III Rozbiór Polski

Niecały rok po upadku insurekcji kościuszkowskiej (polskie powstanie narodowe, które rozpoczęło się 12 marca 1794 roku przeciw Rosji i Prusom i spowodowane II rozbiorem polski oraz rządami konfederacji targowickiej, zakończone 16 listopada kapitulacją naczelnika Wawrzeckiego pod Raszynem przed Suworowem), 24 października 1795 roku, monarchowie Rosji, Prus i Austrii uzgodnili wzajemnie traktat, zgodnie, z którym przeprowadzili ostatni, pełny, III rozbiór Rzeczypospolitej.

Trzeci rozbiór był rezultatem m.in. kryzysu wewnętrznego i ekspansywnych działań mocarstw ościennych, bezpośrednio jednak wynikiem nieudanego powstania kościuszkowskiego i przegranej wojny Polski z Rosją i Prusami.

Rosji przypadły wszystkie ziemie na wschód od Niemna i Bugu (120 tys. km2). Na zabranych terenach utworzono gubernie: wołyńską ze stolicą w Izasławiu, grodzieńska, mińska oraz litewską z siedzibą w Wilnie. Otrzymała największy powierzchniowo obszar.

Austria jako główny inicjator trzeciego rozbioru a także w ramach rekompensaty za straty w wojnie z rewolucyjną Francją zajęła Lubelszczyznę. Zaanektowała także resztę Małopolski z Krakowem, część Podlasia i Mazowsza. Otrzymała tereny najliczniej zaludnione.

Prusom przypadła najmniejsza zdobycz. Musiały zadowolić się częścią Podlasia, Mazowsza z Warszawą i Żmudzi, za to były to tereny o rozwiniętej infrastrukturze.

Król Stanisław II August Poniatowski opuścił Warszawę i w asyście dragonów rosyjskich udał się do Grodna, pod opiekę i nadzór namiestnika rosyjskiego, po czym abdykował 25 listopada 1795 roku na rzecz Rosji. To stało się powodem, iż Rosja, de facto, stała się depozytariuszką korony polskiej, i bez jej zgody Napoleona nie chciał i nie mógł przywrócić później Królestwa Polskiego. (Uczynił to dopiero powołując w 1812 roku Konfederację Generalną Królestwa Polskiego - konfederacja przywracająca Królestwo Polskie, której powstanie ogłoszono na sesji Sejmu nadzwyczajnego Księstwa Warszawskiego 28 czerwca 1812 roku, i wypowiadając wojnę Rosji). Stanisław August Poniatowski zmarł w Petersburgu 12 lutego 1798 roku.


Żródła:

III rozbiór Polski w "Wikipedii"