Aleksander Kakowski herbu Kościesza (urodzony w Dębinach koło Przasnysza, 5 lutego 1862 roku, zmarł w Warszawie, 30 grudnia 1938 roku)

Syn Franciszka Kakowskiego herbu Kościesza i Pauliny z domu Ossowska herbu Dołęga, córki Korneliusza Ossowskiego herbu Dołęga i Joanny Ossowskiej z Gosków.

Z Bożej łaski i Stolicy Apostolskiej Arcybiskup Gnieźnieński i Warszawski, Legat Urodzony, Metropolita Prowincji Gnieźnieńskiej i Warszawskiej, Prymas i pierwszy Książę Korony Polskiej.

30 maja 1886 roku został prezbitrem warszawskim. Rektor Imperatorskiej Rzymskokatolickiej Akademii Duchownej w Petersburgu w latach 1910-1913. 7 maja 1913 roku mianowany arcybiskupem-metropolitą warszawskim i prymasem Królestwa Polskiego. 22 czerwca 1913 roku odbył ingres do katedry warszawskiej. 15 grudnia 1919 roku wyniesiony do godności kardynała. 15 grudnia 1919 roku mianowany kardynałem-prezbiterem Katedry Sant'Agostino. Prymas Polski od 1918 roku do 1938 roku. Członek Tymczasowej Rady Stanu w latach 1917 do 1918. Członek Rady Regencyjnej od 1917 roku do 1918 roku. Założyciel Związku Instytucji i Zakładów Wychowawczych "Caritas". 5 czerwca 1930 roku został baliwem Honoru i Dewocji w Zakonie Maltańskim. 17 czerwca 1938 roku został kanclerzem kapituły Orderu Orła Białego (odznaczony Orderem w 1925 roku).

Rodzice wychowywali syna w duchu patriotyzmu i głębokiej wiary.

29 maja 1880 roku otrzymał sakrament bierzmowania. Aleksander uczęszczał do szkoły elementarnej w Dębinach, jego nauczycielem był Onufry Płoski ziemianin właściciel majątku Pszczółki Górne, który został nauczycielem, ponieważ nauczycieli zwalniano od służby w wojsku. W 1878 roku ukończył gimnazjum w Pułtusku ze świadectwem celującym, chociaż w trakcie nauki miał oceny niedostateczne z języka rosyjskiego spowodowane wystąpieniem przeciwko nauczycielowi podważającemu godność narodową Polaków. Wstąpił do Seminarium Duchownego w Warszawie, chciał bowiem służyć nie tylko Ojczyźnie ale i Bogu. Ojciec jego uważając, że to (zbyt mało), energicznie oponował, ale pod wpływem matki wyraził wreszcie zgodę i Ksiądz Kazimierz Różkiewicz przyjął nowego kleryka. W seminarium Aleksander Kakowski wyróżniał się inteligencją i doskonałą znajomością łaciny. Następnie studiował od 31 sierpnia 1882 roku na Akademii Duchownej w Petersburgu. Choroba płuc sprawiła, że po roku (6 kwietnia 1883 roku) musiał przerwać studia i wyjechać za granicę na leczenie do Cannes, dzięki czemu opanował język francuski, nawiązał szerokie kontakty osobiste, które otworzyły mu drogę do Rzymu, gdzie wstąpił na Wydział Prawny Uniwersytetu Gregoriańskiego. Był pod przybranym nazwiskiem Długosz, by uniknąć ewentualnych represji ze strony władz carskich. W 1885 roku z doktoratem prawa kanonicznego powraca do Warszawy. 30 maja 1886 roku otrzymuje święcenia kapłańskie. Zaledwie kilka miesięcy był wikarym w Parafii Św. Andrzeja. Od 1887 roku zaczął wykładać prawo kanoniczne, teologię pastoralną, homiletykę i literaturę polską w Seminarium Duchownym w Warszawie. Równocześnie był sekretarzem w Sądzie Arcybiskupim, obrońcą węzła małżeńskiego i prokuratorem fiskalisem w sprawach karnych duchowieństwa. Gdy kandydatura księdza W. Szcześniaka na stanowisko regensa seminarium nie została zatwierdzona przez Rząd carski stanowisko to objął w roku 1898 Aleksander Kakowski, który pełnił tę funkcję przez 12 lat.

Od 1901 roku został kanonikiem kapituły warszawskiej, następnie prałatem. 27 lutego 1910 roku Akademia Duchowna w Petersburgu przyznała mu doktorat teologii i został powołany na jej rektorar, a ówczesny administrator archidiecezji mohylowskiej, biskup Stefan Denisewicz zatwierdził tę decyzję 26 marca 1910 roku. Był równocześnie w tejże akademii profesorem prawa kanonicznego i ogłosił w tym czasie wiele artykułów i rozpraw z zakresu ustawodawstwa kościelnego. Do takich należą: "Biskupa Stanisława Karnkowskiego zbiór konstytucji synodalnej" (Włocławek 1912 roku), "Preliminalia Kodeksu Piusa X" (1912 rok), współpracował także z "Podręczną Encyklopedią Kościelną". W czerwcu 1913 roku został metropolitą warszawskim.

Konsekracja nastąpiła 22 czerwca 1913 roku w kościele Św. Katarzyny w Petersburgu, ingres do Archikatedry Św. Jana w Warszawie odbył się 14 września tego roku, do kolegiaty w Łowiczu dwa tygodnie później. Chociaż przyjęcie nowego Rządcy w Diecezji dokonało się z przepychem biskupa Kakowski wyczuwał atmosferę podejrzliwości z faktu jego nominacji w okresie jego pobytu w Petersburgu. Dlatego w przemówieniu programowym odważnie i mocno podkreślił swoją uczciwość wobec otrzymanej godności oraz miłość Kościoła i Ojczyzny. Po wybuchu wojny w 1914 roku przebywając wówczas za granicą wrócił w październiku do Warszawy. Z chwilą opuszczenia przez wojska rosyjskie ziem tzw. Kongresówki, a zajęcia ich przez armie niemieckie i austriackie, zakazał duchowieństwu wszelkiej działalności politycznej, ale gdy potem część społeczeństwa przystąpiła do organizowania życia publicznego i w pierwszym rzędzie szkolnictwa Kakowski zalecił współdziałanie w tych pracach, zwłaszcza w radach i dozorach szkolnych. W początkach 1917 roku współdziałał w tworzeniu klerykalno-prawicowego Zjednoczenia Ludowego, ugodowego w stosunku do okupanta. Współdziałał przy organizowaniu Wydziału Teologicznego na Uniwersytecie Warszawskim. Gdy na skutek nastrojów rewolucyjnych, płynących z Rosji, zarówno władze okupacyjne jak i pewne grupy polskich klas posiadających dążyły do wzajemnego porozumienia, doszło 12 października 1917 roku do utworzenia trzyosobowej Rady Regencyjnej, do której wpływem innych biskupów (S. Zdzitowieckiego i A. J. Nowowiejskiego) wszedł Kakowski jako przedstawiciel hierarchii kościelnej.

Na jego wniosek członkowie Rady zrzekają się pensji, by pracować honorowo. 28 października 1919 roku w obecności głowy państwa Józefa Piłsudskiego i premiera Ignacego Paderewskiego udzielił święceń biskupich nuncjuszowi papieskiemu w Polsce Achillesowi Ratti, który w 1922 roku wstąpił na Stolicę Piotrową jako Pius XI. Dn. 15 grudnia 1919 roku papież Benedykt XV mianuje Aleksandra Kakowskiego kardynałem, został członkiem Kongregacji Sakramentów, Propagandy Wiary, Seminariów i Uniwersytetów oraz administratorem, tzw. Reverenda Fabrica di s. Pietro. Jako arcybiskup warszawski dożywotnio (od 1925 roku) używał tytułu Prymasa Królestwa Polskiego. W 1920 roku, kiedy Sowiety szli na Warszawę Kakowski wezwał duchowieństwo aby stanęło w szeregach wojska jako kapelani i sanitariusze, stwierdzając, że "wszyscy kapłani powinni stać na powierzonych sobie przez władze stanowiskach". Polecił też tworzyć we wszystkich parafiach komitety parafialne opieki nad rodzinami walczących na froncie rodaków, zachęcał wiernych do uczestnictwa w uroczystych Mszach Świętych Nieszporach celem uproszenia błogosławieństwa dla Ojczyzny i wojska. 7 sierpnia w Kościołach całej Polski ogłoszono skierowaną do wiernych odezwę kardynała Aleksandra Kakowskiego :

"Nadeszła chwila kiedy cały Naród, a w szczególności m.st. Warszawa ma zdobyć się na siłę aby odeprzeć najeźdźców i spełnić święty względem Ojczyzny obowiązek. W tym celu tymczasowa Rada Obrony Miasta wzywa do tworzenia batalionów ochotniczych, do których stanąć powinien każdy, kto zdolny unieść broń. Kogo na to nie stać niech śpieszy do drużyn, które pracują koło kopania okopów. Nie trwoga, nie zemsta pchać nas winna, lecz płomienne wołanie Matki Ojczyzny o pomoc i ratunek. Niech serca nie waży zwątpienie i mało - duszność, bo dopóki tętni w duszy Polskiej wiara w opiekę Bożą i prawdziwy patriotyzm, nie masz takiej siły, która by nas złamać mogła. Więc na przód na posterunek pod hasłem Bóg i Ojczyzna".

Po przewrocie majowym w 1926 roku ogłosił list pasterski do duchowieństwa i wiernych w którym wzywał do zgody, do zaniechania nienawiści i waśni wzajemnych, poszanowania władzy i praw państwowych.

Przy jego współudziale został w 1925 roku zawarty konkordat ze Stolicą Apostolską, w związku z tym otrzymał Order Orła Białego, a po śmierci kardynała E. Dalbora został kanclerzem kapituły tego orderu. Od 1927 roku brał aktywny udział w organizowaniu Akcji Katolickiej, powołał w związku z tym w 1930 roku Katolicki Związek Instytucji i Zakładów Wychowawczych "Caritas", oraz zorganizował działalność kleru wśród młodzieży akademickiej. W 1931 roku rozpoczął w Warszawie budowę Katolickiego Domu tzw. Romy, gdzie znalazły pomieszczenie biura kurii i organizacji katolickich. Był inicjatorem budowy wielu kościołów i kaplic, zorganizował działalność duchowieństwa wśród młodzieży akademickiej, zalecał opiekę nad zabytkami sztuki sakralnej, był inicjatorem utworzenia Muzeum Archidiecezjalnego w 1936 roku. W tymże roku zwołał pierwszy synod plenarny biskupów polskich w Częstochowie. W 1936 roku obchodził pięćdziesięciolecie święceń, a w 1938 roku w 25-lecie sakry biskupiej. W 1937 roku erygował Instytut Wyższej Kultury Religijnej w Warszawie. Wcześniej w 1934 roku Dom Pracy dla Najbiedniejszych na Bródnie i dom rekolekcyjny w Skrzeszewach.

Kardynał Kakowski był autorem wielu artykułów i rozpraw z zakresu ustawodawstwa kościelnego. "W zachowaniu - pisał historyk Janusz Pajewski - zachował do końca wiele cech szlagona mazowieckiego starej daty, potrafił sypnąć niekiedy rubasznym (nigdy wulgarnym) konceptem". Kardynał Kakowski erygował 50 Parafii w tym 20 w Warszawie, a 30 na prowincji, z czego 3 na terenie Łodzi.

Zmarł 30 grudnia 1938 roku w Warszawie. Zgodnie ze swą wolą spoczął na cmentarzu na Bródnie w tamtym czasie cmentarzu najuboższych.

Był konserwatystą i uważał, że katolicyzm w Polsce powinien mieć miejsce dominujące w państwie. Z tego powodu sprzeciwiał się m.in. ślubom i rozwodom cywilnym - na skutek prowadzonej przez niego kampanii nie udało się w II Rzeczypospolitej ujednolicić prawa rodzinnego (słynny projekt Komisji Kodyfikacyjnej). Był także przeciwnikiem równouprawnieniu wyznań nie-katolickich w Polsce. W swoich pamiętnikach napisał:

"Na osłabionym przez niewolę organizmie Polski usadowiły się pasożyty religijne, społeczne i narodowe, które ją bez litości gryzą i nękają. Pasożytami tymi są: 1) Żydzi osiedli w miastach i w miasteczkach, w przerażającej ilości; 2) sekty heretyckie i schizmatyckie obcej krwi, obcej narodowości, w liczbie około 40, zalegalizowane prawnie przez trzy rządy zaborcze dla osłabienia organizmu polskiego; 3) masoni, wolnomyśliciele i bezwyznaniowcy rekrutujący się przeważnie spośród Żydów i heretyków i prowadzeni przez Żydów".


Żródła:

Aleksander Cardinal Kakowski w "Catholic.com" tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk


DZIAŁALNOŚĆ KSIĘDZA ALEKSANDRA KAKOWSKIEGO W PETERSBURGU W LATACH 1910-1913