II Rozbiór Polski

Wykorzystując kapitulację Stanisława II Augusta Poniatowskiego wobec Rosji i przejęcia rządów w kraju przez targowiczan - 25 października 1792 roku król Prus Fryderyka Wilhelma II zażądał wcielenia Wielkopolski do Królestwa Prus. Miała być ona ekwiwalentem za niepowodzenia armii pruskich w wojnie przeciwko rewolucyjnej Francji, prowadzonej w koalicji absolutystycznych monarchii europejskich. Żądanie to warunkował groźbą wycofania się Prus z koalicji antyfrancuskiej, ale wnet przekształciło się ono w propozycję II rozbioru części ziem Rzeczypospolitej pomiędzy Rosję i Prusy.

23 stycznia 1793 roku doszło do podpisania traktatu podziałowego między carycą Rosji Katarzyną II Wielką a królem Prus Fryderykiem Wilhelmem II, po podpisaniu którego wojska pruskie weszły do Wielkopolski, a rosyjskie do wschodniej Polski.

22 lipca 1793 roku deputacja sejmu grodzieńskiego (zwołany do Grodna, obradował od 17 czerwca do 23 listopada 1793 roku; był to ostatni sejm Rzeczypospolitej szlacheckiej, zwany także "niemą sesją"), obradującego pod lufami armat wojsk rosyjskich podpisała traktat z Rosją, w którym Rzeczpospolita zrzeka się województw: mińskiego, kijowskiego, bracławskiego i podolskiego oraz części wileńskiego, nowogrodzkiego, Brzesko-litewskiego i wołyńskiego (250 tys. km2 i 3 mln mieszkańców). 19 sierpnia 1793 roku traktat ten ratyfikował rosyjski poseł nadzwyczajny i minister pełnomocnu carycy Katarzyny II w Rzeczypospolitej - Jakow Sievers.

25 września 1793 roku po niemej sesji podpisano traktat z Prusami, w którym otrzymały one Gdańsk i Toruń oraz województwa gnieźnieńskie, poznańskie, sieradzkie (z Wieluniem), kaliskie, płockie, Brzesko-kujawskie, inowrocławskie, ziemię dobrzyńską oraz części krakowskiego, rawskiego i mazowieckiego (58 tys. km2 i ponad 1 mln mieszkańców).

Cesarzowa Rosji Katarzyna II mściła się w ten sposób za niewierność wasalnej Rzeczypospolitej, a obie monarchie rozbiorowe oczyszczały sobie przedpole do rozprawy z rewolucyjną Francją. Dodatkowo, w okrojonej już bardzo znacznie Rzeczypospolitej utrzymany został istniejący dotąd, bardzo dogodny dla Rosji i Prus, ustrój demokracji szlacheckiej przy słabej centralnej władzy królewskiej.

Nieprzewidziany przez konfederatów rozbiór Rzeczypospolitej skończył się pełną kompromitacją konfederacji targowickiej (Najjaśniejsza Konfederacja Obojga Narodów - konfederacja generalna koronna zawiązana wiosną 1792 roku w Targowicy zawiązana przez przywódców magnackiego obozu republikanów w celu przywrócenia starego ustroju Rzeczypospolitej, pod hasłami obrony zagrożonej wolności przeciwko reformom konstytucji 3-Maja, wprowadzającym monarchię konstytucyjną), także króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. W 1793 roku odbył się w Grodnie sejm rozbiorowy, który pod presją obu zaborców wyraził milczącą zgodę na kolejny rozbiór kraju, zawarł nie równoprawny traktat pokojowy z Rosją, przywrócił Radę Nieustającą, rozwiązał też konfederację targowicką. Był to ostatni Sejm Polski szlacheckiej.

W rozbiorze tym, w odróżnieniu od dwu pozostałych, nie brała udziału Austria, zajęta wojną z rewolucyjną Francją. Austria formalnie nie biorąca udziału w II rozbiorze dopiero 3 stycznia 1795 roku zawarła za plecami Prus tajną konwencję z Rosją o III rozbiór polski, na mocy której cesarza Austrii Franciszek II Habsburg przystępował do traktatu drugiego rozbioru, ale tylko w granicach zaboru rosyjskiego.


Żródła:

II rozbiór Polski w "Wikipedii"