Domarat Iwieński z Iwna i z Pierzchna herbu Grzymała (urodzony około 1350 roku, zmarł w 1399 roku)

Syn Jarosława z Iwna herbu Grzymała, wieloletni zaufany współpracownik Kaziemirza III "Wielkiego", króla Polski, kasztelana poznańskiego, wojewody poznańskiego.

Regent Królestwa Polskiego od 20 marca 1381 roku do 8 marca 1383 roku, starosta generalny Wielkopolski od 1387 roku do 1399 roku, starosta międzyrzecki od 1377 roku do 1399 roku, kasztelan poznański od 15 lipca 1381 roku do 1399 roku.

Poślubił Hankę. Poślubił nieznaną z imienia, córkę Wojciecha z Kościelca herbu Leszczyc, wojewody kujawskiego.

Członek czteroosobowego kolegium rządzącego Polską od 1380 roku w imieniu Ludwika Węgierskiego.

Domarat z Iwna był jedną z najważniejszych postaci okresu wojny domowej w Wielkopolsce i okresu bezkrólewia. Jako przywódca obozu grzymalickiego był sprawcą wielu przedsięwzięć politycznych i wojskowytch tego okresu. Wierność Zygmuntowi Luksemburskiemu, przypłacił izolacją polityczną w końcowej fazie wojny domowej, jednak wraz z objęciem tronu przez Władysława Jagiełłę, szybko odnalazł się w nowej sytuacji politycznej. Głównymi powodami późniejszych jego problemów była długa i wyczerpująca finansowo wojna w Wielkopolsce.

Pochodził z wielkopolkopolskiego rodu Grzymałów. Stronnik króla Ludwika Węgierskiego, w 1377 roku mianowany starostą. W latach 1381-1382 jeden z 5 wielkorządców Królestwa, od 1382 roku kasztelan poznański. Zwalczany przez stojącą w opozycji do rządów andegaweńskich część wielkopolskich możnych. W 1381 roku stanął na czele wyprawy przeciwko Bartoszowi Wezenborgowi, przywódcy stronnictwa popierającego Ziemowita IV księcia mazowieckiego, a następnie do roku 1384 kierował działaniami zbrojnymi przeciwko tej opozycji (tzw. wojna Grzymalitów z Nałęczami).

Po raz pierwszy Domarat z Iwna wzmiankowany jest jako poseł arcybiskupa gnieźnieńskiego Janusza Suchywilka do Awinionu w 1373 roku.

Po raz pierwszy na urzędzie starosty wielkopolskiego, a także międzyrzeckiego wzmiankowany jest w 1377 roku. Wraz z objęciem przez niego starostwa generalnego rosnie niezadowolenie wśród rodów wielkopolskich nałęczów i doliwów, na czele których staje wojewoda wielkopolski Wincenty z Kępy herbu Doliwa. Po śmierci Elżbiety Łokietkówny w 1380 roku, Domarat znajduje się w radzie wielkorządców powołanej przez Ludwika Węgierskiego. Kolejnym urzędem na jaki Domarat otrzymuje awans jest kasztelania poznańska, na której jest poświadczony 15 lipca 1381 roku.

We wrześniu 1381 roku Domarat wraz z Sędziwojem z Szubina i wielkorządcami brał udział w wyprawie przeciw Bartoszowi z Odolanowa, zakończonej porozumieniem podpisanym w Skarbmierzycach.

W 1382 roku po śmierci biskupów krakowskiego i poznańskiego oraz arcybiskupa gnieźnieńskiego Janusza Suchegowilka, Domarat zapobiega objęciu stolicy arcybiskupiej przez Dobrogosta z Nowego Dworu, stronnika Ziemnowita IV. Także w tym roku Domarat wraz z innymi starostami składa hołd w Zwoleniu Zygmuntowi Luksemburczykowi, któremu król powierzył rządy w Polsce.We wrześniu tego roku starosta bierze udział u boku Zygmunta w kolejnej kampani zwróconej przeciwko Bartoszowi z Odolanowa, przerwanej na wieść o śmierci Ludwika Węgierskiego.

Odmowa złożenia przez rycerstwo wielkopolskie hołdu Zygmuntowi oraz zjazdy w Radomsku i Wiślicy 6 grudnia 1382 roku osłabiły pozycję polityczną Domarata i doprowadziły do wyodrębnienia się stronnictw: tzw. ziemian z wojewodą poznańskim Wincentym z Kępy na czele oraz stronnictwa Domarata, po stronie którego opowiedzieli się głównie współrodowcy, a także Leszczyce z Pakości i Kościelca oraz Pałucy. Wobec przeważających sił ziemian Domarat wielokrotnie wspomagał się wojskami obcymi np. w czasie oblężenia Kalisza, Dzierżek z Iwna sprowadził na pomoc wojska Konrada Oleśnickiego. Stronnictwo Domarata korzystało także z wojsk najemnych rekrutujących się z Marchi Brandenburskiej, Pomorza i Kaszub, które braly udział m.in. W zwycieskiej dla Grzymalitów bitwie pod Piotrkowicami 15 lutego 1383 roku.

Po podpisaniu pokoju w Starczanowie 8 marca 1383 roku, Domarat pozostał na urzędzie starościńskim, jednak zwierzchnictwo nad Kaliszem oddano Jankowi z Bierzglina herbu Poraj. Już w marcu Grzymalici zerwali postanowienia pokoju ze Starczanowa, atakując dobra Nałęczów. Także w tym okresie dodchodzi do zniszcenia i grabieży dóbr Domarata w Kromolicach i Pierzchnie, co znacznie uszczupliło mozliwości fianansowe przywódcy Grzymalitów.

W maju 1383 roku Domarat wraz z głównym przeciwnikiem Wincentym z Kępy udaje się do Koszyc na spotkanie z Elżbietą dotyczące terminu przybycia Jadwigi do kraju. Wówczas Domarat jest już odnotowany tylko jako kasztelan poznański. Nastepcą Domarata na urzędzie starosty wielkopolskiego zostaje Pielgrzym z Węgleszyna, mimo to Domarat nadal znajduje się w gronie zaufanych współpracowników dworu.

Po powrocie do Polski w lipcu 1383 roku, Domarat zajmuje dobra arcybiskupie w Żninie, po tym jak arcybiskup Bodzanta zaanagażował się w sprawę koronacji Ziemowita IV na trzecim zjeździe sieradzkim. W czasie kolejnych walk i grabierzy , Domarat posiłkuje się kolejnymi oddziałami najemnymi oraz siłami swych stronników Grzymały z Oleśnicy i Wierzbięty ze Smogulca, którzy otrzymują dowództwo nad Żninem.

Podczas zjazdu w Radomsku w marcu 1384 roku Domarat zostaje powołany obok swoich przeciwników m.in. Wincentego z Kępy i Sędziwoja Świdwy do grona zarządców wielkopolski, co miało na celu zakończenie walk w dzielnicy. Jednak krótko po tym Nałęcze napadają na dobra Grzymałów w Wełnie, a następnie Sedziwój Świdwa grabi Przecławice, po czym Domarat odpowiedział zniszczeniem posiadłości w okolicach Wronek, Kaźmierza,Gałowa i Szamotuł.

Po koroancji Jadwigi 16 października 1384 roku, Wielkopolanie nie uczestniczą w zjeździe krakowskim 12 grudnia 1384 roku, czego przyczyną mogą być ciągłe walki w Wielkopolsce.

Mimo wyeliminowania wpływów Ziemnowita IV w Wielkopolsce poprzez zawarcie układu Krakowskiego 12 grudnia 1385 roku walki trwały nadal, aż do wiosny 1386 roku. Główną przyczyną starć, był konflikt między Domaratem, a Wincentym z Kępy i Sędziwojem Świdwą z Szamotuł. Dopiero koronacyjna podróż Władysława Jagiełły do Wielkopolski, położyła kres konfliktowi.

Domarat z Iwna został zaangażowany przez nowego monarchę do bieżącej polityki w Wielkopolsce, a także poza tą dzielnicą. Świadkował na licznych dokumentach monarchy, był prawdopodobnie współautorem porozumienia z księciem słupskim Warcisławem VII, które zakończyło się złożeniem hołdu Jagielle w 1390 roku.

Król kilkakrotnie wynagradzał zaangażowanie kasztelana w sprawy dworu, ratując go tym samym przed problemami finansowymi. W 1394 roku na mocy aktu niepołomickiego Domarat otrzymał 400 grzywien, w zamian obiecując władcy uczestnictwo w wyprawach wojennych z odpowiednio dużym pocztem. Przyczyną problemów kasztelana zapewne były zniszczenia jego rodzinnych dóbr w Pierzchnie i Kromolicach, co skutkowało niemożnością spłaty długów z okresu wojny domowej. Źródła wielokrotnie wymieniają sprawy sądowe zakładane Domaratowi, największej sumy dochodziła w 1395 roku rodzina Grzyżyńskich, bo aż 1600 grzywien. Również w tym wypadku kasztelana ratuje zapis monarchy na 600 grzywien zapisanych na Przemęcie i innych wsiach, które z miejsca przeszły w ręce wierzycieli.

Do momentu śmierci Domarat o długi był pozywany jeszcze kilkakrotnie. Wielokrotnie Odnotowany był także jako asesor, również na posiedzeniach sądowych odbywanych w obecności Jadwigi.

Drugą żoną Domarata była Hanka, pierwszą była nieznana z imienia córka wojewody kujawskiego Wojciecha z Kościelca herbu Leszczyc, co może tłumaczyć opowiedzenie się Leszczyców po stronie Grzymałów w czasie wojny domowej.

Domarat nie dziedziczył samego Iwna, które widniało jedynie w legendzie jego pieczęci, wszytkie źródła historiograficzne piszą go z Pierzchna. Iwno było podzielone między braci już w 1379 roku. Do posiadłości Domrata należy więc zaliczyć: Pierzchno, Kromolice oraz Międzychód.

Domarat był rycerzem pasowanym, co mogło nastapić już przed rokiem 1377, jednak bezsprzecznie ten fakt został podkreślony w dokumencie królewskim z 1395 roku.

Ostatni raz Domarat z Iwna odnotowany jest w źródłach pod datą 26 maja 1399 roku, a napewno nie żył już 23 stycznia 1400 roku, ponieważ wówczas przed sądem staje wdowa po Domaracie Hanka wraz z nieletnimi dziećmi.

Zmarł w wieku około 49 lat.


Żródła:

Domarat z Pierzchna w "Encyklopedia PWN"


Domarat z Pierzchna w "Wikipedia"


Domarat z Pierzchna w "Encyklopedia PWN"


Domarat z Iwna, Pierzchna, Międzyhodu h. Grzymała w "Geni"