Fryderyk Krystian Leopold Jan Jerzy Franciszek Ksawery Wettyn (urodzony w Dreźnie, 5 września 1722 roku, zmarł w Dreźnie, 17 grudnia 1763 roku) herb

Syn Augusta III (Fryderyka Augusta II) Wettin, króla Polski, wielkiego księcia Litwy, księcia-elektora Saksonii i Marii Józefy Habsburżanki Austriackiej, córka Józefa I Habsburga, cesarza Rzymskiego Narodu Niemieckiego.

Królewski Książę Polski od 5 września 1722 roku do 5 października 1763 roku, książę-elektor Saksonii jako Fryderyk Krystian I, hrabia-palatyn Saksonii, margrabia Miśni jako Fryderyk IV Krystian, tytularny król Polski i wielki książe Litwy od 5 października do 17 grudnia 1763 roku.

W Monachium, 13 czerwca 1747 roku (pro futuro), 20 czerwca 1747 roku w Dreźnie (per procuro) ożenił się z Maria Antonina Walpurgis Wittelsbach (urodzona w Monachium, 18 lipca 1724 roku, zmarła w Dreźnie, 23 kwietnia 1780 roku), córką Karola VII Wittelsbacha cesarza Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego i Marii Amalii Habsburg, córki Józefa I Habsburga, cesarza Rzymskiego Narodu Niemieckiego, króla Czech i Węgier, arcyksięcia Austrii.

Był najstarszym synem króla polskiego, Augusta III Sasa i Marii Józefy Habsburżanki, córki cesarza Józefa I. Urodził się w Dreźnie w 1722 roku i tam też spędził prawie całe swoje życie. Już we wczesnym dzieciństwie u Fryderyka Krystiana ujawniło się skrzywienie kręgosłupa i niedowład nóg, co uniemożliwiło mu poruszanie się o własnych siłach, skutkiem nieuleczalnej niemocy w nogach (zapewne Heine-Medina). O ile wiadomo, raz tylko próbował kuracji na wyspie Ischia, gdy odprowadzał do Neapolu wydaną za Karola Bourbona siostrę. W 1739 roku bawił w Rzymie. Choroba wpłynęła dodatnio na jego rozwój duchowy: gdy młodsi bracia: Ksawery, Karol, Albrecht, jeździli na kampanie wojenne i używali niekiedy kawalerskich rozkoszy, on, kształcąc się pod okiem najpierw księdza Accoramboniego, potem pod kierunkiem ochmistrza hrabiego Wackerbarth-Salmoura, pogrążał się w poważnej lekturze, lubił muzykę i sztuki plastyczne. Prócz ojczystego języka władał też od młodości francuskim, włoskim i łaciną. Współcześni cenili jego wysoką kulturę: Winckelmann dla niego pisał swe listy z okazji wykopalisk pompejańskich, Gellert wyznawał, że nie czuje się dość utalentowanym, by rymem sławić jego przymioty.

Widząc ułomność królewicza matka próbowała go nakłonić do stanu duchownego, aby w ten sposób po ojcu w Saksonii, a może i w Polsce, objął jej młodszy syn, Franciszek Ksawery. Chrystian nie zgodził się na plany matki związane z jego osobą. Ojciec upatrywał dlań żony wśród "mesdames de France". Wreszcie 13 czerwca 1747 roku Fryderyk Chrystian zaślubił ambitną i jeszcze bardziej od niego utalentowaną Marię Antonię Walpurgis, córkę cesarza Karola VII z domu Wittelsbachów. Ta małżonka strzegła nadal jego praw dynastycznych, a na wypadek jego śmierci miała gotowego pretendenta w osobie synka, Fryderyka Augusta. Toteż w latach, kiedy dwór drezdeński myślał o elekcji następcy tronu w Polsce w latach 1750-1753, kandydatem był nikt inny jak najstarszy królewicz. Zdawał on sobie z tego sprawę i chociaż Polski nigdy nie oglądał, interesował się nią żywo. Jemu też zadedykował Stefan Garczyński swą "Anatomię Rzplitej" w 1751 roku, chwaląc jego "aplikację do państwa naszego języka": "W tym języku tak się dobrze, Najjaśniejszy Panie, wyperfekcjonowałeś, że teraz między wszystkimi senatorami i ministrami prym bierzesz w doskonałej polskiego dyskursu ekspresji". Nie mógł nie ubolewać inteligentny królewicz nad bezmyślną polityką polską Brühla, który też odpłacał mu niechęcią i nie ułatwiał podróży do Polski.

Żywo interesował się nauką, sztuką i muzyką; biegle władał też czterema językami. Był wszechstronnie wykształcony. Posiadał, co było wyjątkiem u Wettynów, zamiłowanie do nauk humanistycznych. Johann Joachim Winckelmann pisał do niego listy, opisujące wykopaliska pompejańskie. W 1747 roku ożenił się z Marią Antonią Wittelsbach, córką cesarza Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego Karola VII Wittelsbacha i arcyksiężniczki austriackiej Marii Amalii Habsburg.

Małżonka jako kobieta niezwykle ambitna umiejętnie dbała o interesy swego męża. Dzięki jej staraniom oraz poparciu książąt Czartoryskich: Augusta Adama, wojewody ruskiego, i jego brata, Michała, kanclerza litewskiego, w latach 1750-1753 stał się on głównym kandydatem do polskiej korony. Planowano nawet jego elekcję za życia ojca. W Polsce nigdy nie był, czego powodem był jego krytyczny stosunek do polityki, jaką prowadził wobec Rzeczypospolitej minister saski jego ojca, Henryk Bröhl. Jej podstawowym założeniem było bowiem utrzymanie protektoratu rosyjskiego w Polsce i niedopuszczenie do zbyt daleko idących zmian ustrojowych, które mogłyby doprowadzić do zniesienia w Rzeczpospolitej ustroju opartego na tzw. złotej wolności. Henryk w związku z tym intrygował przeciw księciu i nigdy nie dopuścił, aby ten przyjechał do Polski.

W 1763 roku uczestniczył w negocjacjach w Hubertusburgu, starał się o tron polski, lecz Rosja, Francja i Austria wycofały się ze wcześniejszych obietnic udzielenia mu poparcia, odmówiły go też Prusy. 5 października 1763 roku objął rządy w Saksonii, zapoczątkował reformy wewnętrzne, jednakże zmarł na czarną ospę.

Wojna siedmioletnia rozłączyła Fryderyka z ojcem na długo, a z matką (zmarła w 1757 roku) na zawsze. Królewiczowska para została w Dreźnie, by zaznaczać prawa dynastii do elektoratu (który Fryderyk "Wielki" myślał "anéantir", tj. pochłonąć), aby opiekować się wiernym ludem i w miarę możności rządzić. Od roku 1758 Fryderyk Chrystian prowadził departament kameralny. 20 września po wycofaniu się Prusaków oboje z żoną pojechali do Pragi, stamtąd w styczniu do Monachium, na 20 stycznia 1762 roku wrócili do Drezna, a że już wówczas sprawa koalicji była przegrana, więc Fryddryk Chrystian dążył do porozumienia się z królem pruskim. On to wymógł na Auguście III wysłanie radcy Fritscha na rokowania hubertburskie, i sam, kierując ową negocjacją, próbował sobie utorować drogę do tronu polskiego. Sprawa następstwa stała teraz znacznie gorzej, niż poprzednio, bo w 1752 roku Czartoryscy obiecywali poprzeć przyszłego elektora, w 1757 roku zapowiadała to samo carowa Elżbieta, w końcu roku 1758 wiązali się dla tegoż celu Ludwik XV i Maria Teresa. Obawiano się trochę konkurencji młodszych królewiczów, z których Ksawery skarbił sobie za kulisami poparcie Francji. Wszystkie te rachuby zapadły się wśród nierozegranej wojny.

15 marca 1763 roku spotkali się królewiczostwo z Hohenzollernem w Morotzburgu, przy czym Maria Antonia próbowała wydobyć od zwycięskiego Prusaka jakąś "promesse" na rzecz męża, ale daremnie, bo Berlin wchodził już w porozumienie z Katarzyną II. To znów przez generała Andrzeja Poniatowskiego zabiegano o życzliwość Czartoryskich, przyrzekając im wpływowe stanowisko w razie obioru elektorowicza.

W październiku zeszli do grobu August III (5 października) i Brühl (28 października). Nowy elektor przystąpił do czyszczenia administracji księstwa z kreatur brühlowskich. Na czele gabinetu pozostawił Karola Flemminga, który dotąd posłował w Wiedniu. Polecił też swą kandydaturę zarówno monarchom (m. in. Leszczyńskiemu) jak i polskim senatorom, lecz 17 grudnia padł ofiarą ospy.

Po ataku wojsk pruskich na Saksonię w 1756 roku Fryderyk Chrystian pozostał wraz z żoną w stolicy kraju, gdzie przebywał do zakończenia okupacji w 1763 roku. Po śmierci swego ojca, 28 października 1763 roku, już jako elektor saski oficjalnie przedstawił swoją kandydaturę do polskiego tronu. Szukał poparcia dla swej osoby zarówno wśród polskich senatorów, jak i innych monarchów europejskich. Jego starania zakończyła jednak 17 grudnia 1763 roku śmierć, spowodowana czarną ospą.

Z małżeństwa z Marią Antoniną miał sześcioro dzieci, z których najstarszy syn, Fryderyk August, był w latach 1807-1815 księciem warszawskim.

W 1727 roku udekorowany Orderem Orła Białego, kawaler duńskiego Orderu Słonia w 1733 roku, saskiego Orderu Świętego Henryka w 1736 roku, neapolitańsko-sycylijskiego Orderu Świętego Januarego w 1738 roku, rosyjskiego Orderu Świętego Andrzeja w 1758 roku.


Żródła:

"SŁOWNIK WŁADCÓW POLSKI I PRETENDENTÓW DO TRONU POLSKIEGO" - Marcin Spórna, Piotr Wierzbicki.


CHRYSTIAN FRYDERYK "INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY - iPSB"


Fryderyk Krystian Wettyn w "WikipediA" tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk