Alfons X "Mądry, Astrolog" Anscarids (Anscarii)-Ivrea-Bourgogne (urodzony w Toledo, 23 listopada 1221 roku, zmarł w Sewilli, 4 kwietnia 1284 roku) herb

Syn Ferdynanda III "Świętego" Anscarids (Anscarii)-Ivrea-Bourgogne, króla Kastylii, Toledo, Galicji, Córdoba, Murcji, Jaén, Sevilli i Leónu, hrabiego Aumale i Ponthieu i Elżbiety Hohenstaufen, córki Filipa Hohenstaufen, księcia Szwabii, króla Niemiec.

Król Kastylii, Leónu i Galicji jako Alfons X od 30 maja 1252 roku do 4 kwietnia 1284 roku, antykról Niemiec jako Alfons od 1 kwietnia 1257 roku do 1275 roku.

W Valladolid, w 1248 roku (per procura), w styczniu 1249 roku w Burgos (pro futuro) poślubił Jolanty [Violanty] Guilhemid-Sunifred z Urgel Aragońskiej (urodzona w Zaragoza, 8 czerwca 1236 roku, zmarła w Roncevalles, w 1301 roku), córkę Jakuba I "Konkwistadora, Zdobywcy" Guilhemid-Sunifred z Urgel, króla Aragonii, hrabiego de Ribagorça, hrabiego de Sobrarb, hrabiego Barcelony, hrabiego de Girony, hrabiego d'Osona, hrabiego de Manresa, hrabiego de Berga, seniora de Montpeller i Omelades, seniora Balearów, króla Majorki i Walencji, hrabiego d'Urgell, hrabiego de Cerdagne, hrabiego de Roussillon, hrabiego Vallespir, hrabiego de Conflent i Jolanty [Violanty] Arpad, córki Andrzeja II Arpad, króla Wegier, Chorwacji.

Od wczesnej młodości brał udział z polecenia ojca, jako najstarszy syn Ferdynanda III, w licznych wyprawach wojennych przeciw Maurom. W 1252 roku objął rządy w zjednoczonym królestwie Kastylii i Leónu.

Jako bliski krewny Hohenstaufów pretendował do tronu niemieckiego i korony cesarskiej. Antykról Niemiec w opozycji do Ryszarda z Kornwalii, a następnie wybranego Rudolfa Habsburga. 1 kwietnia 1257 roku na elekcji we Frankfurcie nad Menem został obwołany królem Niemiec. Wybór Alfonsa na władcę Niemiec skomplikował i zanarchizował sytuację polityczną w Rzeszy, ponieważ część elektorów wyniosła na tron niemiecki innego kandydata - Ryszarda z Kornwalii, brata króla angielskiego Henryka III. Alfons nie rozporządzał wystarczającymi siłami, aby interweniować zbrojnie w Niemczech i podjąć walkę o władze. Nie przybył nigdy do Niemiec i ograniczył się do działań dyplomatycznych.

Jego ojciec, Ferdynand III, zdobył Andaluzję i narzucił trybut pozostałym muzułmańskim państwom na Półwyspie Iberyjskim - Murcji i Grenadzie. Jego matka Elżbiety (Beatrycze) była wnuczką cesarza rzymskiego narodu niemieckiego Fryderyka I. Alfons został królem w 1252 roku, będąc już znanym uczonym. Na swym dworze, który nie miał stałej siedziby, otaczał się wieloma uczonymi oraz aktywnie uczestniczył w ich działalności pisarskiej i edytorskiej. Niektórzy spośród nich byli znawcami prawa rzymskiego, które - zgodnie z intencjami Alfons - miało być podstawą do stworzenia jednego kodeksu dla wszystkich jego ziem.

Utrzymanie dworu, prezenty dla przyjaciół oraz prowadzenie polityki zagranicznej pochłaniało znaczne sumy, toteż Alfons nakładał wysokie podatki.

W 1252 Alfons stłumił powstanie muzułmańskie, a w 1254 bunt możnych. W 1264 roku Maroko, Grenada i Murcja najechały zbrojnie jego ziemie, jednak dzięki pomocy Aragonii Alfons odniósł zwycięstwo i zajął Murcję.

W 1272 wybuchł bunt możnych. Alfons wycofał się do Grenady i był zmuszony potwierdzić lokalne przywileje.

W 1273 Alfons założył gildię wędrownych pasterzy, zwaną Mesta, i nadał jej przywileje.

Alfons rościł pretensje do wielu zagranicznych tytułów, szczególnie do tytułu cesarza rzymskiego narodu niemieckiego w 1256 roku. W 1257 roku dzięki przekupstwom zdobył cztery głosy elektorów cesarskich przeciwko trzem głosom Ryszarda z Kornwalii, lecz Ryszard, w przeciwieństwie do Alfons, mógł przybyć do Niemiec. W 1275 roku Ryszard zmarł i Alfons udał się do Francji, aby spotkać się z papieżem Grzegorzem X, który przekonał go do zrzeczenia się pretensji do tronu.

Ambicje cesarskie pochłaniały przez wiele lat jego uwagę i środki finansowe państwa kastylijskiego. Zabiegał o koronę cesarską w Rzymie jeszcze w 1275 roku, w dwa lata po wyniesieniu na tron Niemiec Rudolfa I Habsburga. Niefortunny przebieg miały wojny Alfonsa z Maurami. Po zdobyciu Kadyksu w 1262 roku próbował bez skutku przenieść wojnę do północnej Afryki. Armia marokańska, przywołana przez zbuntowanego lennika kastylijskiego, emira Grenady Mohammeda II wtargnęła w odwecie do Kastylii, pokonała oddziały Alfonsa pod miastem Ecija, 11 sierpnia 1275 roku i spustoszyła południowe kresy jego państwa. W latach 1277-1278 Marokańczycy dokonali nowych najazdów grabieżczych na południową Kastylię, a 21 lipca 1279 roku rozgromili flotę Alfonsa w bitwie morskiej pod Algericas. Król doznał niepowodzeń również w polityce wewnętrznej. Próby nakładania podatków oraz zreformowania prawodawstwa napotkały opór możnych i miast.

Po śmierci najstarszego syna Alfonsa, Ferdynanda de la Cerda w 1275 roku, Kastylia pogrążyła się w anarchii. Z inicjatywy części rycerstwa ogłoszono następcą tronu młodszego syna królewskiego, Sancho (z pominieciem potomstwa zmarłego Ferdynanda, infantów de la Cerda). Naruszenie zasad sukcesyjnych doprowadziło do wybuchu wojny domowej, która toczyła się z małymi przerwami od 1278 roku aż do śmierci króla.

Alfons, niefortunny jako polityk, położył wielkie zasługi dla rozwoju nauki i sztuki hiszpańskiej. Zgromadził na swym dworze w Toledo wybitnych uczonych chrześcijańskich, żydowskich i muzułmańskich. Przyczynił się do opracowania tablic astronomicznych zwana Tabelą Alfons(es), historii Hiszpanii (Estoria de Espafia) z 1260 roku - obejmującą okres od niepamiętnych czasów do XIII wieku oraz (nie doprowadzonej do końca) historii powszechnej. Na jego zlecenie przetłumaczono Biblię na język kastylijski i skompilowano encyklopedię astronomiczną, zwaną "Libros del saber de astronomia". Uczeni pod jego przewodnictwem zajęli się kodyfikacją prawa zapisanego w tzw. Las Siete Partidas. Na podstawie tego kodeksu można wysnuć wniosek, że Alfons odznaczał się wyjątkowym jak na tamte czasy liberalizmem i tolerancją w odniesieniu do zamieszkujących półwysep muzułmanów oraz żydów. Popierał tzw. Toledańską Szkołę Tłumaczy, uczonych, którzy przekładali na łacinę i hiszpański teksty arabskie i hebrajskie znajdowane w podbijanych miastach.

Alfons X zapisał się w historii jako mecenas nauki i sztuki, który zgromadził wokół siebie kolegium żydowskich i arabskich uczonych znanych jako szkoła tłumaczy w Toledo.

Był twórcą poematów, autorem czterystu dwudziestu siedmiu pieśni do Matki Boskiej, napisanych w dialekcie galicyjskim, do których zapewne skomponował również muzykę.

Za jego czasów język hiszpański (kastylijski) zaczął zastępować wcześniej panującą łacinę. Alfons X zajmował się także astronomią; prowadził obserwatorium w swej stolicy, Toledo, a także zwołał kolegium najlepszych astronomów, które stworzyło "Tablice alfonsyńskie" (Tablas alfonsíes) dotyczące konstelacji gwiezdnych i ruchów gwiazd. Kazał przetłumaczyć arabski traktat o kamieniach zawarty w Lapidario, w 1241 roku oraz zbiór bajek i przypowieści wschodnich Calila y Dimma w 1251 roku. Jest także autorem około 450 cantigas, czyli pieśni religijnych ku czci Matki Boskiej (Cantigas de Santa Maria), zawartych w 4 rękopisach.

Jest autorem pierwszego na świecie w 1283 roku manuskryptu, opisującego grę w szachy klasyczne. Manuskrypt ten, przechowywany w bibliotece klasztoru św. Wawrzyńca w Eskurialu koło Madrytu dotyczy również innych gier, takich jak kości, warcaby, szachy nieortodoksyjne i inne gry tablicowe, również te oparte na rzutach kośćmi.

Jego zasługi na polu sztuki, nauki i kultury nie szły w parze z sukcesami politycznymi. Nie udało mu się wyprzeć z Półwyspu Iberyjskiego Maurów, ani opanować Nawarry czy też Portugalii - co prawda udało mu się zdobyć Kadyks. Mimo pretendowania do tronu Świętego Cesarstwa Rzymskiego i wyboru przez część książąt na króla rzymskiego, nie udało mu się nigdy faktycznie zostać cesarzem - przegrał rywalizację z bratem króla Anglii Ryszardem z Kornwalii. Nieudane próby reformy prawodawstwa i nakładane podatki spowodowały rewoltę w kraju, a w końcowym efekcie detronizację Alfonsa przez jego syna Sancho IV.

Ze związku małżeńskiego z Jolantą, córką Jakuba I "Zdobywcy", króla Aragonii, miał dziesięcioro dzieci.

Alfonso X miał także kilka nieślubnych dzieci:

z Mayor Guillén de Guzmán, córką Guilléna Péreza de Guzmána i Marii González Girón, pochodziła:

Beatrice, poślubiła Afonso III, króla Portugalii,

z Elvirą Rodríguez de Villada, córki Rodrigo Fernándeza de Villada, pochodził:

Alfonso Fernández de Castilla (urodzony w 1242 roku, zmarł w 1281 roku), poślubił Blanca Alfonso de Molina, dziedziczkę senioratu de Molina y Mesa, po nim potomstwo,

z Marią Alfonso de León, ciotką, nieślubną córką Alfonsa IX króla Leónu i Teresy Gil de Soverosa, pochodził:

Berenguela Alfonso de Castile, poślubiła Pedra Núnez de Guzmán, ale zmarła w młodym wieku, nie pozostawiając potomków.

Pochowany w klasztorze cysterskim Las Huelgas pod Burgos. Urna z sercem Alfonsa X "Mądrego" znajduje się w katedrze w Murcji.


Żródła:

"Słownik władców Europy średniowiecznej" - pod redakcją Józefa Dobosza i Macieja Serwańskiego


Alfons X Mądry w "Wikipedia"


Alfonso X of Castile w "Wikipedia" tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk