Mikołaj herbu Lis (zmarł w 1206 roku)

Wojewoda krakowski od 1176 roku do 1206 roku. Wespół z księżną Heleną i biskupem krakowskim Pełką sprawował od 5 maja 1194 roku do 1198 roku i od 1198 roku do 1199 rok regencję w imieniu małoletniego księcia Leszka I "Białego".

Pochodzenie Mikołaja jest dyskusyjne. Często podaje się, iż należał on do możnowładczego rodu rodu Gryfitów-Świebodziców, podczas gdy Jan Długosz uważał, że należy on do rodu Lisów. Należy jednak pamiętać, że oba rody były blisko spokrewnione (prawdopodobnie miały wspólnego przodka w linii męskiej i to w czasie nieodległym od okresu życia Mikołaja) i ówcześnie zapewne były traktowane jako jedna rodzina. A zatem, jeśli Mikołaj był Lisem, mógł być i tak uważany za członka kręgu rodowego Gryfitów.

Pochodził z rycerskiej rodziny małopolskiej.

Za panowania w Krakowie Kazimierza "Sprawiedliwego" Mikołaj został mianowany wojewodą krakowskim. Po śmierci księcia Kazimierza w 1194 roku Mikołaj wraz z biskupem krakowskim Pełką oraz wdową po Kazimierzu Heleną objął rządy regencyjne w imieniu małoletniego Leszka "Białego".

W 1195 roku, zebrawszy rycerstwo małopolskie i otrzymawszy wsparcie od księcia halickiego Romana, stawił opór chcącemu opanować tron krakowski bratu Kazimierza, Mieszkowi "Staremu" i zmusił go do odwrotu w bitwie nad Mozgawą 13 września 1195 roku. Po tym wydarzeniu wraz z biskupem Pełką sprawował faktyczne rządy w Małopolsce. Tymczasem księżna Helena, którą wspierał wojewoda sandomierski Goworek, porozumiała się z Mieszkiem "Starym", któremu umożliwiła opanowanie Krakowa w 1198 roku w zamian za uznanie Leszka "Białego" za swego następcę w tej dzielnicy. Mieszko został wkrótce usunięty, jednak powrócił jeszcze na tron krakowski, który piastował do swej śmierci, można przypuszczać, że za porozumieniem z Mikołajem i Pełką.

W 1202 roku, po śmierci Mieszka "Starego", Mikołaj jako przywódca możnych małopolskich udał się z poselstwem do Sandomierza do Leszka "Białego", oferując mu tron krakowski, pod warunkiem usunięcia przezeń ze swego otoczenia Goworka. Mikołaj obawiał się bowiem, że pojawienie się w Krakowie Goworka, mającego duży wpływ na księcia, spowoduje odsunięcie w cień jego samego i całego rodu Gryfitów. Wobec odmowy spełnienia tego warunku przez Leszka możni oddali tron krakowski Władysławowi "Laskonogiemu". W tym samym 1202 roku zmarł Mikołaj, co dało ostatecznie możliwość objęcia tronu krakowskiego przez Leszka, choć Goworek nie otrzymał opróżnionego stanowiska wojewody krakowskiego, a jedynie kasztelana.

Książę Kazimierz II "Sprawiedliwy" dobra ziemskie Koziegłowy oddał we władanie Mikołajowi, bratu biskupa krakowskiego Pełki, najpotężniejszemu z ówczesnych magnatów małopolskich. Mikołaj po przejęciu majętności od razu przystąpił do budowy warownego zamczyska na bagnach, zwanego Żabim Krukiem.


Żródła:

Mikołaj herbu Lis


Mikołaj herbu Lis


Mikołaj Gryfita w "Wikipedii"