Anton Lipoščak [Antoni Liposzczak] (urodzony w Székelyudvarhely/Oderhellen w Siedmiogrodzie, 9 kwietnia 1863 roku, zmarł w Wiedniu, 24 kwietnia 1924 roku)

Syn zawodowego wojskowego, który osiągnął wszelako rangę tylko majora.

Generał-gubernator Królestwa Polskiego w Lublinie od 3 marca do 3 listopada 1918 roku, cesarsko-królewski generał porucznik (feldmarschalleutnant) od 1914 roku, generał piechoty od 19 sierpnia 1917 roku.

Urodzony w siedmiogrodzkim mieście Szekelyudvarhely (noszącym wonczas niemiecką nazwę Oderhellen) w Królestwie Węgier, związanego unią personalną z Austrią, dziś leży w Rumunii i nazywa się Odorheiu Secuiesc).

Od najmłodszych lat był przeznaczony do kontynuowania rodzinnej tradycji. Posłany do szkoły kadetów w Mährisch - Weißkirchen (dziś Hranice w Czechach) dał się poznać z tak dobrej strony, że bez problemów został po ukończeniu jej przyjęty doTerezjańskiej Akademii Wojskowej (Theresianische Militaerakademie) w Wiener Neustadt, ukończenie której otwierało przed absolwentami szerokie perspektywy. Nie od rzeczy będzie odnotowane, iż wychowankiem jej był arcyksiążę Józef Ferdynand Salwator Habsburg Toskański (Josef Ferdinand Salvator Erzherzog von Oesterreich-Toskana), późniejszy generał-pułkownik, dowódca armii cesarskiej, generalny inspektor sił powietrznych Austrii, nazistowski więzień obozu koncentracyjnego Dachau.

Po zdaniu tam matury w 1883 roku został jako podporucznik przydzielony do 53. pułku piechoty. W latach 1886-1888 roku uczęszczał do Wyższej Szkoły Wojennej w Wiedniu, po czym otrzymał funkcję w Sztabie Generalnym. W 1892 roku awansował na kapitana, w 1905 roku na pułkownika, w 1913 roku na generała majora. W tych latach działał jako sztabowiec 15. Korpusu stacjonującego w Sarajewie, po awansie na generała został mianowany dowódcą 2. Dywizji Piechoty w X Korpusie, i wyruszył z nią (od 1914 roku już jako Feldmarschalleutnant) po wybuchu I wojny światowej na front rosyjski. W czasie wojny wyróżnił się w walkach o Lublin i Kraśnik. Od 1915 roku dowodził 42. Dywizją Piechoty Honwedów.

Uzdolnienia wszelako generała Liposzczaka były doceniane - wyrazem tego są nie tylko otrzymane przezeń już na początku wojny odznaczenia (w 1914 roku: austriacki Orderu Żelaznej Korony II klasy z Dekoracją Wojenną i niemiecki Krzyż Żelazny II klasy), ale i kolejne stanowiska dowódcze: w 1917 roku - po dwuletnim urlopie, spowodowanym niedomaganiami zdrowotnymi - stanął na czele 42. Dywizji Piechoty Honwedów (węgierskiej Obrony Krajowej) XI Korpusu lwowskiego, w lipcu tegoż roku objął komendę nad IX Grupą Operacyjną, noszącą jako kryptonim jego nazwisko "Lipoščak", która walczyła na froncie rumuńskim. 19 sierpnia 1917 roku został po raz ostatni w karierze awansowany: na stopień generała piechoty, równoznaczny z polskim generałem broni.

Po ustąpieniu generała Stanisława Szeptyckiego ze stanowiska lubelskiego generała-gubernatora w lutym 1918 roku, a na ten urząd powołano generała Lipošćaka w marcu 1918 roku. Zdobył sobie u Polaków bardzo dobrą opinię. Do jego ważnych zasług należy uratowanie zamku w Piotrkowie Trybunalskim przed dewastacją przez żołnierzy CK armii i oddanie go na cele muzealne w lecie 1918 roku.

Pod koniec wojny, już od cesarza Karola, otrzymał Wielki Krzyż Orderu Żelaznej Korony I kl. z Dekoracją Wojenną; to prestiżowe w monarchii habsburskiej dystynktorium zwieńczyło kolekcję jego odznaczeń, pośród których znajdowały się m.in. Krzyż Zasługi Wojskowej i Order Leopolda II klasy (Franciszek Józef nadał mu ten ostatni laur w 1909 roku - Krzyż Rycerski Orderu Leopolda był notabene wyróżnieniem niewspółmiernie wysokim do posiadanej podówczas przez nagrodzonego rangi pułkownika).

Pod koniec października 1918 roku austriacka administracja w Królestwie rozwiązała się i genenerał Lipošćak zrezygnował 2 listopada ze stanowiska gubernatora lubelskiego. Z godności generalnego gubernatora Anton Liposzczak ustąpił - wobec bezspornych faktów: organizowania niepodległej administracji polskiej - 2 listopada 1918 roku. Chciał osiąść w Chorwacji, ale władze nowo powstałego (1 grudnia) Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców internowały go w Mitrowicy jako żołnierza wrogiej armii. Upokorzony generał z godnością zniósł szykany. Po uwolnieniu z obozu Anton Lipošćak piastował funkcję prezesa Chorwackiej Kasy Oszczędności w Zagrzebiu, jednak dość szybko wyjechał do jakże mu bliskiego Wiednia. I właśnie w stolicy jego młodości życiowa droga dobiegła końca. O jego stosunkach rodzinnych nic nie wiadomo.

Maria Lubomirska, dama świetnie urodzona, skoligacona i światowa (de domo Branicka, zamężna z księciem Zdzisławem, członkiem trzyosobowej Rady Regencyjnej), zapisała w pamiętnikach pochwalne notatki: "Rada Regencyjna bardzo serdecznie przyjmowała przed dwoma dniami Lipoščaka, generalnego gubernatora lubelskiego (…) który najlepsze uczynił wrażenie. Stanowczo jest odpowiedniejszym zwierzchnikiem od Szeptyckiego, który do groźnych rozmiarów rozwielmożnił lewicę - żołnierz, bynajmniej nie polityk.(…) Lipoščak ma męski wygląd pod lat pięćdziesiąt, nienawidzi Niemców, za to oczy mu się śmieją do niewiast".


Żródła:

Anton Lipoščak w "WikipediA"


Austriacki Chorwat z piotrkowskimi zasługami "nasze sprawy"