Henryk Hohenstaufen (urodzony w Nijmegen 27 stycznia 1165 roku, zmarł w Messinie 28 września 1197 roku) herb

Syn Fryderyka I "Barbarossa, Rudobrodego" Hohenstaufena, księcia Szwabii, krola Włoch, Niemiec, cesarza rzymskiego, hrabiego Burgundii, króla Burgundii i Béatrice I Robertyng-Bourgogne-de Ivrea-de Mâcon, hrabiny Palatynatu Burgundzkiego, córki Renaud III Robertyng-Bourgogne-de Ivrea-de Mâcon hrabiego Burgundii, Mâcon i Agaty z Alzacji.

Król Niemiec od 10 czerwca 1190 roku do 28 września 1197 roku (koronowany w 1169 roku) jako Henryk VI, cesarz rzymski od 1191 roku do 28 września 1197 roku jako Henryk VI, król Neapolu i Sycylii od 1194 roku do 28 września 1197 roku jako Henryk.

Tytulara: Divina favente clementia Romanorum imperator et rex Siciliae semper Augustus - z Bożej łaski cesarz rzymski i król Sycylii, po wieki August.

W Mediolanie 27 stycznia 1186 roku poślubił Konstancję I de Hauteville (urodzona na Sycylii w 1154 roku, zmarła 27 listopada 1198 roku) królową Sycylii, córkę Rogera II de Hauteville, księcia Apulii, króla Neapolu, króla Sycylii i Beatrix de Rethel, córki Ithiera hrabiego de Rethel, kasztelana de Vitry i Beatrix de Namur.

Jeden z najpotężniejszych władców w historii Niemiec.

W czerwcu 1169 roku w Bambergu w wieku zaledwie 4 lat Henryk został koronowany na króla Niemiec. W 1184 roku, podczas Hoftagu (zjazdu książąt) w Moguncji Fryderyk uroczyście pasował obu synów na rycerzy. Podczas jednej z wypraw ojca do Lombardii, w 1186 roku w Mediolanie Henryk ożenił się z 12 lat od niego starszą królewną sycylijską Konstancją, córką Rogera II. Przez to małżeństwo uzyskał prawa do tronu sycylijskiego po śmierci siostrzeńca Konstancji, Wilhelma II. Jednakże w 1189 roku na tronie zasiadł popierany przez papieża i szlachtę sycylijską Tankreda z Lecce, syn Rogera (brata Konstancji) z nieprawego łoża, z którym podjął wojnę o Sycylię. O tym jak bardzo Henrykowi zależało na koronie sycylijskiej świadczy fakt, że pogodził się nawet z największym swoim wrogiem, Henrykiem "Lwem", który po wygnaniu powrócił do Saksonii i zaczął się w niej umacniać.

W 1189 roku objął regencję w Niemczech na czas III wyprawy krzyżowej, w której wziął udział jego ojciec, cesarz Fryderyk I "Barbarossa". Krucjata ta zakończyła się nieszczęśliwie dla Hohenstaufów - 10 czerwca 1190 roku cesarz utonął w trakcie kąpieli w rzece Salef. W następnym roku papież Celestyn III koronował Henryka na cesarza. W 1191 roku, po uporaniu się z kłopotami w Rzeszy, Henryk wraz z Konstancją pojawił się we Włoszech, a papież Celestyn III, następca Klemensa, bez oporu koronował go na cesarza (15 kwietnia). Następnie para cesarska ruszyła na południe i przystąpiła do oblężenia Neapolu. O tym jak bardzo Henrykowi zależało na koronie sycylijskiej świadczy fakt, że pogodził się nawet z największym swoim wrogiem, Henrykiem Lwem, który po wygnaniu powrócił do Saksonii i zaczął się w niej umacniać. W trakcie działań wojennych cesarz zachorował i musiał powrócić do Niemiec, tym bardziej że wiadomość o jego porażce ponownie zmobilizowała opozycję niemiecką, której przewodził teraz sprzymierzony z Sasami arcybiskup Kolonii Adolf I. Konstancja została pojmana i wydana Tankredowi, ten jednak uwolnił ją dzięki mediacji papieża. Tymczasowo sprawa sukcesji sycylijskiej została zawieszona. W 1192 roku Henryk wziął w niewolę wracającego z wyprawy krzyżowej króla Anglii Ryszarda I "Lwie Serce", który wspomagał swojego szwagra, Tankreda, w wojnie z Henrykiem. Wypuścił go dopiero po dwóch latach, 4 lutego 1194 roku, w zamian za złożenie hołdu lennego i zapłacenie wysokiego okupu. Kilkanaście dni później, 20 lutego, zmarł Tankred. Na tronie sycylijskim zasiadł jego syn, Wilhelm III, jednakże wkrótce Henryk i Konstancja przejęli władzę na Sycylii.

Za pieniądze uzyskane od Anglików Henryk wystawił liczną armię i flotę. Strach przed tą potęgą skłonił sycylijskie miasta i baronów do poddawania się cesarzowi bez walki. Jeszcze w 1194 roku Henryk i Konstancja bez większych problemów przejęli władzę nad Sycylią, a wraz z nią bardzo zasobny skarbiec królewski. Para została ukoronowana w Palermo w Boże Narodzenie 1194 roku. Irenę Angelinę, wdowę pod Rogerze a zarazem córkę cesarza bizantyjskiego Izaaka II Henryk ożenił ze swoim bratem Filipem, którego w 1195 roku mianował zarządcą Toskanii, a rok później księciem Szwabii. Swojego uznania dla rządów Henryka na Sycylii konsekwentnie odmawiał papież, któremu w razie zjednoczenia północnych i południowych Włoch pod berłem cesarza groziło popadnięcie w trwałą zależność od tego ostatniego.

Hołd wasalny Ryszarda Lwie Serce przynosił Henrykowi VI podwójną korzyść: Anglia została wyłączona z rozgrywki sycylijskiej, a jednocześnie stała się lennem Świętego Cesarstwa. Od 1194 roku, po zajęciu Sycylii, Henryk planował też wyprawę na Grecję w celu podporządkowania lub nawet aneksji Bizancjum. Małżeństwo Filipa z Ireną dawało cesarzowi pretekst do wysuwania pretensji do tronu w Konstantynopolu. Grożąc wojną cesarz zmusił władcę bizantyjskiego Aleksego III do zapłacenia mu pokaźnego trybutu. Atak na Bizancjum odłożył wskutek nalegań papieża, który przekonywał, że zamiast podbijać cesarstwo wschodnie powinien raczej walczyć przeciw muzułmanom. W 1195 roku Henryk zobowiązał się do organizacji krucjaty zabiegając o papieską zgodę na swoje panowanie na Sycylii. Cesarz dążył też do objęcia swoim zwierzchnictwem inne królestwa, starając się w ten sposób realizować koncepcję cesarstwa uniwersalnego, dlatego przyjął hołdy lenne od królów: Armenii Leona II i Cypru Amalryk II de Lusignan. Przy okazji oplatał Bizancjum siecią swoich politycznych wpływów, nigdy bowiem ostatecznie nie zrezygnował z ambicji zajęcia Konstantynopola.

Henryk planował objąć zwierzchnictwo cesarskie nad światem chrześcijańskim, dlatego przyjął hołdy lenne od królów: Armenii Leona II i Cypru Almaryka II de Lusignan, a także prowadził szeroko zakrojoną politykę dynastyczną. Chcąc uzyskać dziedziczność tronu w Niemczech, proponował książętom niemieckim włączenie królestwa Sycylii do Rzeszy, a papieżowi stałe dochody w zamian za koronację swojego syna, Fryderyka II Hohenstaufena. Mimo że projekt nie spotkał się z aprobatą, w 1196 roku Fryderyk II Hohenstaufen został wybrany na króla Niemiec. Henryk planował także przeprowadzić krucjatę, która miałaby zwiększyć potęgę cesarstwa, jednakże zamysł ten pokrzyżowała nagła śmierć.

Henryk umacniał też wewnętrzną spoistość i władzę centralną Rzeszy Niemieckiej, jednocześnie prowadząc szeroko zakrojoną politykę dynastyczną. Chcąc uzyskać dziedziczność tronu w Niemczech, w 1196 roku Henryk zwołał Hoftag w Würzburgu, podczas którego zaproponował książętom niemieckim prawo dziedziczenia lenn przez boczne linie ich rodów oraz aneksję królestwa Sycylii do Rzeszy. W swych staraniach o dziedziczność niemieckiej korony cesarz miał po swojej stronie arcybiskupa Moguncji i zarazem kardynała-legata, Konrada von Wittelsbacha. Z jego pomocą początkowo zdobył aprobatę większości książąt. Ostatecznie jednak dyplomatyczna kontrofensywa ich adwersarza, arcybiskupa Kolonii Adolfa doprowadziły do upadku całego planu. Mimo że projekt monarchii dziedzicznej przepadł, jeszcze w 1196 roku Fryderyk został wybrany na króla Niemiec, co gwarantowało Hohenstaufom sukcesję przynajmniej w następnym pokoleniu. Tymczasem narastało napięcie w stosunkach cesarsko-papieskich. Celestyn III skarżył się, że Filip Szwabski narusza prawa papieża i miast lombardzkich. Henryk VI usiłował wtedy przekonać papieża do tego, aby udzielił Fryderykowi II, elektowi w Niemczech i dziedzicowi na Sycylii, chrztu i namaszczenia królewskiego. Celestyn, uparcie sprzeciwiający się unii niemiecko-sycylijskiej, odmawiał. Ostatecznie Henryk miał zaoferować papieżowi układ, zgodnie z którym Państwo Kościelne wróciłoby do pod bezpośrednią władzę cesarza, a papież otrzymywałby od Cesarstwa stałą i wysoką daninę.

Jeszcze w 1196 roku Henryk wyjechał z Rzymu na Sycylię. W Kapui zwołał radę nadworną, przeprowadził okrutne represje wobec dawnych przeciwników i wprowadził stały i powszechny podatek. W 1197 roku na radzie w Palermo nakazał lustrację dokumentów królewskich z poprzednich lat. Baronowie sycylijscy wyczuwali zamysł Henryka, aby cofnąć donacje i przywileje jego poprzedników. Zawiązał się przeciw niemu spisek, dążący do osadzenia na tronie jednego z miejscowych dygnitarzy. Został jednak wykryty, po czym niemieckie wojsko Henryka, stacjonujące we Włoszech z zamiarem wyruszenia przeciw Turkom, pokonało opozycjonistów w bitwie pod Katanią. Przeprowadzono pokazowe, niezwykle okrutne egzekucje spiskowców. W związku z komplikacją sytuacji na Sycylii cesarz nie wziął udziału w wyprawie, którą wyprawił do "Ziemi Świętej". Planował dołączyć do swojej armii później, lecz przeszkodził mu atak malarii.

Henryk VI Hohenstauf zmarł w Messynie. Pochowany został w katedrze w Palermo. Na łożu śmierci polecił żonie i synowi, aby złożyli papieżowi hołd lenny z Sycylii, jak również księstw Ankony i Rawenny, a ponadto zwrócili mu posiadłości odebrane wcześniej przez Cesarstwo. Tymi ustępstwami mieli pozyskać przychylność Kościoła dla sprawy dziedziczenia tronu zarówno w Palermo, jak i w Niemczech. Historia pamięta Henryka jako władcę dalekowzrocznego, utalentowanego i zdecydowanego, który był bliski budowy silnej monarchii ogólnoniemieckiej, zjednoczenia Włoch i narzucenia dominacji cesarskiej pozostałym władcom chrześcijańskim.


Żródła:

Henryk VI "w Wikipedii"


"Słownik władców Europy średniowiecznej" - pod redakcją Józefa Dobosza i Macieja Serwańskiego


"Leksykon papieży" - Rudolf Fischer-Wollpert