Rozbiory Polski

Po śmierci Augusta III w 1763 roku w Polsce utworzyły się dwa obozy polityczne: Familia pod przewodnictwem Czartoryskich, posiadająca program reform mających przywrócić świetność Rzeczypospolitej, zakładająca, że sojusznikiem Polski w walce o reformy będzie Rosja - i tzw. "republikanie", których program opierał się na obronie "złotej wolności" i sprzeciwie wobec wszelkich zmian ustrojowych. Na czele "republikanów" stała rodzina Potockich.

"Republikanie" dążyli do sojuszu z Austrią i Francją, ich koncepcje zbieżne były z interesami sąsiadów Rzeczypospolitej, już od 1732 roku istniało bowiem porozumienie (tzw. układ Loewenwolda) między przyszłymi krajami rozbiorowymi o niedopuszczaniu do zmian ustrojowych w Polsce.

Początkowo Katarzyna II chciała sama uzależnić Polskę, jednakże częste niepokoje wewnętrzne, zwłaszcza trwająca cztery lata (1768-1772) konfederacja barska, przekonały cesarzową, że nie utrzyma w ryzach podbitych Polaków. Ostatecznie 5 sierpnia 1772 roku Rosja, Prusy i Austria zawarły konwencję mającą na celu zabór znacznych części terytorium Rzeczypospolitej.

Rozbiory Polski - okres w dziejach Polski w latach 1772-1795, kiedy I Rzeczpospolita była zmuszana przez Rosję, Prusy i Austrię do dokonania na ich rzecz cesji części swojego terytorium.

U źródeł rozbiorów leży współdziałanie Rosji i Prus na sejmie konwokacyjnym w 1764 roku. 11 kwietnia mocarstwa te podpisały tajny aneks do traktatu sojuszniczego, w którym zobowiązały się do wspólnego wystąpienia zbrojnego przeciwko Rzeczypospolitej, gdy strony uznają, że zagrożone są ich interesy w tym kraju.

W wyniku presji prymasa-interrexa Władysława Aleksandra Łubińskiego Rzeczpospolita uznała oficjalnie na sejmie konwokacyjnym tytuły cesarza Wszech Rosji Katarzyny II (nieuznawany od 1721 roku) i tytuł króla Prus Fryderyka II (nieuznawany od 1701 roku). Stanowiło to realne zagrożenie dla integralności terytorialnej państwa polskiego. Rosja w czasie rozbiorów podnosiła z tego tytułu roszczenia terytorialne wobec ziem ruskich Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego. Prusy natomiast wykorzystały fakt, że Prusy Królewskie stanowiły niegdyś integralną całość z Prusami Wschodnimi.

Przez wielu pisarzy wysuwana jest dyskusyjna teza o masońskim rodowodzie rozbioru Polski, wówczas postrzeganej przez loże jako ortodoksyjnie katolicka. Jean Fabre wspomina o sporządzonym w 1760 roku planie pacyfikacji lub rozbioru Polski (dla Fryderyka "Wielkiego").

U źródeł rozbiorów leży współdziałanie Rosji i Prus na sejmie konwokacyjnym w 1764 roku. 11 kwietnia mocarstwa te podpisały tajny aneks do traktatu sojuszniczego, w którym zobowiązały się do wspólnego wystąpienia zbrojnego przeciwko Rzeczypospolitej, gdy strony uznają, że zagrożone są ich interesy w tym kraju.

Główne fazy rozbiorów to:

I rozbiór Polski - 1772 (Rosja, Prusy, Austria)

II rozbiór Polski - 1793 (Rosja, Prusy)

III rozbiór Polski - 1795 (Rosja, Prusy, Austria)

W 1807 roku Polska uzyskała namiastkę niepodległości w formie utworzonego Wielkiego Księstwa Warszawskiego, w roku 1815 (IV rozbiór) przekształcono je w całkowicie nie suwerenne Królestwo Polskie, formalnie związane unią personalną z Rosją. Rosja zajęła tym samym 82% terytorium Rzeczypospolitej w granicach z 1772 roku, Austria 11% a Prusy jedynie 7%.

W 1916 roku Austro-Węgry i Niemcy utworzyły zależne od nich regencyjne Królestwo Polskie. Po 1918 roku na większości polskich terenów przedrozbiorowych powstały nowe państwa: odrodzona II Rzeczpospolita Polska, a dodatkowo Litwa, Białoruś, Ukraina oraz Wolne Miasto Gdańsk, skrawki terytorium ziem znalazły się w granicach Łotwy, Czechosłowacji i Rumunii, a część ziem pozostała w granicach Niemiec oraz Rosji Radzieckiej (później - ZSRR).


Żródła:

Rozbiory "w Wiem"


Rozbiory Polski w "Wikipedii"