Karol VIII "Uprzejmy, Życzliwy" Walezjusz (Robertyng-Capet-Valois) (urodzony w Amboise, 30 czerwca 1470 roku, zmarł w Amboise, 7 kwietnia 1498 roku) herb

Syn Ludwika XI Walezjusza (Robertyng-Capet-Valois), króla Francji i Karoliny Sabaudzkiej, córka Ludwika I, księcia Sabaudii.

Delfin de Viennois, hrabia Valentinois i Diois, delfin (hrabia) Delfinatu i hrabia of Albon jako Karol VI od 30 sierpnia 1483 roku do 7 kwietnia 1498 roku, XI delfin Francji jako Karol od 30 czerwca 1470 roku do 30 sierpnia 1483 roku, król Francji od 30 sierpnia 1483 roku (koronowany 30 marca 1484 roku) do 7 kwietnia 1498 roku jako Karol VIII, tytularny król Neapolu jako Karol od 13 marca 1494 roku do 7 lipca 1496 roku, tytularny król Sycylii i Jerozolimy jako Karol od 13 marca 1494 roku do 7 kwietnia 1498 roku, tytularny cesarz bizantyjski od 1494 roku do 7 kwietnia 1498 roku, król Neapolu jako Karol od 22 lutego 1495 roku do 7 lipca 1496 roku, książę Brytanii iure uxoris od 6 grudnia 1491 roku do 7 kwietnia 1498 roku wraz z Anna Bretońską, hrabia Prowansji i Forcalquier jako Karol IV od 1486 roku do 7 kwietnia 1498 roku.

W Langeais, 6 grudnia 1491 roku poślubił (per procura), 13 grudnia 1491 roku (pro futuro) poślubił Annę Capet-Dreux-Montfort (urodzona w Nantes, 25 stycznia 1477 roku, zmarła w Blois, 9 stycznia 1514 roku) córkę Franciszka II Capet-Dreux-Montfort, księcia Bretanii i Małgorzaty de Foix-Grailly, córkę Gastona IV de Foix-Grailly, hrabiego Foix, wicehrabiego Béarn.

Karol VIII, król Francji w latach 1483-1498, rozpoczął, trwające blisko pięć dziesiąta lat i zakończone ostatecznie nie­powodzeniem, zmagania o podporządkowanie Włoch królom Francji.

Urodził się 30 czerwca 1470 roku w Amboise. W wieku trzynastu lat zasiadł na tronie francuskim. Był słabo przygotowany do wypełniania królewskich obowiązków zarówno ze względu mi swoje młodzieńcze niedoświadczenie, jak również z powodu swej naiw­ności. W okresie pierwszych lat jego panowania władzę w państwie nieformalną regencję sprawowała do 1492 roku jego najstarsza siostra, Anna de Beaujeu, wraz ze swym mężem Piotrem II, księciem de Bourbon, która zdołała spacyfikować nastroje w kraju przez zwołanie Stanów Generalnych w 1484 roku i pokonać zbuntowanych książąt w latach 1485-1488. Przygotowała też królewskie małżeństwo z Anną Bretańską w 1491 roku, co zapewniało Francji władanie nad Bretanią.

W wieku dwudziestu jeden lat Karol przejął już samodzielne rządy, jednak dopiero po ślubie z Anną Bretońską w 1491 roku, Karol VIII objął samodzielne rządy. Po usamodzielnieniu wychowany na literaturze rycerskiej Karol marzył o organizacji krucjaty i zawładnięciu Królestwem Neapolu, które miało stać się m.in. przyczółkiem krucjatowym. Powołując się na sukcesję po wymarłych Andegawenach, w 1492 roku zgłosił roszczenia do tronu neapolitańskiego.

Swoje rządy Karol VIII podporządkował pomysłowi wyprawy do Włoch. Dążąc do zapewnienia sobie neutralności państw ościennych, przekazał im niektóre nabytki Ludwika XI: Aragonii zwrócił Cerdagne i Rousillon, na mocy układu z Barcelony z 1493 roku, Habsburgom - Artois i Franche-Comte, na mocy układu z Scnlis z 1493 roku, Anglii zaś wypłacił zaległe odszkodowania. Wkrót­ce ruszył na Włochy na czele dwunastotysięcznej armii. Początkowo Wszystko układało się po jego myśli. Zajął Neapol i 22 lutego 1495 roku został koronowany na króla. Wkrótce jednak musiał wycofać się z powrotem do Francji. Mimo to nie zrezyg­nował z myśli odzyskania neapolitańskiego tronu i rozpoczął przygotowa­niu do nowej wyprawy. 7 kwietnia 1498 roku zmarł w Amboise w rezultacie nieszczęśliwego wypadku. Uderzył głową o framugę drzwi.

Król Francji zdecydował się podnieść roszczenia do Królestwa Neapolu, które odziedziczył po wymarłej w 1481 roku - linii dynastii Andegawenów, panującej w Neapolu w latach 1435-1442. Na Półwyspie Apenińskim było wiele małych państw, skłóconych politycznie i o nielicznych armiach, choć bogatych gospodarką i kulturą. Stanowiły więc one dla Francji łakomy i, jak się wydawało, łatwy łup do zdobycia. Plany Karola VIII były jednak jeszcze bardziej ambitne - a zdaniem krytyków jeszcze mniej realne: po opanowaniu Neapolu zamierzał rozpocząć wojnę przeciw imperium osmańskiemu, wyprzeć Turków z Europy i wskrzesić pod swoim berłem Cesarstwo bizantyjskie, marzył też o wyprawie do Ziemi Świętej i odbudowie Królestwa Jerozolimskiego.

W 1491 roku na księstwo Bretanii najeżdża Karol VIII, który po uwięzieniu księżnej Anny i po unieważnieniu małżeństwa z Habsburgiem, następnie poślubia księżną Anna. Małżeństwa to ułatwiło Karolowi wcielenie Bretanii do Korony francuskiej.

Aby rozpocząć inwazję na Włochy, Karol VIII musiał jednak zakończyć rozpoczętą jeszcze za regencji jego siostry wojnę z Anglią, Hiszpanią i cesarstwem, sprzeciwiającymi się francuskim próbom narzucenia zwierzchnictwa Bretanii. Karol godził się na znaczące straty pieniężne i terytorialne, byle tylko móc zrealizować swoje włoskie plany. W 1492 roku Karol zawarł z królem Anglii Henrykiem VII traktat w Étaples, na mocy którego zobowiązywał się wypłacić Anglii wysokie odszkodowanie pieniężne oraz zgodził się nie popierać Perkina Warbecka, pretendenta do tronu angielskiego; w zamian jednak Henryk VII uznał francuskie zwierzchnictwo nad Bretanią. W 1493 roku Karol zawarł traktat w Barcelonie z Hiszpanią, oddając jej Roussillon i Cerdagne, oraz traktat w Senlis z Maksymilianem Habsburgiem, któremu oddał Franche-Comté, Artois, Charolais i Noyon. Zapewniwszy sobie neutralność sąsiadów, Karol mógł wreszcie rozpocząć przygotowania do podboju Królestwa Neapolu. Do zaangażowania się w sprawy włoskie zachęcał go też regent księstwa Mediolanu Ludovico Sforza, licząc, że przy pomocy wojsk francuskich zapewni sobie supremację w Italii. Ostatecznie o inwazji na Włochy przesądziła wiadomość o śmierci króla Neapolu Ferdynanda I 25 stycznia 1494 roku.

Podjęta w 1494 roku wyprawa zakończyła się sukcesem militarnym. We Florencji wojska francuskie obaliły władzę Piętro di Medici (Savonarola witał Karola jako wyzwoliciela), uzyskawszy niechętną zgodę papieża Aleksandra VI na przemarsz przez terytoria Państwa Kościelnego, Karol zajął Neapol i w maju 1495 roku koronował się na jego króla. Francuska ekspansja na tereny włoskie zaniepokoiła Habsburgów, Aragonie, Wenecję, Mediolan i papieża, którzy zawiązali antyfrancuską koalicję i wsparli króla Neapolu Ferdynanda II. Zorientowawszy się w sytuacji, Karol już w czerwcu 1495 roku opuścił Neapol, pozostawiając na terenie królestwa silne garnizony. W odwrocie wyróżnił się w bitwie pod Fornovo w czerwcu 1495 roku, gdzie wojska francuskie przebiły sobie drogę na północ. Izolowane garnizony francuskie (Atclli, Gacta) wkrótce skapitulowały przed wojskami neapolitańsko-aragońskimi. Podczas przygotowań do kolejnej wyprawy włoskiej Karol zmarł na skutek wypadku. Wobec jego bezdzietności korona francuska przeszła na orleańską linię Walezjuszów.

Wyruszając na wojnę, Karol VIII przyjął tytuł króla Obojga Sycylii (Neapolu i Sycylii) i Jerozolimy oraz księcia Mediolanu. W 1494 roku przyjął też tytuł cesarza Bizancjum od Andreasa Paleologa, bratanka ostatniego cesarza bizantyjskiego Konstantyna XI, w zamian za przyznanie Andreasowi dożywotniej renty. Starannie przygotowana przez Karola VIII 35-tys. ekspedycja wojskowa rozpoczęła się pod koniec sierpnia 1494 roku. Na ziemi włoskiej Karol VIII stanął na początku września, przechodząc przez Sabaudię, a następnie, za zgodą Ludovico Sforzy, przez Księstwo Mediolanu. W opierającej się Florencji Francuzi spowodowali upadek rządów Piotra Medici i przywrócili republikę pod przewodem dominikańskiego kaznodziei G. Savonaroli, wielkiego przeciwnika władzy papieskiej. Korzystając z okazji niepodległość ogłosiła Piza, od 1406 roku pozostająca we władaniu Florencji (powtórnie została podbita przez Florencję w 1509 roku). Papież Aleksander VI Borgia, początkowo próbował stawiać opór Francuzom, jednak nie mogąc liczyć na poparcie potężnych rodów rzymskich, zwłaszcza Orsinich i Colonnów, na skutek bezpośredniego zagrożenia Rzymu przez wojsko Karola VIII poszedł na ustępstwa. Zgodził się na przemarsz wojsk francuskich przez terytorium Państwa Kościelnego oraz dał Karolowi VIII zakładników, w tym własnego syna Cezara Borgię (któremu jednak wkrótce udało się uciec do Spoleto). Nadto 31 grudnia 1494 roku papież wpuścił wojsko Karola VIII do Rzymu.

Król Neapolu Alfons II w styczniu 1495 roku abdykował na rzecz swojego syna Ferdynanda i uciekł na Sycylię. Królestwo Neapolu zajęte zostało w ciągu tygodnia. 22 lutego 1495 roku Karol VIII wkroczył do Neapolu. Jednak szybkość francuskich postępów we Włoszech przeraziła władców państewek włoskich, w tym również sprzymierzonego dotąd z Karolem Ludovico Sforzę; zdali sobie sprawę, że sukces Karola VIII może oznaczać francuską dominację we Włoszech i zagrożenie niepodległości wszystkich państewek włoskich. 31 marca 1495 roku zawiązana została przez papieża antyfrancuska Święta Liga z udziałem Wenecji, Mediolanu, Państwa Kościelnego, króla Hiszpanii i Sycylii Ferdynanda, oraz cesarza Maksymiliana I. Groźba odcięcia od Francji zmusiła Karola VIII do opuszczenia Neapolu i wyruszenia ze swą armią na północ. 6 lipca 1495 roku doszło do bitwy z wojskami Ligi pod Fornovo, w wyniku której udało się Karolowi VIII przebić się ze swą armią przez blokujące mu drogę wojska Ligi, dzięki czemu mógł on wrócić do Francji. Oznaczało to jednak utratę królestwa Neapolu, które po wycofaniu się Karola VIII szybko odzyskał syn Alfonsa II, Ferdynand II.

Wyprawa Karola VIII do Neapolu zakończyła się ostatecznie niepowodzeniem, przynosząc Francji jedynie straty. Nie zniechęciło to Karola VIII i jego doradców do planowania kolejnej wyprawy na Neapol, z tym, że kolejna inwazja na Włochy miała być przeprowadzona w porozumieniu z Hiszpanią, z którą rozpoczęto negocjacje w 1497 roku. Śmierć Karola VIII przerwała te plany. Tym niemniej jego wyprawa do Neapolu zapoczątkowała wieloletni okres wojen włoskich, które miały się ostatecznie zakończyć dopiero w 1559 roku.

Pochowany w katedrze Saint Denis w Paryżu.


Żródła:

"Władcy, tyrani, dyktatorzy" - Alan Axelrod, Charles Phillips


"Słownik władców świata" - Małgorzata Hertmanowicz-Brzoza i Kamil Stepan, Kraków 2005


Karol VIII Walezjusz "w Wikipedii"

04-10-2020

06-09-2020

03-05-2020