Franciszek Ksawery I Karol Maria Anna Józef Robertyng-Capet-Bourbon-Vendôme-Spain-Parma (Francisco Javier de Borbón Parma y de Braganza) (urodzony w Camaiore 25 maja 1889 roku, zmarł w Zizers, Szwajcaria 7 maja 1977 roku) herb

Syn Roberta I Robertyng-Capet-Bourbon-Vendôme-Spain księcia Parmy, Piacenzy; infanta hiszpańskiego i Marii Antoniny Robertyng-Capet-Bourgone-Bragança, córki Michała I Robertyng-Capet-Bourgone-Bragança księcia de Braganza, króla Portugalii.

Głowa książęcej rodziny Burbonów-Parmenskich i tytularny książę Parmy i Piacenzy od od 22 listopada 1977 roku do 7 maja 1977 roku. Karlistowski pretendent do tronu hiszpańskiego i karlistowski regent Hiszpani od 1936 roku do 1952 roku jako (Francisco) Javier de Borbón y Braganza. 20 maja 1952 roku ogłoszony karlistowskim królem Hiszpanii "panującym" do 20 kwietnia 1975 roku jako (Francisco) Javier I.

Na zamku w Lignieres 12 listopada 1927 roku poślubił Magdalenę Robertyng-Capet-Bourbon-Busset (urodzona w Paryżu 23 marca 1898 roku, zmarła w Paryżu 1 grudnia 1984 roku), córkę Georges de Bourbon-Busset, hrabiego de Lignieres i Marii Joséphe Jeanne de Kerret de Quillien, córki René wicehrabiego de Kerret de Quillien.

Ksawery spędził dzieciństwo w Villa Pianore i Schwarzau am Steinfelde (w Austrii). Jego pierwszym nauczycielem był ojciec Sergio Alonso, członek Zakonu Św. Gabriela. Ksawery i jego starszy brat - Sykstus uczyli się w szkole Jezuitów Stella Matutina w Feldkirch (w Austrii), a potem w Carlsburgu (w Niemczech). Ksawery studiował w Paryżu, gdzie uzyskał dyplom z rolnictwa i nauk politycznych.

Wykształcenie zdobył w jezuickim seminarium w Feldkirch. Studiował później rolnictwo we France jak również nauki polityczne.

I wojnę światową spędził początkowo walcząc w szeregach wojsk francuskich. Jednakże został zwerbowany wraz z bratem Sykstusem przez Belgów od których otrzymał stopień kapitana w artylerii. Wraz z jego bratem Sykstusem w 1917 roku podjął na prośbę cesarza Austrio-Węgier Karola I, tajne negocjacje pokojowe z Francją. Rokowania te zostały przerwane w 1918 roku, kiedy Francuzi opublikowali ich tajne mediacje, w którym książęta chcieli podzielić Niemcy między Francję i Austrię. Opublikowane materiały wywołały skandal międzynarodowy. Po międzynarodowej aferze Ksawery osiadł we Francji, gdzie otrzymał narodowość.

W 1927 roku poślubił Magdalenę de Bourbon-Busset, członkinię bardzo bogatej Francuskiej rodziny, z którą miał dwóch synów i cztery córki.

Małżeństwo Ksawerego i Magdaleny zostało uznane za dynastyczne przez przywódcę karlistów - Alfonsa Karola Burbona, księcia San Jaime, który był mężem siostry matki Ksawerego. Starszy brat Ksawerego - Eliasz, który w tym czasie był regentem w imieniu ich opóźnionego umysłowo brata - Henryka I, nie uznał tego małżeństwa i dzieci z niego urodzone nie mogłyby w przyszłości dziedziczyć książęcego tronu Parmy. Wreszcie Eliasz uznał również Alfonsa XIII za prawowitego króla Hiszpanii, mimo że jego ojciec opowiadał się za karlistami. W 1961 syn Eliasza - Robert II Parmeński, uznał oficjalnie małżeństwo Ksawerego i Magdaleny za dynastyczne. To pozwoliło w przyszłości na objęcie książęcego tronu przez syna Ksawerego - Karola Hugona.

Trudną sytuację karlistów pogłębiała okoliczność, iż z chwilą bezpotomnego zgonu 27 sierpnia 1936 roku "Alfonsa-Karola I" przestało być oczywiste, kto jest "prawowitym królem", zasady sukcesji w koronie hiszp. były bowiem kontaminacją 3 reguł: obowiązującego w dynastii burbońskiej naturalnego porządku następstwa wg primogenitury, "legitymizmu wiary", tj. respektowania katolickości ustroju, wreszcie zgody Kortezów; świadomy trudności jednoczesnego spełnienia wszystkich tych warunków przez żyjących aktualnie członków dynastii Alfons-Karlos wydał dekret (Decreto instituyendo la Regencia, z 26 stycznia 1936 roku) nakazujący karlistom odłożenie podjęcia decyzji o osobie sukcesora do czasu restauracji monarchii, a Regentem Wspólnoty - z wyraźną klauzulą, iż nie daje to uprawnień sukcesyjnych - mianował syna księcia (tytularnego) Parmy, Roberta I, Franciszka Ksawerego (Don Francisco-Javier de Borbón-Parma y de Bragança); do dekretu Alfons-Karlos dołączył 5-punktowe Fundamenty Legitymizmu Hiszpańskiego (Los Fundamentos de la Legitimidad espanola): 1. Religia Katolicka, Apostolska, Rzymska naszych Królów podstawą jedności, także prawnopublicznej, Hiszpanii; 2. Konstytucja naturalna i organiczna Stanów i Korporacji w społeczeństwie tradycyjnym; 3. Federacja regionów historycznych, ich przywilejów i wolności, zintegrowanych w jednej ojczyźnie hiszpańskiej; 4. Autentyczna monarchia tradycyjna, legitymistyczna w pochodzeniu i w zasadach sukcesji; 5. Zasady i duch praw tradycyjnych podstawą wszelkiej legislacji pozytywnej.

Najbardziej spektakularne działania podjął - uznawany przez większość karlistów - "regent" Franciszek Ksawery. Już 25 lipca 1941 roku złożył Franco propozycję ustanowienia legitymistycznej "regencji narodowej" (Oferta de Regencia Nacional. Manifiesto del Principe Regente Don Javier), a po wyzwoleniu z Dachau wysunął otwarcie pretensje do korony. 26 czerwca 1950 roku przybył potajemnie do Hiszpanii i pod "świętym dębem" Basków w Guernice złożył przysięgę na ich fueros, zaś 2 lata później, podczas Kongresu Eucharystycznego w Barcelonie, dał się obwołać królem "Ksawerym I" (Acto de Barcelona, z 31 maja 1952 roku), co spowodowało natychmiastowe wydalenie go z kraju.

Kompromitacji ideowej przyczynił karlistów syn "Ksawerego I" - Karol Hugon (Don Carlos Hugo de Borbón-Parma y de Borbón-Busset), na którego rzecz ojciec "abdykował" 17 stycznia 1965 roku (Acto de Puchheim).

Podjęte przez karlistów próby personalizacji tych zasad spowodowały jednak głęboki rozłam w karlistów powojennym na 3 ośrodki; jedna grupa, skupiona wokół Rodezno, przyjęła (śladem legitymistów francuskich) ściśle formalną interpretację reguł sukcesji, z których wynikało przejście praw dynastycznych na byłego konstytucyjnego władcę Hiszpanii - Alfonsa XIII i jego zstępnych. Już jednak po jego śmierci 28 stycznia 1941 roku, legitymiści hiszpańscy, w przeciwieństwie do francuskich, uznali pominięcie w sukcesji jego pierworodnego syna - głuchoniemego Jakuba Henryka księcia Segowii (Don Jaime Enrique de Borbón y de Battenberg, duque de Segovia). Jego młodszy brat - Jan hrabia Barcelony (Don Juan de Borbón y de Battenberg, conde de Barcelona) sprawiał jednak karlistom (podobnie jak generałowi Franco) zawód ideowy, jako zwolennik monarchii liberalnej i demokratycznej. Mimo to karliści, którym przewodził Rodezno, podjęli próbę porozumienia z hrabią Barcelony wnosząc do niego prośbę, aby "uznał reguły i podwaliny" legitymizmu. Don Juan wprawdzie uroczyście oświadczył, iż "reguły doktryny tradycjonalistycznej [...] z całą szczerością uznaje", i że "nie będą podlegać dyskusji ani rewizji" 3 fundamenty ustroju: religia katolicka, jedność ojczyzny i monarchia reprezentacyjna (Acto de Estoril, z 20 grudnia 1957 roku), jednak całą swoją dalszą działalnością zaprzeczał tej przysiędze, wpajając również zasady liberalnej swojemu synowi - Janowi Karolowi (Don Juan Carlos de Borbón y de Borbón-Sicile), którego ostatecznie desygnował w 1969 roku generał Franco.

Podczas II wojny światowej Ksawery znów wcielił się w szeregi belgijskiej armii do mementu, kiedy Belgia została zdobyta przez wojska niemieckie. Następnie przedostał się do Francji, gdzie wcielił się w szeregi ruchu oporu, za co został uwięziony, a następnie wywieziony do obozu w Dachau, gdzie też przebywał jego młodszy brat Ludwik. Tutaj on odmówił leczenie, które mógłby przyjąć jako człon królewskiej rodziny.

22 lipca 1944 roku został aresztowany przez Gestapo. Przez miesiąc był więziony w Vichy, a potem przeniesiono go do Clermont-Ferrand, gdzie został sklasyfikowany jako więzień polityczny (Nacht und Nebel). Kiedy do miasta zbliżała się armia Aliantów, przeniesiono go do Natzweiler-Struthof, potem do Dachau i wreszcie do Prax w Tyrolu. 8 maja 1945 roku został uwolniony przez armię amerykańską.

Po wojnie Ksawery sam mianował siebie przywódcą jednej z grup karlistów w Hiszpanii. Karliści podzielili się wtedy na trzy grupy, oprócz zwolenników Ksawerego, byli jeszcze zwolennicy Jana Burbona - syna Alfonsa XIII, i arcyksięcia Karola Piusa Habsburga (syna córki pretendenta Karola, księcia Madrytu).

W 1945 roku powrócił z Dachau do Francji i zamieszkał w Paryżu w odziedziczonym zamku przez żonę.

Większość czasu spędzał nie tracąc nadziei i podtrzymując pretensje do tronu w Hiszpanii. W 1974 roku przejął pretensje do tronu Parmy, po śmierci siostrzeńca księcia Roberta i utrzymał je do swojej śmierci w 1977 roku.

20 maja 1952 roku karliści popierający Ksawerego oficjalnie ogłosili koniec jego regencji, a początek "rządów" Ksawerego jako króla Hiszpanii. W praktyce Ksawery został kolejnym karlistowskim pretendentem do hiszpańskiego tronu pod imieniem Javier I. Ksawery pozostał aktywny politycznie - znajdował się w opozycji do generała Franco, który poparł kandydaturę Jana Burbona, syna Alfonsa XIII oraz nawet arcyksięcia Karola Piusa Habsburga. W 1956 roku rząd hiszpański wygnał Ksawerego z kraju.

W 1962 roku Ksawery pozwolił swojemu najstarszemu synowi - Karolowi Hugo spotkać się z generałem Franco (było to pierwsze z kilku ich spotkań). Ksawery i Karol Hugo wierzyli, że istnieje realna szansa, że Franco wyznaczy na następcę tronu Karola Hugo, a nie Jana Karola Burbona (wnuka Alfonsa XIII). Wielu karlistów potępiło te negocjacje z generałem.

W sierpniu 1964 roku przyznał swoim dzieciom tytuł "infanta" i "infantki" Hiszpanii.

22 lutego 1972 roku Ksawery został ranny w wypadku samochodowym. Karol Hugo został wtedy niezwykle aktywnym przywódcą karlistów. Zainicjował powstanie nowej odmiany karlizmu - przekształcając go w ruch socjalistyczny. Pozyskał również nowych zwolenników (i sponsorów) dla socjalistycznego karlizmu, ale też zraził do niego wieli starych karlistów.

20 kwietnia 1975 roku Ksawery abdykował na rzecz swojego najstarszego syna Karola Hugo. Jego młodszy syn Sykstus Henryk zaprotestował i sam siebie ogłosił królem karlistów w miejsce swojego brata. Ksawery wydał oświadczenie, że jego abdykacja była dobrowolna, a Sykstus Henryk swoim oświadczeniem oddzielił się od tradycyjnego karlizmu.

Walka między synami Ksawerego trwała dalej, a każdy z synów zapewniał, że to jego popiera ich ojciec. W rzeczywistości Karola Hugo popierały jego trzy niezamężne siostry, a Sykstusa Henryka - jego matka. Karol Hugo oskarżył Sykstusa Henryka, że ten uprowadził Ksawerego, który w tym czasie znajdował się w szpitalu. Sykstus Henryk opublikował deklarację Ksawerego datowaną na 4 marca 1977 roku, w której Ksawery potwierdził swoje wsparcie dla tradycyjnego karlizmu, a potępił nowy karlizm socjalistyczny.

Trzy dni później - 7 marca 1977 roku córka Ksawerego - Cecylia zabrała ojca ze szpitala, aby zabrać go na mszę. Korzystając z okazji Ksawery podpisał kolejna deklarację, którą później opublikował Karol Hugo - potwierdził w niej, że Karol Hugo jest jego następcą. W odpowiedzi, następnego dnia żona Ksawerego - Magdalena opublikowała deklarację, w której potępiła Karola Hugo i Cecylię.

7 maja 1977 roku Ksawery zmarł na atak serca w szpitalu w Zizers, pod Chur w Szwajcarii. Stało się to w czasie, gdy Ksawery odwiedzał swoją siostrę - cesarzową Zytę. Został pochowany w opactwie Św. Piotra, w Solesmes, gdzie jego trzy siostry były zakonnicami.


Żródła:

Ksawery Parmeński "w Wikipedii"


KARLIZM


Francesco Saverio of Bourbon w "Geneall" tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk