Franciszek I (II) Habsburg-Baudemont-Vaudémont-Lotaryński (urodzony we Florencji 12 lutego 1768 roku, zmarł w Wiedniu 2 marca 1835 roku) herb

Syn Leopolda II Habsburg-Baudemont-Vaudémont-Lotaryńskiego cesarza Rzymskiego Narodu Niemieckiego, króla Czech i Węgier, arcyksięcia austriackiego i Marii Ludwiki Habsburg, córki Karola III Habsburga króla Hiszpanii.

Gubernator austriackich Niderlandów od 1 marca do 14 lipca 1792 roku. Cesarz Rzymski Narodu Niemieckiego od od 14 lipca 1792 roku do 6 sierpnia 1806 roku jako Franciszek II. Król Węgier od 1 marca 1792 roku do 2 marca 1835 roku jako Franciszek, król Czech, tytularny cesarz bizantyjski (jako Franciszek II), tytularny król Anglii i Majorki (jako Franciszek II) od 1 marca 1792 roku do 2 marca 1835 roku jako Franciszek. Apostolski król Jerozolimy, Dalmacji, Chorwacji, Slawonii, Galicji, Lodomerii, arcyksiąże Austrii, książę Lotaryngii, Salzburga, Würzburga, Frankonii, Styrii, Karyntii, Krainy, wielki książe Krakowa, książe Siedmiogrodu, książe Sandomierski, Górnego i Dolnego Śląska, Oświęcimia, Cieszyna, Friulu, książe Berchtesgaden i Mergentheim, książe-hrabia Habsburga, Gorycji, Tyrolu, margrabia Moraw i Istrii od 1 marca 1792 roku do 2 marca 1835 roku. I dziedziczny cesarz Austrii od 11 sierpnia 1804 roku do 2 marca 1835 roku jako Franciszek I. Prezydent Związku Niemieckiego od 26 września 1815 roku do 2 marca 1835 roku.

6 stycznia 1788 roku w Wiedniu ożenił się z Elżbietą Württemberg-Montbéliard (urodzona w Treptow 21 kwietnia 1767 roku, zmarła w Wiedniu 18 lutego 1790 roku), córką Fryderyka Eugeniusza księcia Württemberg-Montbéliard. W Nepolu 15 sierpnia (per procura), (pro futuro) Wiedniu 19 września 1790 roku ożenił się po raz drugi z Marią Teresą Robertyng-Capet-Bourbon-Vendôme-Two Siciles (urodzona w Neapolu 6 czerwca 1772 roku, zmarła w Wiedniu 13 kwietnia 1807 roku), córką Ferdynanda I Robertyng-Capet-Bourbon-Vendôme-Two Siciles króla Obojga Sycylii i Marii Karoliny Habsburg-Baudemont-Vaudémont-Lotaryńskiej, córki Franciszka I Habsburg-Baudemont-Vaudémont-Lotaryńskiego cesarza Rzymskiego Narodu Niemieckiego. W Wiedniu 6 stycznia 1808 roku poślubiła Marię Ludwiką Habsburg-Baudemont-Vaudémont-Lotaryński-d'Este (urodzona w Monz 14 grudnia 1787 roku, zmarła w Weronie 7 kwietnia 1816 roku), córkę arcyksięcia austriackiego Ferdynanda Habsburg-Baudemont-Vaudémont-Lotaryński-d'Este księcia Modeny. Następnie poślubił w Wiedniu 10 listopada 1816 roku trzecią żonę, Karolinę Wittelsbach (urodzona w Mannheim 8 lutego 1792 roku, zmarła w Wiedniu 9 lutego 1873 roku), córkę Maksymiliana I Wittelsbacha króla Bawarii, z którą rozwiódł się w 1814 roku Wilhelm I król Wirtembergii.

Urodził się we Florencji i tam odbierał wczesne wychowanie. Kiedy stało się rzeczą wiadomą, że Józef II nie będzie miał syna, zażądał przysłania sobie w 1784 roku bratanka i starał się wywrzeć wpływ na jego edukację, by zapewnić sobie dobrego następcę tronu. Owa edukacja była jednak trudnym zadaniem, bo Franciszek okazał się człowiekiem nie poddającym się zewnętrznym wpływom. Wykształcenie w zakresie polityki zdobył u swego wuja, cesarza Józefa II. Wuj nie akceptował pozbawionych wyobraźni poglądów oraz uporów Franciszka, choć równocześnie pochwalał go za pilność oraz poczucie obowiązku i sprawiedliwości.

Chłodny, melancholijny flegmatyk, nie ulegał emocjom; miarą jego usposobienia niech będą słowa listu, jaki wysłał do żony bezpośrednio po klęsce pod Austerlitz: "Została dziś stoczona bitwa, która nie wypadła zbyt dobrze..." Na żadnym z jego portretów nie widać choć cienia uśmiechu.

Z czasem pojawi się w stosunku do niego określenie: "Herr Biedermeier". Była to satyryczna postać niemieckiego filistra o ciasnym umyśle, symbolizująca kulturę średnich warstw społecznych Niemiec i Austrii: sposób urządzania mieszkań, ale i styl życia, daleki od wszelkich porywów romantyzmu.

Poddany od razu wymogom polityki dynastycznej, ożeniony został z Elżbietą Wilhelminą Wirtemberską, a po jej rychłej śmierci w 1790 roku - ze swą kuzynką, Marią Teresą Bourbon z Neapolu.

Wraz z objęciem tronu po śmierci ojca Franciszek przejął też problemy wywołane przez rewolucję francuską. Sam był zwolennikiem absolutyzmu. Popierał udział Austrii w wojnie toczonej przez I koalicję przeciwko Francji (w latach 1792-97), niekiedy sam brał udział w walkach, aż ostatecznie został zmuszony do przyjęcia postanowień traktatu pokojowego z Campo Formio w 1797 roku, na mocy którego cesarstwo utraciło Lombardię oraz lewy brzeg Renu. Po kolejnej klęsce w wojnie z Francuzami (w latach 1799-1801) Franciszek II wyniósł Austrię do rangi cesarstwa (10 sierpnia zmienił ustrój w krajach dziedzicznych), na mocy wydanego 11 sierpnia 1804 roku "patentu pragmatycznego", w którym Franciszek II cesarz Rzymski Narodu Niemieckiego ustanowił Cesarstwo Austriackie, wkrótce po tym jak Napoleon ogłosił się cesarzem Francji. W 1805 roku Austriacy po raz trzeci wyruszyli przeciwko Napoleonowi I i znów ponieśli klęskę, za co Napoleon nakazał likwidację Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego. W 1806 roku Franciszek zrzekł się swego tytułu. W ten sposób również i w Niemczech nastąpił kres przestarzałego ancien regimentu, który upadł we Francji w 1789 roku. W 1809 roku Austria przegrała czwartą wojnę z Napoleonem, podczas której Franciszek II -zawsze podejrzliwy w stosunku do wszelkich ruchów rewolucyjnych lub nawet społecznych - wydał prohabsburskich rebeliantów tyrolskich Francuzom i Bawarom. Napoleona uważał za parweniusza, ale ze względu na rację stanu nie śmiał odmówić mu ręki swej córki Marii Ludwiki w 1810 roku. Franciszek osobiście śledził przebieg wielu bitew (w latach 1813-14), które doprowadziły do złamania potęgi francuskiego cesarza. Po kongresie wiedeńskim w 1815 roku popierał konserwatywną, restrykcyjną politykę swego głównego ministra, Klemensa von Metternicha, którą z czasem zaczęto określać mianem systemu Metternicha. Zwalczał tendencje liberalne i równocześnie wzmocnił pozycję Kościoła katolickiego, którą ten utracił za czasów panowania Józefa II. Patronował rozwojowi kultury i nauki. Dzięki jego poparciu na Dunaju pojawiły się statki parowe, nastąpił też rozwój kolejnictwa.

W 1790 roku, bezpośrednio po śmierci Józefa II, a przed przybyciem Leopolda II z Florencji, Franciszek pełnił władzę w imieniu swego ojca. Praktyka ta przydała mu się. Już po dwu latach krótkiego panowania Leopolda, w 1792 roku Franciszek objął władzę, przyjął korony czeską i węgierską, oraz bardzo szybko - pośpiech wymuszony był przez sytuację wojenną - koronował się na cesarza. Franciszek II nie był zwolennikiem reform i nie kontynuował energicznej działalności swego stryja Józefa, ani nawet ostrożniejszej polityki swego ojca Leopolda. Był natomiast w całej pełni monarchą absolutnym, wierzył w potęgę aparatu państwowego i armii, skłonny był do bezwzględnego tępienia wszelkich przejawów opozycji, widząc w niej od razu "jakobinizm". Jeśli Józef II w swym kodeksie karnym z 1787 roku zwanym Józefiną zniósł karę śmierci w postępowaniu zwyczajnym, to Franciszek niedługo po objęciu władzy karę tę przywrócił. Rozbudowywał policję i cenzurę, traktował oświatę jedynie jako narzędzie do produkowania lojalnych poddanych, poddawał kontroli publicystykę i dziennikarstwo.

Jako władca absolutny starał się jednak tylko nadawać ogólny kierunek polityce zagranicznej i wewnętrznej państwa, ale szczegóły wykonawcze pozostawił swym doradcom i współpracownikom. Stary, zasłużony kanclerz Kaunitz ustąpił ze stanowiska w 1793 roku i zresztą zmarł niedługo później, trzeba więc było znaleźć sobie nowego, zaufanego doradcę. Początkowo cesarz zmieniał swych najbliższych współpracowników często; przewinęli się w jego otoczeniu Jan Ludwik Cobenzl, zwolennik przymierza z Prusami, Franciszek Colloredo, Franciszek Thugut, zwolennik przymierzą z Rosją i udziału Austrii w trzecim rozbiorze Polski, Jan Filip Stadion. Dopiero w 1809 roku pojawił się na stanowisku kierownika austriackiej polityki Klemens Lotar von Metternich, od 1821 roku mianowany kanclerzem, jedna z największych postaci politycznych Europy w pierwszej połowie XIX wieku. Choć nieraz mówiło się, iż Metternich pod każdym względem przerasta swego monarchę (i było w tym wiele racji), to jednak podkreślić należy, iż to cesarz Franciszek go dojrzał, awansował i obdarzył zaufaniem, zapewne w przekonaniu, iż Metternich zręcznie i efektywnie realizować będzie te właśnie idee, które były najbliższe jego mocodawcy.

Po kongresie wiedeńskim w 1815 roku popierał konserwatywny program polityczny Klemensa von Metternicha odnoszący się do Niemiec oraz panującego w Europie układu sił.

W lutym 1835 roku, 60-letni cesarz Franciszek I zachorował na zapalenie płuc. Nie pomogły plastry gorczyczne, ani sześciokrotne puszczanie krwi zaplikowane w ciągu dwóch dni. Cesarz zmarł 2 marca i został pochowany w krypcie kapucynów obok swoich przodków.


Żródła:

Franciszek I