Henryk I "Ptasznik" Liudolfing (urodzony około 876 roku, zmarł w Memleben nad Unstrutą, 2 lipca 936 roku) herb

Syn Ottona I "Dostojnego, Znakomitego" Ludolfinga, księcia Saksonii, hrabiego Turyngii, hrabia Eichsfeld i Jadwigi (Hadwig, Hatnui) Popponen-Robertyng Frankijskiej, córką Henryka I Popponen-Robertyng Frankijskiego, margrabiego Fryzji.

Książę Saksonii i Turyngii od 13 listopada 912 roku do 2 lipca 936 roku, król Niemiec od 12 maja 919 roku do 2 lipca 936 roku.

W 906 roku (rozwód w 909 roku) poślubił Hatheburgę (zmarła po 909 roku), córkę Erwina, hrabiego saskiego w Merseburg. W Walhausen w 910 roku poślubił Matyldę "Świętą, Westfalską" Immedinger z Ringelheim (urodzona w Enger w Westfalii, około 895 roku, zmarła w Kwedlinburgu, 14 marca 968 roku), politycznie wpływowa królową Niemiec, faktycznie rządzącą królową Niemiec, córkę Teodoryka (Dietricha) Immedingera, hrabiego Westfalii, hrabiego Ringelheim i Reinhildy.

Henryk jest założyciel dynastii saskiej Liudolfingów w Niemczech. Ludolfingowie bardzo szybko rozbudowali swoje saskie władztwo, a dochody płynące z posiadłości ziemskich i zasobów ludzkich, sprawiały, że ród ten zaczął pretendować do objęcia władzy najwyższej w jednoczącym się państwie.

Przydomek Ptasznik zawdzięczał zamiłowaniu do polowań z ptakami drapieżnymi.

Po śmierci ojca w 912 roku został księciem Saksonii. Dążąc do maksymalnej niezależności popadł w konflikt z królem Konradem I, lecz wobec ryzyka rozpadu państwa wschodnio-frankońskiego na państwa plemienne, przed śmiercią Konrad desygnował najpotężniejszego ze swych przeciwników na swego następcę jako najsilniejszego spośród książąt. Szybko podporządkował sobie książąt niemieckich jednocząc plemienne księstewka w jedno wczesnofeudalne państwo.

12 maja 919 roku w Fritzlar został wybrany przez Franków, Bawarów, Alemanów, Turynów i Sasów na króla niemieckiego, dając tym samym początek dynastii saskiej. Początkowo jego władza opierała się głównie na plemiennym związku sasko-frankońskim. Wzrost potęgi plemiennych książąt powodował jednak mocne osłabienie pozycji króla. Sytuację dodatkowo komplikował wybór bawarskiego księcia Arnulfa na antykróla, dlatego Henryk I zrezygnował z ceremonii koronacyjnej. Ostatecznie Henrykowi udało się skłonić Arnulfa do zrzeczenia się pretensji królewskich i mógł odtąd skupić się na prowadzeniu aktywnej polityki zagranicznej.

Dążył do zajęcia ziem należących do Słowian zachodnich, ale licząc się z możliwością ich akcji odwetowych wzniósł system umocnień obronnych, w postaci grodów, na pograniczu sasko-słowiańskim. Miały one stanowić schronienie dla miejscowej ludności oraz służyć jako bazy wypadowe przeciw słowiańskim plemionom. Rozbudował też oddziały konne (zwiększenie roli ciężkiej jazdy).

Wybrany na króla przez panów frankońskich i saskich, dopiero po walkach doprowadził do uznania swej władzy zwierzchniej w Szwabii w 920 roku przez złożenie hołdu księcia Szwabii Burcharda II i Bawarii w 921 roku po złożeniu hołdu przez księcia Arnulfa.

W styczniu 921 roku w Bonn zawarty został traktat uznający wzajemną niezależność władców wschodnich i zachodnich Franków. Henryk I jako rex Francorum orientalium (król wschodniofrankijski) w dowód przyjaźni zrzekł się Lotaryngii na rzecz Karola "Prostaka" - króla zachodniofrankijskiego (rex Francorum occidentalium). Jednak już cztery lata później w 925 roku, korzystając z osłabienia państwa karolińskiego spowodowanego wewnętrznymi konfliktami, Henryk I zajął Lotaryngię ponownie i, by umocnić zwierzchnictwo nad tą krainą, wydał swą córkę za księcia lotaryńskiego Gizelberta, który wcześniej złożył mu hołd.

Po uporządkowaniu spraw wewnątrzniemieckich dalsze działania militarne i polityczne Henryka "Ptasznika" ukierunkowane były na zabezpieczenie interesów dynastii i Saksonii oraz zabezpieczenie granic królestwa na północy i wschodzie.

W celu powstrzymania nieustannych najazdów Węgrów król zmuszony był do zawarcia z nimi rozejmu w 924 roku. Kiedy w 926 roku na ziemie Frankonii, Alzacji i Alemanii najechali Węgrzy, Henryk zawarł w zamian za zmianę z rocznego trybutu na dziesięcioletni rozejm. Dzięki temu mógł podjąć kroki przeciw Słowianom.

Podczas kilku wypraw przeciw Słowianom połabskim Henryk podporządkował sobie Hawelan i Dalemińców oraz zaatakował i zdobył gród Brenna (późniejszy Brandenburg). Wojna z plemionami serbskimi była bardzo brutalna. Najeźdźcy wycinał w pień stawiającym im opór ludność. W 929 roku Henryk podbił ziemie Głomaczów, Milczan, Stodoran oraz Czechy pod panowaniem Wacława I, narzucając im trybut i zmuszając księcia czeskiego do złożenia hołdu lennego. W tym samym czasie niemieckie wojsko starało się opanować ziemie Wieletów.

Do rozprawy ze Słowianami stosował metody naśladowane przez nazistów m.in.słynna brygada kryminalistów Dirlewangera była inspirowana tzw. Bractwem czyli oddziałem złożonym ze schwytanych rozbójników i kłusowników, którzy w zamian za udział w wyprawach przeciw Słowianom mieli mieć darowane kary oraz prawo do części łupów.

W 929 roku mimo zażartego oporu jaki stawili Wieleci, przegrali decydującą bitwę pod Łężynem (poddali się zwierzchnictwu Henryka i zgodzili płacić trybut). W podobną zależność dostali się Obodrzyce. W 932 roku narzucił trybut także Łużyczanom. W 933 roku ziemie niemieckie najechali Węgrzy, którzy przemaszerowali przez terytorium czeskie i stodorańskie prawdopodobnie za zgodą miejscowych władców, bowiem nie napotkali z ich strony żadnego oporu. Być może o pomoc do Węgrów zwróciły się zaniepokojone nasileniem ekspansji niemieckiej na wschodzie Czechy.

Okres pokoju Henryk wykorzystał na wzmocnienie sieci grodów warownych mających chronić granice państwa i reformę wojska (m.in. utworzenie nieistniejącej dotąd w saskim wojsku jazdy - formacji wcześniej Sasom nie znanej, a koniecznej w walce z koczowniczymi Węgrami i udoskonalenie ich umiejętności bojowych).

Po wzmocnieniu sił w 932 roku odmówił dalszego płacenia trybutu i umocniło jego autorytet królewski. 15 marca 933 roku Henryk pokonał ich w bitwie nad rzeką Unstrutą w Turyngii, co znacznie powstrzymało najazdy Madziarów. Zwycięstwo to miało znaczenie moralne, wykraczające poza jego wagę militarną: umocniło panowanie Henryka I i jego rodu, a także zbliżyło do siebie przedstawicieli różnych plemion niemieckich, walczących ręka w rękę przeciw wspólnym wrogom.

W 934 roku Thankmar, syn Henryka I, który nie pogodził się z decyzją ojca o wyznaczeniu w Kwedlinburgu w 929 roku swoim następcą Ottona, próbował nawiązać sojusz z plemieniem Wkrzan. Poselstwo Thankmara spotkało się z niepowodzeniem, a jego posłowie zostali pobici. Prawdopodobnie plemię to nie było zainteresowane układami z Niemcami, bliżej im było do porozumienia z sąsiednimi Polanami. Aby temu zapobiec, Henryk I podjął wyprawę na ziemię wkrzańską.

Desygnowanie syna Ottona na jedynego następcę, spowodowało zerwanie z frankijsko-karolińską tradycją nadziałów dynastycznych dla synów. Aby wprowadzić Ottona w rodzinę królów, ożenił go w 930 roku z córką króla Anglii Edwarda, Edgitą. Pod koniec życia planował podobno, przerwaną przez śmierć, wyprawę do Rzymu po koronę cesarską. Zasługą giętkiej polityki Henryka jest zapobieżenie rozpadowi państwa wschodniofrankijskiego na księstwa plemienne i wewnętrzna konsolidacja państwa.

Kontynuował tradycje karolińskie, z powodzeniem toczył walki ze Słowianami (podbicie plemion między Łabą i Odrą) i Duńczykami zdobycie Hedeby w 934 roku, którym narzucił swą zwierzchność i przyłączeniem w 934 roku Szlezwiku oraz wymusiła na królu Kanucie przyjęcie chrztu.

Zmarł w Memleben w 936 roku, podczas przygotowywania wyprawy do Italii, gdzie zamierzał koronować się na cesarza.

W czasie swego panowania wzmocnił kraj zewnętrznie i wewnętrznie, czym otworzył drogę do powstania scentralizowanego i silnego państwa niemieckiego. Zapoczątkował okres świetności Niemiec pod panowaniem saskiej dynastii Ludolfingów. Henryk był jedynym władcą, który zrezygnował z kościelnej ceremonii koronacji królewskiej, ale prawdopodobnie pod koniec życia planował wyprawę po koronę cesarską do Rzymu. Rezygnacja Henryka z kościelnej ceremonii koronacji była zasygnalizowaniem odcięcia się od polityki obu jego poprzedników, Ludwika "Dziecię" i Konrada I, skierowanej przeciw władzy książąt plemiennych (herzogów). Zasługą Henryka I "Ptasznika" było zapobieżenie rozpadowi państwa na księstwa plemienne i konsolidacja wewnętrzna królestwa. Jego panowanie zapoczątkowało okres świetności Niemiec pod rządami Liudolfingów (Ottonów). Henryk był tym, który zjednoczył państwo niemieckie i stworzył podstawy jego przyszłej potęgi. Prawdopodobnie myślał o koronie cesarskiej, jednak planów tych nie zdołał zrealizować.

Henryk I dwukrotnie zawierał związki małżeńskie. Z pierwszą żona Hatheburgą miał jedynie syna, a z drugiego małżenstwa zŚw. Matyldą miał: trzech synów i dwie córki.

Panował i żył w czasach tzw. "ciemnego stulecia" - papieże byli uzależnieni od rzymskich rodów arystokratycznych Krescencjuszy i Tuskulańczyków. Henryk I nie odegrał w historii papiestwa żadnej istotnej roli.


Żródła:

"Słownik władców świata" - Małgorzata Hertmanowicz-Brzoza i Kamil Stepan, Kraków 2005


Henryk I Ptasznik w "Wikipedia"


Henryk I Ptasznik w "Wiking"


Henryk I w "Historycy.org"


Henryk I Ptasznik w "twojahistoria.pl" autor: Dariusz A. Sikorski - doktor habilitowany, profesor UAM


"LEKSYKON PAPIEŻY"- autor: Rudolf Fischer-Wollpert, przekład: Bernard Białecki, 1990

22-02-2022

22-05-2020

18-01-2020