Teofano Skleros (urodzona w Konstantynopolu w Bizancjum, w 956 roku, zmarła w Nijmegen, 15 czerwca 991 roku) herb

Córkę Konstantyna Sklerosa i Zofia Fokainy, córki Leona Fokasa, kuropalatesa na dworze cesarza bizantyjskiego.

Współcesarzowa od 7 maja 973 roku do 7 grudnia 983 roku. Regentki Niemiec i Italii od 7 grudnia 983 roku do 984 roku i od maja 985 roku do 15 czerwca 991 roku.

Poślubiła 14 kwietnia 972 roku w Rzymie Ottona II "Rudego" Liudolfinga (Ottonida) (urodzony w 955 roku, zmarł w Rzymie, 7 grudnia 983 roku), króla Italii, króla Niemiec, cesarza rzymskiego.

Dawniejsza historiografia uważała Teofano za córkę cesarza Romana II i cesarzowej Teofano. Tej tezie przeczył fakt, że młodszej Teofano nie określano mianem "Porfirogenetki" (urodzonej w purpurze), który to tytuł przysługiwał dzieciom cesarzy. Obecnie uznaje się, że jej ojcem był Konstantyn Skleros, brat pretendenta Bardasa Sklerosa, a matką Zofia Fokaina, bratanica cesarza Nicefora II i siostra Marii Sklerainy, pierwszej żony Jana I Tzimiskesa.

Małżeństwo Teofano i Ottona było wynikiem starań Ottona I o sojusz z Bizancjum. Jednym z warunków porozumienia był ślub przyszłego Ottona II z księżniczką krwi cesarskiej. Teofano, która przybyła do Niemiec w 972 roku, nie była (według słów Thietmara) virgo desiderata, księżniczką z rodziny cesarskiej jak oczekiwano. Teofano przybyła mimo tego z wielkim przepychem i bogatymi darami. W kontrakcie małżeńskim jest określana jako neptis (siostrzenica, bratanica albo wnuczka) cesarza Jana I Tzimiskesa.

Ślub Teofano i Ottona odbył się w 972 roku w Rzymie. Ślubu udzielał papież Jan XIII. Tego samego dnia została ukoronowana na królową Niemiec i cesarzową (Otton II był współcesarzem od 967 roku do śmierci ojca w 973 roku). Otton i Teofano mieli razem syna i cztery córki; byli to:

Adelajda (urodzona między listopadem a grudniem 977 roku, zmarła 7 lutego 999 roku), ksieni w Quedlinburgu,

Zofia (urodzona w 978 roku, zmarła 30 stycznia 1039 roku), ksieni w Gandersheim i Essen,

Matylda (urodzona w 979 roku, zmarła 4 listopada 1025 roku), żona Ezzona, hrabiego-palatyna Lotaryngii, matka królowej Polski Rychezy,

Otton III (urodzony 23 czerwca 980 roku, zmarł 23 stycznia 1002 roku), cesarz rzymski, król niemiecki,

nieznana z imienia córka (urodzona 23 czerwca 980 roku, zmarła przed 8 października 980 roku), bliźniaczka Ottona.

Teofano towarzyszyła mężowi w jego wszystkich podróżach, a jej imię często występuje w korespondencji dyplomatycznej. W połowie kwietnia 982 roku, pojawiła się wraz z synem u boku cesarza w obozie pod Tarentem, dzieląc z nim trudy życia wojennego. Dopiero, gdy zbliżało się decydujące starcie z Saracenami, cesarz odesłał rodzinę do bezpiecznego Rossano, a po nieszczęśliwej klęsce pod Cotrone 15 lipca, gdy sam ledwo uszedł z życiem, połączył się szybko z rodziną, podążając wraz z nią przez Capaccio do Saierno, następnie do Kapui, a w połowie listopada byli już w Rzymie. Potem jednak żądania możnych saskich wezwały Ottona II do Niemiec, a Teofano z synem zostali w Rzymie.

Była skłócona z teściową, Adelajdą Burgundzką. W 978 roku doprowadziła do usunięcia jej z dworu. Według opata Cluny, Odilona, Adelajda była bardzo szczęśliwa, gdy "ta grecka kobieta" zmarła. Alpert z Metzu opisuje Teofano jako nieuprzejmą i gadatliwą kobietę. Była również krytykowna za dekadencję, która przejawiała się w codziennych kąpielach i wprowadzeniu w Niemczech zwyczaju noszenia luksusowych szat i biżuterii. Przypisuje jej się wprowadzenie w Europie Zachodniej zwyczaju używania widelca. Kronikarze opisują poruszenie jakie wywołała, gdy zaczęła używać złotego podwójnego szpikulca aby podawać jedzenie do ust, zamiast jeść przy użyciu rąk, jak to było w zwyczaju. Teolog Piotr Damiani twierdził, że cesarzowa była kochanką greckiego mnicha Jana Filagathosa, późniejszego antypapieża Jana XVI.

W Moguncji, na przełomie lutego imarca 983 roku, cesarz pertraktował z książętami w sprawie kontynuowania wojny italskiej (niepopularnej w Niemczech ze względu na koszty oraz wysokie straty pod Cotrone). Uzyskał zgodę na uznanie małego Ottona za króla, ale musiał się zobowiązać, że odeśle go wraz z matką do Niemiec. Pod koniec kwietnia wrócił do Rzymu, a na początku maja wraz z rodziną i znacznym orszakiem udał się do północnej Italii. W czerwcu 983 roku, na wielkim zjeździe dworskim w Weronie, Otton III jednogłośnie został ogłoszony królem Niemiec i Italii, opiekę nad nim powierzono arcybiskupowi mogunckiemu i arcykanclerzowi Willigisowi. W Boże Narodzenie 983 roku, został w Akwizgranie koronowany na króla przez arcybiskupów; mogunckiego Willigisa i raweńskiego Jana. Miało to symbolizować jedność obu królestw i zapewnić Ottonowi III panowanie w obu. Teofano była niejednokrotnie określana przez męża jako "consors regni" lub "consors imperii" - równoprawna uczestniczka władzy. Jako jedyna nosiła także tytuł coimperatrix (współcesarzowej). 7 grudnia 983 roku cesarz Otton II zmarł i nowym królem Niemiec i cesarzem został jego syn Otton III.

Niemcy czekało kilka lat niepokojów i walk. Zgodnie z wolą zmarłego ojca mały król został przekazany pod opiekę arcybiskupa kolońskiego Warina (976-985). Sprawa opieki nie była ostatecznie przesądzona. Zasadniczo przysługiwała ona najbliższemu męskiemu krewnemu ze strony ojca, w wypadku domów panujących jednak również matce. Pretensje do opieki nad małym Ottonem wysunął przeciwnik jego ojca, były (a także w przyszłości) książę saski Henryk "Kłótnik". Przesiedział on kilka lat w więzieniu, strzeżony z rozkazu Ottona II przez biskupa Folkmara z Utrechtu. Na wieść o śmierci Ottona II został uwolniony. Henryk był istotnie najbliższym krewnym Ottona III ze strony ojca (ojciec Henryka był bratem Ottona I). W dodatku matka i babka Ottona III, przebywały jeszcze w Italii. Henryk przyjechał do Kolonii i odebrał króla wraz z insygniami władzy z rąk arcybiskupa Warina. Przejął go po to tylko, żeby pozbawić go korony. Henryk szybko znalazł poparcie. Po jego stronie stanęło kilku biskupów. Na Wielkanoc, 23 marca 984 roku, odbył się zjazd książąt i biskupów w Kwedlinburgu, oprócz panów niemieckich przyjechali też książęta słowiańscy: Bolesław II Czeski, Mieszko I Polski i Mściwój Obodrzycki. Na zachodzie Henryk starał się przeciągnąć na swoją stronę króla Lotara, gotowy był oddać mu sporną Lotaryngię. Choć do tego nie doszło, przyczyniło się to do wzmocnienia nastrojów nieprzychylnych Henrykowi. Wokół arcybiskupa mogunckiego Willigisa i księcia saskiego Bernarda z rodu Billungów coraz bardziej zacieśniał się krąg zwolenników cesarzowych Teofano i Adelajdy. Te obserwowały z Italii rozwój wypadków w Niemczech. Teofano udała się do teściowej do Padwy, obie rozwinęły tam ożywioną działalność polityczną. W połowie 984 roku, przybyły do Niemiec, gdzie Henryk "Kłótnik" nie rezygnował. Musiał jednak zmagać się z coraz większymi i lepiej zorganizowanymi przeciwnikami. W Rohr w Turyngii, dokąd 29 czerwca przybyły Teofano i Adelajda w towarzystwie króla Konrada z Burgundii, księcia szwabskiego Konrada, arcybiskupa Willigisa i wielu innych. Henryk "Kłótnik", musiał się ugiąć i wydać czteroletniego już Ottona III, który w ten sposób połączył się z matką. Aby uniknąć wojny Teofano przywróciła w 985 roku Kłótnikowi władzę w Bawarii, którą ten utracił w 976 roku. Na Wielkanoc 986 roku, w czasie wielkiego zjazdu dworskiego w Kwedlinburgu, w trakcie ceremonii wzorowanej na objęciu tronu przez Ottona I w Akwizgranie w 936 r., została powtórzona koronacja sześcioletniego króla. Regencję przejęła Teofano, wspomagana przez Willigisa mogunckiego i biskupa wormackiego Hildebalda.

Zmarła 15 czerwca 991 roku na dworze królewskim w Nimwegen. Pochowano ją w kościele pod wezwaniem św. Pantaleona w Kolonii. Otton III był wtedy wciąż jeszcze dzieckiem i do czasu osiągnięcia przez niego dorosłości władzę sprawowała jego babka, Adelajda.

Teofano wykazywała wybitny talent i instynkt polityczny, potrafiła też wykorzystać oddanie i umiejętności swych doradców i stronników. Szybko usunęła swą teściową z dworu. Jesienią 989 roku, cesarzowa wybrała się w dawno planowaną podróż do Italii. Otton III pozostał w Niemczech. W Rzymie wpływy cesarskie uległy po śmierci Ottona II osłabieniu. Pojawienie się Teofano w Rzymie i wykonywanie przez nią cesarskich uprawnień stanowiło ważną manifestację polityczną. Wróciwszy do Niemiec wczesnym latem 990 roku, natrafiła na zbrojny konflikt pomiędzy dwoma wschodnimi sąsiadami- księciem polańskim Mieszkiem I i czeskim Bolesławem II. Zajęła w nim postawę przychylną dla Mieszka. W dwóch wystawionych w 990 roku (jeden w Rzymie, drugi w Rawennie) dokumentach regentka występuje we własnym imieniu: "Theophanu divina gratia imperatrix augusta" (Teofanu z Bożej łaski cesarzowa wspaniała), a nawet "Theophanius [!] gratia divina imperator augustus". W tym drugim przypadku uciekła się władczyni do męskiej formy swego imienia i nazwała siebie cesarzem. Rządy młodej cesarzowej trwały do jej śmierci 15 czerwca 991 roku. Wtedy to regencja przeszła w ręce cesarzowej-babki Adelajdy. Thietmar tak opisał Teofano: "Choć Teofano wątłą była z uwagi na płeć swoją, to jednak odznaczała się pewną odwagą i - co jest rzadkie u Greków - miała ujmujący sposób bycia. Męską zgoła opieką otaczała państwo swego syna, popierając we wszystkim sprawiedliwych, łamiąc zaś i do strachu doprowadzając tych, co głowę podnosili".


Żródła:

Teofano "Kobiety w polityce"


Teofano (cesarzowa rzymska) w "Wikipedia"