Karol V María Isidro Benito Ventura José Antonio Juan Nepomuceno Pascual Domingo Rafael Miguel Gabriel Vicente Ferrer Luis Francisco Francisco de Paula Fernando Felipe Bernardo Cayetano Santos Inocentes Manuel Jacinto Eustaquio Genaro Ramón Fausto José Calasanz, Andrés Avelino Joaquín Diego Juan Evangelista Agustín Venancio Ginés Ánimas Todos Santos Tomás de Aquino Pedro (don Carlos) Robertyng-Capet-Bourbon-Vendôme-Spain (urodzony w pałacu Aranjuez 29 marca 1788 roku, zmarł w Trieście 10 marca 1855 roku) herb

Syn Karola IV Robertyng-Capet-Bourbon-Vendôme króla Hiszpanii i Marię Ludwikę Robertyng-Capet-Bourbon-Vendôme-Spain-Parma, córki Filipa I Robertyng-Capet-Bourbon-Vendôme-Sapin księcia Parmy.

Infant Hiszpanii. Hrabia de Molina i Książę do Elizondo jako Karol de Borbón y Borbón-Parma od 1834 roku do 18 maja 1845 roku - abdykował. Karlistowski król Hiszpanii jako Karol V de Borbón y Borbón-Parma i król Nawarry jako Karol VIII od 1 października 1833 roku do 18 maja 1845 roku.

W Kadyksie 4 września (per procura), w Madrycie 22 września 1816 roku (pro futuro) poślubił Marię Franciszkę Robertyng-Capet-Bourgogne-Bragança (urodzona w Queluz 22 kwietnia 1800 roku, zmarła w Alverstoke Rectory, nr Gosport, Hampshire, Anglia 4 września 1834 roku), córkę Jana VI Robertyng-Capet-Bourgogne-Bragança króla Portugalii i Karoliny Robertyng-Capet-Bourbon-Vendôme, infantki Hiszpanii. W Salzburgu (per procura) 2 lutego 1838 roku, w Azcoitia 20 października 1838 roku (pro futuro) poślubił Marię Teresę Robertyng-Capet-Bourgogne-Bragança (urodzona w Queluz 29 kwietnia 1793 roku, zmarła w Trieście 17 stycznia 1874 roku) księżną Beira, córkę Jana VI Robertyng-Capet-Bourgogne-Bragança króla Portugalii i Karoliny Robertyng-Capet-Bourbon-Vendôme, infantki Hiszpanii.

W 1808 roku Napoleon Bonaparte obalił ojca i starszego brata Karola - Karola IV i Ferdynanda VII. Karol, który był w tym czasie następcą tronu, odmówił zrzeczenia się swoich praw do tronu, które otrzymał z łaski samego Boga. W latach 1808-1814 razem ze swoim bratem został uwięziony przez Napoleona w Valençay, we Francji. W 1814 roku razem z resztą hiszpańskiej rodziny królewskiej powrócił do Madrytu.

Od przejścia korony hiszpańskiej we władanie Burbonów w 1713 roku rozciągnięte zostały na to królestwo obowiązujące w tej dynastii zasady tzw. prawa salickiego (Franków Salickich), wykluczającego kobiety od sukcesji patrymonialnej. Nie posiadający męskiego potomka król hiszpański Ferdynand VII pragnął jednak zapewnić następstwo tronu swojej córce z drugiego małżeństwa - Izabeli, toteż promulgował w maju 1830 roku, łamiącą prawo sukcesyjne Sankcję Pragmatyczną, którą wyznaczył Izabelę na dziedziczkę królestwa. Sankcja ta została przyjęta przez Kortezy już w 1789 roku, ale nie zaczęła obowiązywać. Jego dążenia zbiegły się z intencjami sfer liberalno-masońskich, które za wszelką cenę nie chciały dopuścić do przejścia korony w ręce infanta Don Karlosa, sprzyjającego katolickiej apostólicos. Pomimo kontrakcji "apostolików", którym udało się na krótko nakłonić króla do unieważnienia Sankcji, wrogowie Don Karlosa w listopadzie 1832 roku uzyskali od Ferdynanda anulowanie kodycylu znoszącego pragmatykę, a po jego śmierci - 29 września 1833 roku jego trzyletnia córkę ogłoszono królową jako Izabelę II, pod opieką i regencją jej matki, Marii Krystyny. Z kolei Don Karlos 1 października 1833 roku afirmował w manifeście do narodu swoje prawa do korony, a na północy kraju wybuchło powstanie jego partyzantów.

Partia zwana Apostólicos nie uznała Sankcji i dalej wspierała Karola. Intrygowała na korzyść Karola, ale on sam nie podejmował jeszcze żadnych działań. Intrygi Apostólicos aktywnie wspierała za to żona Karola i jej starsza siostra - Maria Teresa, księżniczka Beira. W marcu 1833 roku Ferdynand VII nakazał Karolowi, aby udał się do Portugalii razem ze swoją żoną i jej siostrą. Była to próba pozbycia się z Hiszpanii Karola i jego dwóch głównych sojuszniczek. W kwietniu 1833 roku Ferdynand VII wezwał Karola do złożenia przysięgi wierności Izabeli, noszącej tytuł księżnej Asturii. Karol odmówił. Osobiście nie pożądał tronu dla siebie, ale wierzył, że Bóg chce żeby został królem, a on nie może odmówić.

W wyniku pomocy finansowej i militarnej Anglii i Francji regentce Marii Krystynie, która w imieniu Izabeli II rządziła krajem, w kraju wybuchła wojna domowa, która trwała do 1839 roku. Zwolennicy don Carlosa, pomimo zajęcia dużych obszarów kraju, nie zdołali opanować ważniejszych ośrodków miejskich. Ostatecznie ponieśli klęskę, a Karol V w 1845 roku zrzekł się roszczeń do tronu i zbiegł do Francji.

3 października 1833 roku chwycili za broń Baskowie, a 7 października Nawaryjczycy. Pierwsza faza powstania miała charakter partyzanckiej "małej wojny" (guerilla), a na czele tworzących się samorzutnie oddziałów stawali dawni gerylasi antynapoleońscy z czasów Wojny o Niepodległość (Guerra de la Independencia) w latach 1808-1814 i z Armii Katolickiej i Królewskiej, która w 1823 roku, przy pomocy "stu tysięcy synów św. Ludwika" (cien mil hijos de San Luis) przywróciła panowanie "starego porządku" (Antiguo Régimen) po "liberalnym trzyleciu" (Trienio Liberal). Powstańcami, stającymi pod znakiem Gorejącego Serca Pana Jezusa, byli przede wszystkim chłopi, drobna szlachta (hidalgos), niższy kler parafialny i zakonny. "Twardym jądrem" karlistów byli zawsze górale z Nawarry i Baskowie z prowincji Guipúzcoa.

Koordynacją guerilli zajęli się dowódcy mianowani przez Don Karlosa: pierwszy delegat-szef Junty Centralnej Wspólnoty - Manuel de Lardizábaly Uribe, Francisco Itturalde, Manuel Carnicer, Nazario Eguía i Juan Manuel Balmasedo. Przełomowe było objęcie naczelnego dowództwa przez Baska Tomása de Zumalacárreguiy de Imaz (żył w latach 1788-1835). W ciągu 3 miesięcy, z luźnych oddziałów liczących łącznie około 8 tys. ludzi stworzył on zdyscyplinowaną 35-tysięczną armię, stosował jednak nadal taktykę "małej wojny", zdając sobie sprawę, że na tym etapie walki powstańcy nie są w stanie pokonać wojsk rządowych. Z kolei "krystynosi" (cristinos - zwolennicy regentki) starali się jedynie nie dopuścić do przerwania obrony na linii rzeki Ebro, oddzielającej prowincje północne od stolicy. Zumalacárregui pokonał cristinos w bitwie pod Amescas 1 sierpnia 1834 roku i pod Vianą 7 września 1834 roku, ale sukcesy te nadto ośmieliły Don Karlosa, który zażądał zaatakowania ufortyfikowanej stolicy prowincji - Bilbao; posłuszny Zumalacárregui rozpoczął oblężenie, lecz wielokrotnie ranny 15 czerwca 1835 roku, umarł 9 dni później. Głównym teatrem działań wojennych stały się nast. Katalonia i Aragonia, a sporadycznie również Kastylia i Andaluzja; generał Alejandro Gómez dotarł nawet do Gibraltaru i zajął na krótko Kordobę, generał Juan Antonio Zaratiegui odbył rajd do Segowii, a sam Don Karlos stanął na moment u wrót Madrytu; po raz drugi do stolicy zbliżył się w czerwcu 1836 roku generał Miguel Gómez, lecz z niezrozumiałych powodów nagle zawrócił.

W drugim etapie wojny główną postacią karlistów stał się inny samorodny gerylas - Katalończyk Ramón Cabrera y Grino (żył w latach 1806-1877), który awansował błyskawicznie na szefa dywizji, a jego wyczyny dały mu przydomek "tygrysa z Maeztrazgo". Polujący na niego crystynos - generał Mina kazał 16 lutego 1836 roku rozstrzelać jego 80-letnią niewidomą i sparaliżowaną matkę oraz trzy siostry. Mianowany kapitanem generalnym Aragonii Cabrera zadał natomiast cristinos dwie klęski w bitwach: 18 lutego 1837 roku pod Bunoi i 19 marca 1837 roku pod Burjasot, co przyniosło mu stopień marszałka polnego.

Po zdobyciu przez Cabrerę twierdzy Morella (będącej główną przeszkodą na drodze do Madrytu), w maju 1837 roku Don Karlos po raz trzeci i ostatni wyruszył w kierunku stolicy. Jego armia pobiła crystynosów pod Huescą oraz pod Barbastro. Wprawdzie po połączeniu oddziałów Don Karlosa i Cabrery generał Oráa zadał im klęskę pod Chivą, ale wkrótce karliści znów odzyskali przewagę rozbijając generała Burensa pod Vallar de los Navarros. Cabrera stanął na przedmieściach stolicy, przed Puerta de Atocha, lecz na odsiecz regentce zaczęło zbliżać się silne zgrupowanie cristinos pod dowództwem generała Baldomera Espartera. Po kilku dniach karlistom zaczęło grozić znalezienie się w okrążeniu i Don Karlos nakazał odwrót.

Ostatecznie kres nadziejom karlistów położyła zdrada naczelnego wodza, generała Rafaela Maroto (żył w latach 1783-1847), który poddał armię 31 sierpnia 1839 roku, co rządowa propaganda przedstawiła jako akt pojednania, nazwany "uściskiem z Vergara" (abrazo de Vergara), wymienionym przez Marota i Espartera. W rzeczywistości układ tam podpisany był zamaskowaną kapitulacją, a w konsekwencji również oszustwem, gdyż nie dotrzymano ani obietnicy zachowania szarż oficerom karlistowskim, ani przywrócenia Baskom ich fueros, zwalniających od podatków i służby wojskowych. Espartero zdradził także Marię Krystynę, wypędzając ją z kraju i sam ogłaszając się regentem. Jego dyktatura w latach 1840-1843 charakteryzowała się gwałtownymi prześladowaniami Kościoła.

Wierni carlistos, na czele z Cabrerą, nie poddali się jednak i bronili się jeszcze przez cały rok w Maeztrazgo. Dopiero rozbity doszczętnie przez Espartera Cabrera przeszedł do Francji, gdzie internowano go w twierdzy Ham, w 1842 roku wyjechał do Anglii, już jako delegat-szef Wspólnoty, "Karol V" natomiast 18 maja 1845 roku abdykował na rzecz swojego syna, w nadziei, iż jego usunięcie się oraz przedstawiony przez J.L. Balmesa plan rozwiązania sporu dynastycznego przez małżeństwo Izabeli z Don Karlosem młodszym pozwoli zakończyć wojnę cywilną. Plan ten został jednak zniweczony przez dyplomację króla Francuzów, Ludwika-Filipa, obawiającego się, iż przywrócenie zasady legitymistycznej w Hiszpanii postawi na porządku dziennym tę samą kwestię we Francji.

Sam wyemigrował do Triestu i do końca życia zajął się pisarstwem.

Pobożny do granicy śmieszności i uparty jak dziecko młodszy brat Ferdynanda VII, Karol (don Carlos) przez całe życie uważał się za jedynego prawowitego dziedzica tronu. jako Karol V - taki bowiem tytuł przyjął w 1833 roku - stał się protoplastą karlistowskiej linii Burbonów hiszpańskich, kwestionującej prawa Izabelli II i jej następcy i aż po wiek XX podtrzymującej roszczenia do korony hiszpańskiej. Wyznawcą skrajnie klerykalnych i absolutystycznych poglądów był także jego syn, Karol (VI), niefortunny w swych zabiegach o tron oraz wnuk, Karol (VII), który w 1872 roku rozpętał "trzecią wojnę karlistowską", a w cztery lata później musiał, pokonany, uchodzić z kraju. W 1883 roku po śmierci głowy domu burbońskiego hrabiego de Chambord Karol (VII), całkowicie niezrażony poniesioną klęską, podczas pobytu na emigracji w Wenecji przyjął tytuł "króla Francji". Jego syn, Jakub (III) - kosmopolita i generał w służbie rosyjskiej - zrzekł się wszelkich praw do tronu i nigdy nie wstąpił w związek małżeński, toteż główna linia karlistowską na jego osobie wymarła. Do dziś natomiast karlistowskie mrzonki i pretensje kultywuje ród de Bourbon-Parma.


Żródła:

Carlos Maria de Borbón


KARLIZM


Karol (V) Burbon "w Wikipedii"