Adolf von Nassau (urodzony około 1250 roku, zginął w bitwie pod Gôllheim koło Wormacji, 2 lipca 1298 roku) herb

Syn Walrama II, hrabiego von Nassau-Wiesbaden i Adelheid [Mechtild] von Katzenelnbogen, córki Diethera [II], hrabiego von Katzenelnbogen.

Hrabia Nassau-Wiesbaden, hrabia Nassau-Idstein, hrabia Nassau-Weilburgu i hrabia Nassau-Sonnenbergu od 1276 roku do 2 lipca 1298 roku. Król Niemiec od 5 maja 1292 roku do 15 czerwca 1298 roku. Landgraf Dolnej Turyngii i margrabia Miśni od 1294 roku do 2 lipca 1298 roku.

Poślubił w 1271 roku Imagina von Isenburg-Limburg (zmarła w klasztorze Klarenthal, 29 września 1313 roku?), córkę Gerlacha I von Isenburg i Imaginy von Blieskastel, córki Henryka, hrabiego von Bliescastel.

W 1276 roku, po śmierci ojca, Adolf z Nassau został hrabią Nassau na Wiesbaden, Idstein, Weilburgu i Sonnenbergu. Główną rezydencją uczynił Idstein, któremu nadał prawa miejskie. Drugim ważnym ośrodkiem jego władzy był Sonnenberg koło Wiesbaden, gdzie wybudował nowy zamek.

W 1286 roku Rudolf I Habsburg mianował Adolfa z Nassau burgrabią cesarskiego zamku Kalsmut w Wetzlarze, a rok później zarządcą twierdzy Gutenfels.

Istotnie zaraz po śmierci Rudolfa I wybuchły poważne rozruchy anty habsburskie w Styrii oraz krajach alpejskich, pragnących wyzwolić się spod władzy Habsburgów. Syn Rudolfa, Albrecht, zaabsorbowany własnymi kłopotami, nie był w stanie rozwinąć skuteczniejszych zabiegów o koronę niemiecką. Niedawni stronnicy Habsburgów, elektorowie duchowni, którzy wynieśli na tron Rudolfa, odwrócili się od nich zdecydowanie i wybrali Adolfa, hrabiego na niewielkich dobrach w Nassau, z powodu niepopularności kandydatury Albrechta Habsburga dość niespodziewanie na sejmie Rzeszy we Frankfurcie 5 maj 1292 roku został wybrany na króla dzięki wsparciu biskupów Kolonii i Moguncji oraz ogromnym zobowiązaniom wobec wszystkich elektorów. 24 czerwca 1292 roku w kaplicy pałacowej Karola Wielkiego w katedrze w Akwizgranie Adolf z Nassau został koronowany przez arcybiskupa kolońskiego Zygfryda.

Mając niewielkie i ubogie posiadłości rodowe (jego ojciec Walram II, hrabia Nassau podzielił włości między siebie i brata), służył początkowo Rudolfowi I Habsburgowi i arcybiskupowi Kolonii. Po śmierci Rudolfa I Habsburga, dzięki poparciu arcybiskupa kolońskiego Zygfryda II został następcą Habsburga na tronie niemieckim, wybrany przez elektorów 5 maja 1292 roku we Frankfurcie. Królewskiej koronacji dokonał arcybiskup Kolonii w Akwizgranie 24 czerwca tego samego roku.

Rządy Adolfa skupiały się na uwolnieniu od tych zobowiązań oraz na stworzeniu terytorialnej podstawy swojej władzy. Uzależniony od biskupa Kolonii, został wciągnięty w jego partykularną politykę skierowaną przeciw Filipowi IV "Pięknemu", co pociągnęło za sobą sojusz Adolfa z królem Anglii Edwardem I, ale do otwartej wojny z Francją nie doszło.

W listopadzie 1292 roku Adolf z Nassau zawarł z Albrechtem I Habsburgiem porozumienie, na mocy którego ten drugi uznał pierwszego za króla w zamian za zgodę władcy Niemiec na zatrzymanie przez Habsburgów dotychczasowych ich zdobyczy.

Próbował prowadzić własną politykę dynastyczną. W 1294 roku zakupił Turyngię i Miśnie od zadłużonego landgrafa Albrechta II "Wyrodnego", co zwróciło przeciwko niemu zaniepokojonych książąt elektorów. 8 stycznia 1295 roku Adolf z Nassau potwierdził margrabiom brandenburskim ich rzekome prawa do Pomorza Wschodniego. Świadczy o tym ich układ zawarty 26 marca 1289 r. z Wisławem II księciem Rugii, przewidujący podbój Pomorza Wschodniego po śmierci Mściwoja II i podział zdobyczy po połowie. Uzupełnieniem tego układu było przymierze zawarte przez Ottona IV ze Strzałą, Ottona V Długiego, Konrada i Jana IV z biskupem kamieńskim Jaromarem (synem Wisława II) w sprawie zaboru Pomorza. Wreszcie 8 stycznia 1295 r. margrabiowie uzyskali u króla niemieckiego Adolfa z Nassau potwierdzenie ich rzekomych praw do Pomorza. Czy w chwili wydawania przez Adolfa tego dokumentu wiedziano już na jego dworze o zgonie Mściwoja II, nie wiemy. Niewątpliwie jednak wiedziano o ciężkiej chorobie władcy Pomorza Wschodniego i zapewne oczekiwano jego rychłej śmierci.

W listopadzie 1295 roku zmarł Mainhard IV władca Karyntii i Tyrolu. Adolf z Nassau, nie otrzymawszy od jego potomków prośby o nadanie im ojcowizny w lenno, oświadczył, że są buntownikami i wystąpił przeciw nim, mając nadzieję przejąć ich posiadłości. Mainhard zmarł, pozostawiając trzech synów - Ottona, Ludwika i Henryka. Objęli oni władzę, ale natychmiast napotkali trudności. Królem niemieckim był wówczas Adolf z Nassau. Ponieważ młodzi książęta nie zwrócili się do niego o nadanie im ojcowizny w lenno, król obwieścił, że są buntownikami wobec praw Rzeszy i postanowił wystąpić przeciw nim zbrojnie. Rzecz jasna, nie chodziło o żaden "bunt", Adolf z Nassau wykorzystał sprawę jako pretekst. Król starał się zbudować potęgę swojej rodziny podobnie, jak poprzednio czynił to Rudolf I Habsburg, który zdobył dla synów Austrię. Karyntia i Tyrol też były niezłym kąskiem! Usunięcie z niej Meinhardynów byłoby bardzo na rękę Adolfowi!

Ponieważ już wówczas narastała opozycja przeciw Adolfowi z Nassau, młodzi książęta Karyntii natychmiast do niej przystali - swój ratunek widzieli w obaleniu króla. Stąd zbliżenie Meinhardynów do Austrii i popierających Austrię Czech, a następnie zaręczyny Henryka Karynckiego i Anny, najstarszej córki Wacława II..."

Postępowanie Adolfa zaczęło budzić niepokój i niezadowolenie w gronie jego niedawnych stronników, a przede wszystkim arcybiskupa mogunckiego Gerharda II, posiadającego na terenie Turyngii pewne majątki ziemskie i traktującego ten kraj jako domenę wyłącznie swych wpływów. On też był jednym z głównych twórców opozycji antykrólewskiej, w której skład oprócz niego weszli m. in. król czeski Wacław II, elektorzy saski i brandenburski oraz książę austriacki Albrecht. W 1297 roku przy okazji zebrania się w Pradze elektorów na koronacji Wacława II ułożono się co do zdetronizowania Adolfa, a Wacław II, bezpośrednio zagrożony poczynaniami Adolfa w Turyngii, opowiedział się za kandydaturą Albrechta Habsburga.

Sprawa obioru nowego następcy na tronie niemieckim wypełniła dwa pełne miesiące maj i czerwiec. Elektorowie zebrani w Moguncji złożyli Adolfa z tronu 15 czerwca i 26 czerwca obrali Albrechta Habsburga królem rzymskim. Doszło do walki obu królów i w czasie bitwy Adolf został zabity przez Albrechta. W kilka tygodni później Adolf zginął, pokonany przez Albrechta w bitwie pod Gôllheim.

Ostateczny upadek Adolfa przypieczętowały jego niepowodzenia militarne w walce z przeciwnym mu obozem. Jej kulminacyjnym punktem była bitwa pod Göllheim w pobliżu Wormacji, w której Adolf z Nassau poniósł śmierć. Było to zarazem ponowne zwycięstwo książąt niemieckich nad politycznymi ambicjami wybieranych przez nich królów. Nie przewidywali jednak, że rządy Albrechta I, które zwycięstwo to miały utrwalić, w gruncie rzeczy doprowadzą po raz pierwszy od czasów wielkiego bezkrólewia do pewnej zmiany układu sił między władzą centralną i państwami terytorialnymi.

Pochowany w klasztorze Rosenthal.

Poślubił Imagine von Isenburg-Limburg, z którą miał ośmioro dzieci.


Żródła:

"Słownik władców Europy średniowiecznej" - pod redakcją Józefa Dobosza i Macieja Serwańskiego


ADOLF von Nassau w "MedLands" tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk


ADOLF Z NASSAU w "Władcy Niemiec"


Adolf z Nassau w "Wikipedia"