Henryk (Heinrich) V Salicki (urodzony prawdopodobnie w Goslar, Saksonia, 11 sierpnia 1081 roku, zmarł w Utrecht, 23 maja 1125 roku) herb

Syn Henryka (Heinricha) IV Salickiego, casarza rzymskiego, króla niemieckiego i Berty Sabaudzkiej z Turynu, córki Ottona I, hrabiego Sabaudii.

Koregent Niemiec od 1099 roku do 1105 roku, król Niemiec od 31 grudnia 1105 roku do 23 maja 1125 roku, król Italii od 1105 roku do 23 maja 1125 roku, cesarz rzymski od 13 kwietnia 1111 roku do 23 maja 1125 roku.

Tytulara: Divina favente clementia Romanorum imperator semper Augustus - z łaski Bożej cesarz rzymski, po wieki August.

W Mainz, 6 stycznia 1114 roku (per procuro), w Wormacji, 21 stycznia 1114 roku (pro futuro) poślubił Matyldę "Cesarzową" FitzRobert (urodzona w Winchester, 7 lutego 1102 roku, zmarla w Notre Dame w Rouen we Francji, 10 września 1167 roku lub w 1169 roku), królowę Anglii, córkę Henryka I "Piękny Klerk" FitzRoberta, króla Anglii, księcia Normandii i Edith (Matildy) Canmore, córki Malcolm III Canmore króla Strathclyde i Szkocji.

6 stycznia 1099 roku Henryk V został koronowany w Akwizgranie (Aachen) na króla niemieckiego, by zapewnić mu bezproblemową sukcesję po ojcu. W 1104 roku Henryk V został wysłany przez swego ojca do Bawarii z przeprosinami dla rodziny zamordowanego na niemieckim dworze hrabiego. Podczas tej misji Henryk V został przeciągnięty na stronę rebeliantów i stanął na czele buntu zwróconego przeciwko jego ojcu. 30 listopada 1104 roku Henryk V wraz z ojcem wyruszył zbrojnie przeciwko Saksonii. We Fritzlar opuścił nocą cesarski obóz. Ten niemoralny czyn wynikał z prostej kalkulacji. Cesarski syn zauważył, że ojciec nie był w stanie utrzymać władzy i pokoju w Niemczech. Oprócz tego Henryk IV był wyklęty przez papieża, więc Henryk V miał po swojej stronie także władzę kościelną. Opinia publiczna uznała zdradę syna za obowiązek chrześcijańskiego władcy. Tymczasem Henrykowi V wspomniani możnowładcy zgotowali serdeczne przyjęcie i powiedli go do dawnego miasta królewskiego Ratyzbony, gdzie świętowali Boże Narodzenie roku 1104. Bawaria była dla niego trwałym punktem oparcia, skąd mógł prowadzić walkę przeciwko cesarzowi. sukcesy w Bawarii nie były jednak trwałe. Na osłabienie pozycji cesarza w Szwabii wpłynęła śmierć zięcia, księcia Fryderyka ze Szwabii. W tym też czasie dzięki zdolnościom dyplomatycznym król Henryk V zaprezentował siebie jako obrońcę swej siostry Agnieszki z Waiblingen.

W 1105 roku, wobec narastającego oporu książąt przeciw polityce Henryka IV, postanowił uratować własną pozycję i przyłączył się do sojuszu papieża Paschalisa II i niemieckiej opozycji. W marcu 1105 roku, na zgromadzeniu w Quedlinburgu, większość książąt saskich przysięgła wierność Henrykowi V. 25 maja 1105 roku Henryk V wziął udział w synodzie w Nordhausen. Latem Henryk V rozpoczął rokowania z cesarzem. Chcąc wszystkiego, uniemożliwił osiągnięcie kompromisu. W sierpniu zdobył Würzburg - zawsze wierny staremu królowi. Następnym celem stała się Norymberga. W odwecie na Ratyzbonę uderzył jego ojciec. Musiał się więc Henryk V ratować ucieczką. Kilkanaście dni później obie armie spotkały się nad rzeką Regen w pobliżu Ratyzbony. Do bitwy nie doszło. Henrykowi V udało się przeciągnąć siły przeciwnika na swoją stronę.

Henryk V, po zdjęciu z urzędu przyjaznego cesarzowi biskupa w Ratyzbonie, a w Würzburgu biskupa Erlunga, który powrócił tam dzięki cesarzowi, zastąpiwszy go Rupertem, podążył w kierunku Renu. 31 października 1105 roku szczęśliwie przebył rzekę pod Spirą i zdobył zamek, gdzie znajdował się cesarski skarbiec. 23 grudnia 1105 roku Henryk V podstępem zwabił swego ojca i uwięził w zamku Böckelheim. Tutaj zmusił Henryka IV do oddania symboli władzy. Na początku następnego roku Henryk V utracił insygnia podczas zamieszek w Alzacji. Aby je odzyskać, zmuszony został do zawarcia pokoju. Zniewagi, jakiej tam doznał, nie przebaczył, więc powrócił i zorganizował rzeź mieszkańców z pożarem miasta w tle.

Henryk, być może zaniepokojony przygotowaniami cesarza, rozpisał na Wielkanoc (marzec) 1106 roku sejm Rzeszy w Leodium, ażeby w ten sposób zniweczyć sukcesy ojca. Najpierw jednak wyruszył z dużymi siłami zbrojnymi do Kolonii. zaproszony przez arcybiskupa Fryderyka świętował tam 18 marca Niedzielę Palmową. mieszkańcy Kolonii, oddani Henrykowi IV, nie stawiali oporu. Potem król wyruszył do Akwizgranu w przekonaniu, że Wielkanoc obchodzić będzie w Leodium. 22 marca 1106 roku, w okolicy Vise, doszło do bitwy z wojskiem Henryka IV. Młody król bitwę przegrał. Próbował wycofać się do Kolonii, ale tam go nie wpuszczono, więc z humorem głodnego wilka zakwaterował się w Bonn. Zebrawszy siły w Moguncji, Henryk w lipcu 1106 roku rozpoczął oblężenie Kolonii wspieranej posiłkami z Lotaryngii. Zadanie to okazało się jednak trudniejsze, niż myślał. Kolonia poddała się dopiero w sierpniu, po śmierci cesarza. Wtedy też Henryk V stał się pełnoprawnym, a przede wszystkim legalnym, królem całych Niemiec. Zaraz potem, podobnie jak jego ojciec, stanął w opozycji do papieża Paschalisa II.

W 1107 roku uwięził Świętopełka, morawskiego księcia, który przejął władzę w Czechach pod nieobecność prawowitego władcy Borzywoja II. Henryk V uwolnił tego pierwszego, gdy dostał obietnicę otrzymania sporej fortuny oraz przysięgę na wierność. W 1108 roku został ojcem chrzestnym Wacława Henryka - syna Świętopełka. Niemiecki król zdobył się na jeszcze jeden gest - łaskawie umorzył resztę długu czeskiemu władcy w zamian za wsparcie w wyprawie zbrojnej przeciwko Węgrom.

W 1108 roku wziął udział w wyprawie wojennej przeciwko węgierskiemu Kolomanowi. Niemieckiemu królowi udało się przestraszyć węgierskiego władcę, który rok później nie wywiązał się z sojuszu zaczepno-odpornego, zawartego z Bolesławem "Krzywoustym".

Antagonizm niemiecko-węgierski miał obok sprawy Almusa, wygnanego około tego czasu ponownie do Niemiec, swe głębsze i dawniejsze podstawy. Wyniku wojny z Kolomanem Henryk doprowadził do zdobycia sukcesów na froncie wschodnim i miały być one dla Henryka z jednej strony jedynym atutem w rokowaniach z papieżem o koronację, a z drugiej miały zrehabilitować króla niemieckiego jako wodza od czasów nieszczęśliwego oblężenia miasta Douai. Przygotowywał się też Henryk do wyprawy starannie, gromadząc już w maju 1108 roku wojska bawarskie, szwabskie, turyngskie, tyrolskie i z Istrii, nie mówiąc już o posiłkach czeskich. Plan kampanii został też starannie opracowany. Główne siły niemieckie i czeskie uderzyć miały na Węgry i oblegać Preszburg nad Dunajem, a drugorzędne siły Świętopełka, pod dowództwem komesów Mutyny i Wacława, którym książę zlecił na czas swej nieobecności rządy krajem, miały zaatakować Polskę od zachodu, nie dopuszczając do połączenia jej z Kolomanem. Jednakowoż i ci ostatni nie próżnowali. Na odbytym gdzieś bezpośrednio przed walką zjeździe obu władców zawiązano przymierze zaczepno-odporne i rozdzielono między sprzymierzeńców role. Koloman z głównymi siłami miał bronić przed Henrykiem linii Wagu. Natomiast Bolesław miał uczynić przeciw Czechom dywersję na północy i przez wkroczenie do Czech starać się odciągnąć Świętopełka od głównego teatru walki. Plan taki, idący po linii dawnego zamierzenia Krzywoustego z 1105 roku, rokował ponownie, obok zwycięstwa na głównym teatrze walki, nadzieję osadzenia na tronie praskim dawnego wroga Bolesława, który tym razem, zawdzięczając władzę wyłącznie księciu polskiemu, wchodziłby w taki sposób do wielkiej koalicji polsko-węgierskiej przeciw Niemcom. Przystąpienie do niej księcia czeskiego przeobraziłoby ją we wrogi cesarstwu system państw, sięgający od Adriatyku aż prawie po Bałtyk.

W połowie czerwca 1109 roku Henryk V przybył do Saksonii. W połowie lipca ogłosił Erfurt punktem koncentracji niemieckich wojsk. Stąd, na początku sierpnia, wyruszono na wyprawę wojenną przeciwko polskiemu Bolesławowi "Krzywoustemu".

W styczniu 1110 roku Henryk V, na Sejmie Rzeszy w Ratyzbonie, ogłosił, że ma zamiar wyruszyć do Rzymu po cesarską koronę. Wobec książąt Rzeszy i całego zgromadzenia oznajmił swoją wolę udania się do Rzymu, ażeby tam od papieża jako głowy Kościoła otrzymać należne cesarzom błogosławieństwo. Następnie obiecał, że w poczuciu braterskiej miłości i według dawnych praw i postanowień odbuduje cesarską władzę w Italii. Ekkehard z Aura mówił w mocnych słowach o jednolitej postawie sejmu Rzeszy i wspólnym przyrzeczeniu towarzyszenia królowi w wyprawie do Italii: Nie powinien być uznawanym za mężczyznę ten, kto wzbraniałby się wziąć udział w tak męskim przedsięwzięciu.

10 kwietnia 1110 roku Henryk V zaręczył się z córką króla Anglii, Henryka I, i dzięki pieniężnemu wsparciu tego ostatniego wyprawił się w 1110 roku do Włoch z armią liczącą około 30 tysięcy żołnierzy. Jej posag, dziesięć tysięcy marek srebra, był ważnym wkładem w przygotowania do wyprawy na Rzym. 25 lipca w Moguncji nastąpiła koronacja angielskiego dziecka królewskiego, celebrowana przez arcybiskupa Brunona z Trewiru, gdyż arcybiskupstwo mogunckie było nie obsadzone. Królewna została oddana pod opiekę arcybiskupa Brunona, który miał zająć się jej wykształceniem, nauką języka niemieckiego i obyczajów.

W 1110 roku Henryk V, w wyniku zbrojnej wyprawy, uzyskał władzę zwierzchnią w Czechach. Henryk V, obdarzony prawem obsadzania lenna czeskiego, miał szczególne powody do zaniepokojenia, oburzenia i gniewu. Mianował Ottona, a tu tymczasem pojawili się dwaj dalsi pretendenci, przy czym każdy z tych dwóch większe miał szanse niż jego nominat. To było nie do zniesienia. Otton zrezygnował, więc król volens nolens musiał rozstrzygać między dwoma nieswoimi ludźmi. Możemy sobie wyobrazić jego rozdrażnienie, którego to stanu ducha monarchy świadom był kronikarz czeski, popuszczający teraz wodzy swojej wrodzonej skłonności do drwin.

W grę wchodziły także pieniądze, 500 grzywien srebra, które Władysław już wcześniej zdążył obiecać królowi w zamian za przywrócenie mu władzy, zabranej przez Borzywoja przy pomocy Wiprechta. Król, jak pisze Kosmas, bardzo zagniewany na tego drugiego z powodu warcholstwa politycznego, "bardziej jednak zapalony miłością do wspomnianej zapłaty" - zebrał wojska i na Nowy Rok 1110 wkroczył do Czech. Borzywoj oraz syn Wiprechta, Wacław, będący wodzem posiłków niemieckich walczących w Czechach, a także biskup praski, Herman, jako rzecznik księcia Władysława, zostali wezwani na sąd królewski mający się odbyć we wsi biskupiej Rokicany. Wobec wielkiej przewagi militarnej króla nie było wyboru, przeto obie strony usłuchały rozkazu.

W sierpniu 1110 roku Henryk V na czele 30-tysięcznej armii wyruszył do Rzymu. W listopadzie 1110 roku armia Henryka V rozpoczęła przeprawę przez Apeniny. Boże Narodzenie przyszły cesarz spędził już we Florencji. Wysłana do papieża delegacja uzgodniła 4 lutego 1111 roku w Sutri, że głowa Kościoła zrzeknie się dóbr kościelnych w zamian za rezygnację króla z królewskiej inwestytury i po kompromisowym porozumieniu w sprawie godności kościelnych został koronowany na cesarza.

12 lutego 1111 roku doszło do spotkania na szczycie. Na mocy układu przekazał regale (prerogatywy królewskie) na terytorium dóbr kościelnych w ręce biskupów i zrzekł się prawa ich wyznaczania, w zamian za co miał decydować o nadawaniu im lenn - papież zrzekł się w imieniu Kościoła praw do uposażeń biskupich ze stron cesarza. Takie rozwiązanie wywołało poruszenie wśród ludu rzymskiego i podczas koronacji Henryka doszło do zamieszek. Cesarz pojmał wtedy papieża i kardynałów i zmusił Paschalisa do potwierdzenia paktu wbrew opinii wiernych. Kompromis jednak upadł: Henryk napotkał opór przywiązanych do swoich majątków niemieckich prałatów, których pozycję w Niemczech król starał się potem umniejszyć.

13 lutego 1111 roku wczesnym rankiem Rzymianie zaatakowali obóz Henryka V. Atak był tak niespodziewany, że szukający ratunku niedoszły cesarz został ciężko ranny. W nocy z 15 na 16 lutego Henryk V zwinął obóz i wraz z uwięzionym Paschalisem wycofał się na północ. W zaistniałej sytuacji stanowisko niemieckiego króla uległo zmianie. Żądał od upokorzonego papieża koronacji na cesarza i uznania praw do królewskiej inwestytury. W tym czasie, aby przyśpieszyć papieską decyzję, Rzym i okoliczne wioski były regularnie pustoszone przez niemieckie oddziały. 12 kwietnia 1111 roku papież poddał się. Będąc pod przymusem przyrzekł, że uczyni Henryka V cesarzem, obiecał także, że nigdy nie nałoży na niego anatemy, zniósł klątwę z nieżyjącego już Henryka IV oraz zobowiązał się, że nigdy nie rozpocznie sporu o inwestyturę. Teraz Henryk V mógł już zgodnie z chrześcijańskimi obrzędami pochować swego ojca.

13 kwietnia 1111 roku Henryk V dostąpił zaszczytu cesarskiej koronacji. W całej Europie uznano, że niemiecki król skompromitował się i okrył papieża ogromną hańbą.

Henryk władzę swą oparł na ministeriałach i miastach cesarskich, dystansując książąt i biskupów. Co jakiś czas musiał zmierzyć się z opozycją możnych. W 1115 roku poniósł pod Welfensholz klęskę w starciu ze zbuntowanym księciem saskim, Lotarem z Supplinburga, którego sam w 1106 roku osadził na książęcym tronie. Do końca życia cesarz nie odzyskał kontroli nad Saksonią.

7 sierpnia 1111 roku Henryk V uroczyście pochował w Spirze Henryka IV - swego ojca.

We wrześniu 1112 roku Henryk V został ekskomunikowany przez arcybiskupa Guido z Vienne, późniejszego papieża Kaliksta II. W tym samym roku sascy możni zaczęli buntować się przeciwko cesarzowi. Książęta południowoniemieccy jeszcze się wstrzymywali, ale saska arystokracja znowu ruszyła w pole przeciwko cesarzowi. Budowa twierdz w Saksonii i inne jego bezprawne - zdaniem Sasów - decyzje doprowadziły do wrzenia. Tym razem jednak przeciwko cesarzowi wystąpiło trzech arcybiskupów: z Moguncji, Kolonii i Salzburga oraz biskupi z Würzburga, Wormacji, Spiry, Bambergu, Konstancji i Utrechtu.

W 1118 roku został ekskomunikowany przez nowego papieża Gelazego II, ale ostatecznie 23 września 1122 roku zawarł z jego następcą Kalikstem II kompromisowy konkordat wormacki, kończąc tym samym długoletni spór o inwestyturę. Panowanie Henryka V to okres dalszego upadku autorytetu cesarskiego. Walki wewnątrz Niemiec i z papiestwem kompromitowały cesarza, wykazując jego niezdolność do zaprowadzenia trwałego porządku.

W 1109 zorganizował wyprawę przeciwko Polsce, aby wymusić podział tego kraju. Zamiar się nie powiódł: najpierw nie udało mu się zająć Bytomia Odrzańskiego, następnie poniósł klęskę w oblężeniu Głogowa, po czym odstąpił na południe w kierunku Wrocławia (porażka, jaką tam poniósł stała się później zalążkiem wincentyńskiej legendy o bitwie na Psim Polu), a potem na wschód pod Kraków, również bez powodzenia. W 1110 roku udzielił wsparcia Władysławowi I w staraniach o tron czeski.

Umierając nie posiadał syna, mianował więc swoim następcą księcia Szwabii Fryderyka II Hohenstaufa, jednak książęta wybrali na króla adwersarza Henryka, Lotara z Supplinburga. Henryk V był ostatnim przedstawicielem dynastii frankońskiej na niemieckim tronie. Pochowano go w katedrze w Spirze.

Henryk V w 1114 roku ożenił się z Matyldą, córką Henryka I, króla Anglii. Para cesarska nie miała dzieci, aczkolwiek kronikarz Hermann z Tournai zapisał, że cesarzowa urodziła dziecko, które żyło tylko kilka chwil.


Żródła:

HENRYK V w "Władcy Niemiec"


Henryk V Salicki w "Wikipedii"


HEINRICH w "MedLands" tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk


Heinrich V w "Worldhistory" tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk


Heinrich V w "GCatholic.com" tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk


Heinrich V w "Geneall" tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk