Peregryn z Węgleszyna "Pielgrzym z Węgleszyna" herbu Jelita (urodzony około 1360 roku, zmarł w 1400 roku)

Syn Dziwisza z Węgleszyna, starosty łęczyckiego.

Starosta generalny Wielkopolski od lipca 1383 roku do 1387 roku, podkomorzy sandomierski, regent Królestwa Polskiego od 8 (faktycznie od 20) marca 1381 roku do 8 marca 1383 roku.

Brat Tomasza z Węgleszyna (zmarł w 1409 roku), kanonika łęczyckiego, podczaszy krakowskiego, starosty bydgoskiego, starosty generalnego Wielkopolski od 22 lutego 1398 roku do 1409 roku, kasztelana sandomierskiego.

Wywodził się ze znanej rodziny możnowładczej Jelitczyków, która ugruntowała swoją pozycję ekonomiczną i polityczną w okresie władzy Andegawenów.

Właściciel wsi Węgleszyn, w powiecie chęcińskim i wsi Świniary w powiecie wiślickim od 1399 roku. Pierwsza pewna wiadomość źródłowa o Peregrynie pochodzi z roku 1379, kiedy wystąpił jako świadek z tytułem podkomorzego sandomierskiego na wystawionym w Krakowie przywileju królowej Elżbiety dla miasta Wojnicza. W lipcu 1383 roku został mianowany starostą generalnym Wielkopolski. Nominacja ta przypadła na bardzo trudny okres w tej dzielnicy, która była wówczas areną burzliwych wydarzeń politycznych. Toczyła się tam bowiem formalna wojna domowa na tle sprawy sukcesji po śmierci Ludwika Węgierskiego. Peregryn udał się do Wielkopolski wnet po upływie zawartego w Starczynowie zawieszenia broni; zapewne z osobą nowego starosty wiązano nadzieję rychłego uspokojenia wzburzonej dzielnicy. Peregryn od początku ściśle związał się z tzw. stronnictwem ziemian i współdziałał z ich głównymi przedstawicielami, nie zdołał jednak położyć kresu anarchii możnowładczej i zaprowadzić ładu. Niektóre poczynania Peregryna (m. in. niszczenie dóbr Grzymalitów i sprzyjającego im arcybiskupa gnieźnieńskiego Bodzęty) utrudniały rokowania z byłym starostom wielkopolskim Domaratem z Pierzchna. Ponadto Peregryn nie zyskał pełnego poparcia ziemian. Np. w 1383 roku nie powiodła się ogłoszona przezeń wyprawa na odsiecz Kaliszowi, obleganemu przez Bartosza z Odolanowa i księcia oleśnickiego Konrada II, sprzymierzonych z księciem mazowieckim Ziemowitem V, pretendentem do korony polskiej. Pewnym sukcesem zakończyła się natomiast wyprawa Peregryna na Poniec: schwytał Tomisława Wyskotę, który wydał ten zamek Konradowi, nie zdołał jednak uratować samego zamku, gdyż wycofujące się z Ponieca wojska księcia oleśnickiego spaliły go doszczętnie. Peregryn szybko zamek odbudował, gdyż był on ważnym punktem strategicznym w prowadzonych walkach. Przy okazji spustoszył dobra biskupstwa poznańskiego i klasztoru lubińskiego. Kolejna wyprawa Peregryna na dzierżony przez Grzymalitów arcybiskupi Żnin zakończyła się tylko niszczeniem dóbr arcybiskupstwa i stronników Domarata.

W początkach marca 1384 roku na zjeździe szlachty w Radomsku Peregryn został wyznaczony, wraz z pięcioma dostojnikami wielkopolskimi, do zarządu tą dzielnicą. W kwietniu 1384 roku poprowadził kolejną, nieudaną wyprawę zbrojną na Bytyń Mikołaja Łodzi. W lecie 1384 roku doszło wreszcie do zawarcia układu między ziemianami reprezentowanymi przez wojewodę poznańskiego Wincentego z Kępy i Peregryna a stronnictwem Domarata. Mimo to walki nie ustały. Pod koniec kwietnia 1385 roku Peregryn, wraz z innymi dostojnikami wielkopolskimi, brał udział w poselstwie do królowej Jadwigi do Krakowa. Latem 1386 roku przyjmował Jadwigę i Władysława Jagiełłę, którzy przybyli do Wielkopolski celem ostatecznej pacyfikacji zwaśnionych rodów, i towarzyszył parze królewskiej w objeździe dzielnicy. W 1387 roku, po unormowaniu się tam sytuacji, Peregryn został odwołany z urzędu starosty generalnego Wielkopolski. Letem 1388 roku pełnił tylko urząd podkomorzego sandomierskiego; przebywał często na dworze Władysława Jagiełły, świadkował na licznych dokumentach króla, towarzyszył mu też w paru podróżach po kraju. W 1393 roku Peregryn brał udział w listopadowym wiecu wiślickim. 6 lutego 1400 roku dawał porękę 400 grzywien za wojewody kaliskiego Sędziwoja. Zmarł zapewne w 1400 roku w wieku około 40 lat. Jego następca na urzędzie podkomorzego sandomierskiego - Tomasz z Węgleszyna (brak danych, w jakim stopniu pokrewieństwa pozostawał w stosunku do Peregryna) - występował na dokumentach od 1401 roku.

O żonie i potomstwie Peregryna brak wiadomości.


Żródła:

Peregryn z Węgleszyna w "Encyklopedia PWN"