burbonów to byli Francuzi, nie mówiąc już o austriackich Habsburgach. Owe 770 dni i dwie godziny upły­nęły mu pośród obojętnego ludu, kpin ze strony utytułowanej szlachty, anonimów, pogróżek, zamachów, sześciu kryzysów rządowych i jednej wojny domowej - karlistowskiej, na północy kraju. "Pomyliłem się w do­brej wierze - wyjaśnił monarcha w swojej mowie pożegnalnej - i zwra­cam wam koronę".

O świcie, 12 lutego rodzina królewska spotkała się ze swoimi nielicznymi wiernymi przyja­ciółmi, którzy przybyli, by ją pożegnać. Gwardia sprezentowała broń i król usadowił żonę w powozie, który odwiózł ich do pociągu jadącego do Portugalii. Z czternastu posłów i senatorów wyznaczonych przez parlament do towarzyszenia parze królewskiej pojawiło się zaledwie pięciu. Na granicy w Badajoz Amadeusz i Maria Wiktoria pożegnali się z każdym z nich.

Marzenie Amadeusza I o tronie Hiszpanii skończyło się.

Przybycie Amadeusza i Marii Wiktorii do Turynu pewien świadek opisywał następująco: "Od stacji aż do rezydencji miasto wypełniał tłum ludzi, oczekujących, wznoszących okrzyki na ich cześć. Księżna, blada jak śmierć, była niezwy­kle wzruszona tymi okrzykami, wydawanymi przez ponad trzydzieści tysię­cy Judzi. Do oczu cisnęły się jej łzy. Tak się postarzała, jakby to nie dwa, a dziesięć lat upłynęło od chwili, kiedy jej głowę ozdobiła korona Hiszpanii".

8 listopada 1876 roku, w wieku zaledwie dwudziestu dziewięciu lat zmarła na gruźlicę pierwsza żona - Maria Wiktoria..

Amadeusz zniknął ze sceny. Przeżuwał gorycz swoich dni świetności w Hiszpanii. A potem powrócił ponownie na swoje stanowisko na dwo­rze włoskim.

W przeciwieństwie do innych europejskich książąt, którzy rządząc za granicą, tracili prawo do sukcesji w swoim ojczystym kraju - jak na przykład Maksymilian Meksykański w Cesarstwie Austriackim - w ro­dzie sabaudzkim istniało tajne porozumienie, na mocy, którego ustalono, przewidując niepowodzenie tej dynastii w niespokojnej Hiszpanii, że Amadeusz odzyska z powrotem tytuł księcia Aosty i swoje miejsce w sukcesji tronu włoskiego, z czego musiał zrezygnować dla korony hiszpań­skiej.

Gdy Marię Wiktorię pochowano z królewskimi honorami, Amade­usza na terenie jego własnego domu nadal tytułowano "Jego Królewską Mością". Naturalnie nie obowiązywało to na dworze królewskim we Włoszech, gdzie z powrotem zajął należne mu miejsce obok brata Hum­berta, następcy korony, który zaczął panować w 1878 roku, po śmierci Wiktora Emanuela II, ojca ich obu. Amadeusz, by sprawić mu przyjem­ność, przyjął wówczas zarządzanie Korpusem Wojska Rzymskiego, ale już niebawem poprosił o dymisję i wrócił do Turynu, gdzie mieszkał otoczony miłością dzieci, które często go odwiedzały, jeśli tylko pozwa­lały im na to zajęcia w nauce na różnych akademiach wojskowych.

Alfons XII restytuował dynastię Burbonów w Hiszpanii w 1874 roku.

Oprócz Humberta, nowego króla Włoch, Amadeusz miał jeszcze dwie siostry: Marię Pię, małżonkę króla portugalskiego Ludwika I, i starszą od niej Marię Klotyldę, która w czasach świetności Drugiego Imperium napoleońskiego związała się z księciem Jerónimo Napoleonem, kuzy­nem Napoleona III, i urodziła mu trójkę dzieci: księcia Wiktora, Ludwi­ka i Marię Letycję.

Dzieci Amadeusza i jego siostry Marii Klotyldy bawiły się razem i żyły w wielkiej, niemal braterskiej przyjaźni.


Żródła:

"Puste korony - Zapomniani królowie i królowe - Druga żona Amadeusza" Juan Balansó, przekład: Ewa Morycińska-Dzius