pierwotna forma herbu Topór

herb Topór

Inna nazwa herbu: Bipenium, Kołki, Oksza, Starża, Wścieklica.

Opis herbu: W polu czerwonym topór srebrny, ostrzem w prawo. W klejnocie także topór srebrny, ostrzem w dół pochylony. Topór biały powinien być w czerwonym polu, ostrzem w lewą tarczy obrócony. Na hełmie takiż topór, tylko że ostrzem trochę nachylony ku ziemi, jakby końcem utkwiony w koronie.

Najwcześniejsze wzmianki: Ród Toporczyków w średniowieczu był jednym z najbogatszych i zajmował często drugie miejsce w Państwie po rodzinie królewskiej (m.in. funkcje wice-króla). Przypuszcza się, że pozycję swą zawdzięczali pochodzeniu od książąt Wiślan. Są też nosicielami dojrzałego chrześcijaństwa w czasach początku państwowości polskiej co zgadzało by się z faktami o wcześniejszym przyjęciu chrztu przez Wiślan. Doprowadzało to nieraz do konfliktu z rodziną Piastów.

Jednym z najstarszych (według niektórych heraldyków najstarszym) z polskich godeł szlacheckich. Pierwsza średniowieczna pieczęć pochodzi z końca XIII wieku. Był najbardziej rozpowszechniony na ziemi krakowskiej, lubelskiej, sandomierskiej oraz na Mazowszu. Aktem unii horodelskiej został przeniesiony na Litwę (herb przyjął bojar litewski Jan Butrym, adoptował wojewoda kaliski Maciej z Wąsosza).

Występował głównie w ziemi krakowskiej, sandomierskiej i lubelskiej. Aktem unii horodelskiej 2 października 1413 roku herb został przeniesiony na Litwę. Przyjął go Jan Butrym.

Herbowni: Posługiwało się nim około 250 rodzin szlacheckich.

Abakiewicz, Aleksandrowski, Bachmiński, Balicki, Barluniński, Bełchacki, Bendkowski, Bętkowski, Białośliwski, Biesiekierski, Biesierski, Bije, Birkowski, Biskowski, Bogdanowicz, Boguski, Bogusz, Bokiewicz, Boksa, Boksza, Bokszański, Boratyński, Borsuk, Broniewski, Bruniewski, Bruniowski, Brzeski, Brzozowski, Bąkiewicz, Butrym, Butrymowski, Byczkowski, Caliński, Charmęski, Charmieski, Chocieszewski, Chroberski, Chrycewicz, Chrystowski, Cielużyński, Cierznicki, Czaplicki, Czayański, Czelużyński, Czerżnicki, Czerśnicki, Cześnicki, Częstuniewski, Czodliński, Czyżewski, Czyżowski, Damaborski, Danaborski, Decius, Dimski, Długoborski, Dragatt, Drąsejko, Dronsejko, Dycz, Dyminicz, Dzianajewicz, Dzienajewicz, Dzierkowski, Dzierzbicki, Dzierzkowski, Dzierżbicki, Dzierżkowski, Dziewczopolski, Faranowski, Farnowski, Gajnowski, Giegocki, Giergielewicz, Golanczewski, Goryniecki, Gorzeński, Goźlicki, Grabowski, Gramatski, Grocholski, Grochowiecki, Grycewicz, Grylewski, Grzegorzewski, Gumowski, Gutowski, Halko, Hałko, Hinko, Hoffman, Houfman, Hrycewicz, Hynek, Jabłowski, Jachimowski, Jachnowicz, Jakubowicz, Jakubowski, Jakubski, Jakutowicz, Janiszewski, Janowski, Jaranowski, Jarantowski, Jarnowski, Jaroński, Jasiński, Jewłaszewski, Jezierski, Jurczycki, Kaliński, Kamieński, Kamiński, Kaniszewski, Kapliński, Kapustyński, Kardamowicz, Kiergielewicz, Kierglewicz, Kisielnicki, Klimontowski, Kloński, Kluński, Kłobuczyński, Kłoński, Kłuński, Knopf, Koczarski, Koczorski, Koiszewski, Koiszowski, Kojrowicz, Kolczewski, Kolęcki, Kolibski, Kolszewski, Kołczek, Konarski, Kopytyński, Kornecki, Koryciński, Korzenicki, Kosielski, Krajowczyk, Krasieński, Krasnopolski, Krasznicki, Kraśnica, Krężnicki, Królewiecki, Krynicki, Krzetowski, Krzucki, Krzyski, Krzywczycki, Krzywozycki, Księski, Kunat, Kunejko, Kunowski, Kunszewski, Laskowiecki, Laskownicki, Lownicki, Łabyszcki, Łabyszczki, Łekieński, Łotoczko, Łowieniecki, Łukowski, Maciejewski, Maciejowski, Malc, Małomiącki, Małoniecki, Małżyński, Marcinowski, Marciszewski, Masłomiącki, Masłomięcki, Matuszewski, Matuszowski, Matuszyński, Miastowski, Miedźwiecki, Miniszewski, Misiewicz, Missiewicz, Młodzowski, Modliszewski, Morawicki, Morawiński, Morski, Mosiej, Moszgawski, Narbut, Narbutt, Naschian, Nasion, Nasyan, Naszyon, Nawoj, Nekanda, Neorza, Niedźwiecki, Niedźwiedzki, Niemirowicz, Nieznański, Norwid, Nos, Nosewicz, Nosowicz, Noszewicz, Obakiewicz, Obidziński, Obiedziński, Obodziński, Oborziński, Obricht, Obrycht, Ochabowicz, Oczechowski, Odalkowski, Odolikowski, Okołow, Okołowicz, Okołów, Okulicz, Olbricht, Olbrych, Osoliński, Ossoliński, Ostrowicki, Ostrowidzki, Ostrowski, Otrowski, Otta, Owca, Paczołtowski, Panigrodzki, Patrycki, Patrzycki, Pemperski, Pernaszewicz, Piekarski, Pielecki, Pilcicki, Pilczycki, Piotrkowski, Pisarzewski, Plaga, Plagga, Plaska, Plaskowski, Plechowski, Pleszowski, Płajski, Płaska, Płaski, Płaskowski, Płaza, Poborski, Połnos, Prusinowski, Przespolewski, Przybytniowski, Rabsztyński, Raczyński, Rapczyński, Rąbczyński, Rąbczyński, Repnik, Robaczyński, Rokowski, Rosławowicz, Roth, Rykrski, Rytarowski, Ryterski, Rzancki, Rzeszowski, Sarna, Schaaf, Sieciech, Sieciechowski, Siekierzecki, Skrodzki, Skrzelowski, Sladowski, Sławianowski, Sławiec, Sławnik, Słupowski, Słupski, Smoszowski, Solajski, Solayski, Sośniecki, Staręski, Starołęski, Staropis, Starorypiński, Starzewski, Starzon, Starzyski, Starża, Starżon, Straszkowski, Strażoń, Subiński, Supiński, Surgewski, Szałajski, Szałayski, Szarbski, Szarna, Szołajski, Szołayski, Szylański, Szyłański, Szymanowski, Ślezanowski, Ślezański.Tarło, Tarnowiecki, Tenczyn, Tęczyński, Tilkowski, Tochołowski, Tomiszewski, Toniszewski, Toporski, Trąbczyński Otto, Trąmpczyński, Trelęski, Trepka Nekanda, Trepka, Trlęski, Trylski, Tułkowicz, Tułkowiecki, Tułkowski, Uniewski, Wahl, Waldowski, Wałdowski, Wąsowski, Wilcki, Wilkowicki, Wilkowiecki, Wiziński, Włostko, Włostowski, Włościborski, Wojnowski, Woynowski, Wrona, Wronowski, Wrzępski, Wścieklica, Zabiełło, Zabieło, Zagorzański, Zaklika, Zaleski, Zbyluta, Zbyszewski, Zemła, Zemło, Zęczyn, Zieniuch, Złotek, Złotkowski, Złyński, Zmorski, Zrzęcki, Zula, Zwierz, Żegota.

Odmiany herbu:

herb Topór II

Wariant barwny z Uzupełnień do Księgi herbowej rodów polskich.

herb Topór III

Wariant barwny z Uzupełnień do Księgi herbowej rodów polskich.

herb Topór IV

Blazon: Wersja herbu Topór, różni się jedynie godłem, w którym topór wbity jest czubkiem - trzonkiem w górę na skos.

herb Topór V

Wariant w lustrzanym odbiciu herbu Topór IV z Uzupełnień do Księgi herbowej rodów polskich i z herbarza Niesieckiego.

herb Bardeleben

Blazon: W polu czerwonym topór w skos o toporzysku złotym i ostrzu srebrnym, pod którym takaż róża. Klejnot: Ogon pawi na którego skrajnych piórach z prawej godło, z lewej godło w lewo. Labry czerwone, podbite srebrem.

Najwcześniejsze wzmianki: Zatwierdzony indygenatem dla Jana Krzysztofa Bardeleben w 1768 roku.

Herbowni: Bardeleben.

herb Bokij

Herb Bokij według Gorczyna, Swacha, Ostrowskiego i Gajla

Herb Bokij według źródeł XVI wiecznych a także Potockiego, Łakiera, Leszczyca i Znamierowskiego

Inna nazwa: Bokiiw, Topor odmienny II.

Blazon: Opis z wykorzystaniem zasad blazonowania, zaproponowanych przez Alfreda Znamierowskiego:

W polu czerwonym topór srebrny z zaćwieczonym krzyżem kawalerskim złotym. W klejnocie pięć piór strusich. Istnieją rozbieżności w źródłach co do kierunku topora, który na przestrzeni lat był kierowany w lewo bądź w prawo.

Polski herb szlachecki, używany przez kilkanaście rodzin. Józef Szymański uważa go za odmianę Topora.

Najwcześniejsze wzmianki: Herb wzmiankowany po raz pierwszy w XVI wieku. Wymieniają go Gniazdo cnoty i Herby rycerstwa polskiego Paprockiego, Kronika Bielskiego i Orbis Polonus Okolskiego. Bielski nazywa go herbem własnym Boskich, Paprocki Toporem odmiennym. Nazwa Bokij pojawia się dopiero od XVII wieku. Zachowała się pieczęć z tym herbem, należąca do Hawryły Bokija, sędziego łuckiego (1569).

Juliusz Karol Ostrowski podaje, że Bokij to jeden ze starszych herbów ruskich.

Ewolucja wizerunku: Źródła XVI-wieczne przedstawiają herb z toporem zwróconym w prawo. Jego barwy pozostają ustalone od XVI wieku. Nietypowe jest przedstawienie z pieczęci Hawryły Bokija, gdzie przekrzyżowane toporzysko.

Pierwszy raz zmiana kierunku topora nastąpiła w XVII wieku. Z toporem w lewo opisują Bokija Kleynoty... J. A. Gorczyna (1630, bez barw i klejnotu). Orbis Poloni Szymona Okolskiego (1641) oraz Poczet herbów... Wacława Potockiego (1696) przywróciły godłu prawy kierunek, opisały także barwy i klejnot.

Kolejnym źródłem, które przekazało lewy kierunek godła jest herbarzyk Antoniego Swacha (1705). Kierunek godła na prawy skorygował z kolei Niesiecki.

Rónież XIX-wieczny rosyjski heraldyk, Aleksander Borysowicz Łakier w Heraldyce rosyjskiej (1854) był zdania, że topór w herbie powinien być obrócony w prawo. Natomiast Juliusz Karol Ostrowski, autor Księgi herbowej rodów polskich (1897-1906) podaje, że herb powinien mieć ostrze w lewo, twierdząc wręcz, że prawy kierunek jest błędem Niesieckiego. Opinię Ostrowskiego podziela Stanisław Chrząński w Tablicach odmian herbowych. Z kolei Zbigniew Leszczyc w Herbach szlachty polskiej (1908) podaje znowu godło w prawo.

Opracowania współczesne, jak Herbarz polski od średniowiecza do XX wieku Tadeusza Gajla i Herbarz rodowy Alfreda Znamierowskiego, wobec rozbieżności w historycznych przekazach, nie zajmują wspólnego stanowiska na temat barw herbu. Tadeusz Gajl podaje godło w lewo. Alfred Znamierowski natomiast w prawo. Zgadza się z nim Józef Szymański.

Legenda herbowa: Kasper Niesiecki popiera tezę o ruskim pochodzeniu herbu, podając legendę o ruskim rycerzu, który pokonał wroga toporem:

W książąt Ruskich obozie, pewny rycerz, gdy na harc z poganinem wyjechał, z nim się gdy ściera, od broni odpadł: tymczasem poganin tym przypadkiem ucieszony, gwałtowniej go dojeżdża: nie mając się czem złożyć mężny rycerz, topor porwał, którym najezdnika swego z konia i z życia zwalił. Czemu przypatrując się książę Ruski, w nagrodę tej odwagi, do topora krzyż przydawszy, jemu i sukcesorom jego za herb nadał.

Herbowni:

Lista sporządzona została na postawie wiarygodnych źródeł, zwłaszcza klasycznych i współczesnych herbarzy. Należy jednak zwrócić uwagę na częste zjawisko przypisywania rodom szlacheckim niewłaściwych herbów, szczególnie nasilone w czasie legitymacji szlachectwa przed zaborczymi heroldiami, co zostało następnie utrwalone w wydawanych kolejno herbarzach. Identyczność nazwiska nie musi oznaczać przynależności do danego rodu herbowego. Przynależność taką mogą bezspornie ustalić wyłącznie badania genealogiczne.

Pełna lista herbownych nie jest dziś możliwa do odtworzenia, także ze względu na zniszczenie i zaginięcie wielu akt i dokumentów w czasie II wojny światowej (m.in. w czasie powstania warszawskiego w 1944 roku spłonęło ponad 90% zasobu Archiwum Głównego w Warszawie, gdzie przechowywana była większość dokumentów staropolskich). Lista nazwisk znajdująca się w artykule pochodzi z Herbarza polskiego Tadeusza Gajla. Jest to dotychczas najpełniejsza lista herbownych, uzupełniana ciągle przez autora przy kolejnych wydaniach Herbarza. Występowanie na liście nazwiska nie musi oznaczać, że konkretna rodzina pieczętowała się herbem Bogoria. Często te same nazwiska są własnością wielu rodzin reprezentujących wszystkie stany dawnej Rzeczypospolitej, tj. chłopów, mieszczan, szlachtę.

Tadeusz Gajl wymienia następujące nazwiska:

Ako, Bokiej, Bokij, Bokwicz, Bołtuć , Bowgwił, Bowkiewicz, Kobrowski, Koliski, Kołyski, Kuliski, Kułyski, Pęcherzowski, Pieczychojski, Pieczyfostski, Pieczyhojski.

herb Decjusz

Inne nzawy: Decjusz, Dycz, Decius.

Polski herb szlachecki z nobilitacji. Według Juliusza Karola Ostrowskiego jest to odmiana herbu Topór.

Blazon: Tarcza czwórdzielna w krzyż, z polem sercowym. W polach I i IV, czerwonych, topór srebrny. W polach II i III, dzielonych w słup, z lewej srebrnych, z prawej czerwonych, orzeł dwugłowy, czarny. W polu V, dzielonym w pas, od góry złotym, od dołu czarnym, sierp srebrny. W klejnocie sierp srebrny między dwoma skrzydłami orlimi złoto-czarnymi w pas. Barwy labrów nieznane. Ostrowski podaje orła dzielonego w słup, czerwono-srebrnego. Taką wersję zdaje się popierać wizerunek herbu cesarskiego Tęczyńskich, udzielonego Decjuszowi, gdzie orły są czerwono-srebrne.

Najwcześniejsze wzmianki: Herb z nobilitacji Justa Ludwika Decjusza. Pierwotnie, Decjusz otrzymał herb od cesarza Maksymiliana w 1519 roku. Następnie, Decjusz, jako sekretarz królewski, otrzymał polską nobilitację 29 czerwca 1531 roku, przy okazji której dołączono herb cesarski Tęczyńskich - Topór udostojniony orłami.

Herbowni: Decius, Deciusz, Decjusz.

herb Dzierzbicki Hrabia

Herbowni: Dzierzbicki (hrabiowie).

Najwcześniejsze wzmianki: Ksawery otrzymał w 1824 roku uznanie tytułu hrabiego w Królestwie Polskim na podstawie wymienienia go z takim tytułem w nominacji na szambelana.

herb Grabowski Hrabia

Herbowni: Garbowski (hrabiowie).

Z nich: Albert (zmarł w 1819 roku) otrzymał w 1816 roku od króla Fryderyka Wilhelma III dziedziczny tytuł hrabiowski w Prusach, potwierdzony w 1824 roku w Królestwie Polskim, Stanisław Tomasz (zmarł w 1845 roku) otrzymał w 1836 i 1840 roku uznanie tytułu hrabiowskiego w Rosji.

herb Gumowski

Herbowni: Gumowski.

herb Jakubowski

Blazon: W polu czerwonym topór srebrny z rękojeścią złotą, przed nim takiż półksiężyc rogami w lewo. Klejnotu brak.

Herbowni: Jakubowski.

Najwcześniejsze wzmianki: Herb nadany neoficie żydowskiemu (frankiście) Sebastianowi Jakubowskiemu podporucznikowi adiutantowi w dywizji pierwszej litewskiej w 1790 roku.

herb Jakubowski I

Balzon: W polu czerwonym na toporze nachylonym nieco w prawo z drzewcem złotym gołąb wzlatujący biały. Za nim gwiazda złota. Klejnot: Nad hełmem w koronie trzy pióra strusie.

Tak miał prezentować się herb zgodnie z oryginalnym nadaniem. Według Ostrowskiego herb miał jeszcze trzymacze: z prawej orła, z lewej lwa.

Herbowni: Jakubowski.

Najwcześniejsze wzmianki: Herb Nadany konwertytom żydowskim Michałowi, Kazimierzowi i Felicjanowi Jakubowskim 24 grudnia 1764 roku.

herb Jakubowski II Baron

Blazon: Na tarczy czterodzielnej: w pierwszej części srebrnej, mur czerwony o trzech rzędach cegieł, na murze pół orła dwugłowego czarnego. W drugiej części czerwonej topór srebrny z drzewcem naturalnym w pas, ptak wzlatujący srebrny z łapami i dziobem czerwonym, a za nim gwiazda złota. W trzeciej części czerwonej topór srebrny z drzewcem naturalnym w pas. W czwartej części błękitem srebrna rzeka w lewo skos z krzyżem srebrnym u góry. Nad tarczą dwa hełmy z klejnotami, na prawym w koronie dwa skrzydła orle czarne, na lewym w koronie trzy pióra strusie.

Symbolika: Pole I ma upamiętniać zasługi dla cesarza, pole II i III - zasługi na polu chwały rodu Jakubowskich, pole IV - zasługi na polu chwały rodu matki.

W 1831 roku wyglądał herb inaczej według Juliusz Karol Ostrowski, który podał inne klejnoty: prawy pół orła czarnego, lewy topór jakby wbity w koronę. Wedle Ostrowskiego jest to odmiana powstała przy przelaniu tytułu na inną linię rodziny.

Herbowni: Jakubowski (baron - freiherr) von Jakubowski. Wraz z nadaniem obdarowany zyskał zgodę na zmianę nazwiska na Ostrowiec und Jakubowitze-Jakubowski.

Njwcześniejsze wzmianki: herb nadany 20 czerwca 1809 roku, następnie powtórnie 9 sierpnia 1810 roku. Dyplom nie został jednak wydany; nastąpiło to dopiero 11 lutego 1831 roku. O nadanie wystąpili Wincenty i Czesław von Jakubowscy, ale w międzyczasie zmarł Czesław. Wincenty był synem Felicjana, nobilitowanego w 1764 roku z herbem Topór odmienny.

herb Morawicki

Inna nazwa: Odmiana śląska herbu.

Herbowni: Morawickim (von Morawitzki).

Herb rodzin osiadłych na Śląsku w XVII wieku.

herb Morawicki Baron

Inna nazwa: Odmiana śląska herbu.

Herbowni: baronom Morawickim (von Morawitzki).

Najwcześniejsze wzmianki: Jan Joachim otrzymał w 1695 roku tytuł barona w Czechach.

Herbowni: Morawicki, Morawitzki.

herb Morski Hrabia

Herbowni: Morski (hrabiowie).

Najwczesniejsze wzmianki: Aleksander otrzymał 7 czrwca 1784 roku (dyplom z 1785 roku) od cesarza Józefa II dziedziczny tytuł hrabiego w Galicji.

herb Ossoliński I Hrabia

Herbowni: Ossolińscy (hrabiowie).

Najwczesniejsze wzmianki: Michał (urodzony około 1716 roku, zmarł po 1788 roku) otrzymał 9 sierpnia 1785 roku tytuł hrabiego w Galicji, Józef Kajetan (urodzony w 1764 roku, zmarł w 1834 roku) otrzymał 5 czerwca 1798 roku tytuł hrabiego w Prusach (przyznany w 1805 roku), potwierdzony w 1824 roku w Królestwie Polskim, Wiktor Maksymilian Józef (urodzony w 1790 roku, zmarł w 1860 roku) otrzymał 7 stycznia 1848 roku tytuł hrabiego w Rosji.

herb Ossoliński II Książę

Herbowni: Ossolińscy (książęta).

Najwcześniejsze wzmianki: Jerzy (urodzony w 1595 roku, zmarł w 1650 roku) otrzymał 23 grudnia 1633 roku od papieża Urbana VIII dziedziczny tytuł "księcia na Ossolinie", a 20 stycznia 1634 roku od cesarza Ferdynanda II takiż tytuł księcia Rzeszy (S.I.R.), które nie zostały zatwierdzone przez Rzeczpospolitą, Franciszek Maksymilian (urodzony w 1676 roku, zmarł w 1756 roku) otrzymał 15 sierpnia 1736 roku od króla Ludwika XV tytuł księcia i para Francji.

herb Ostroróg Hrabia

Blazon: Istniały dwie wersje herbu hrabiowskiego Ostrorogów. Odmiana opisywana jako Ostroróg III była Nałęczem z oznakami godności hrabiego:

W polu czerwonym chusta srebrna, ułożona w koło, związana u dołu, z opuszczonymi końcami. Nad tarczą korona hrabiowska, nad którą hełm z klejnotem: Panna w szacie czerwonej, z nałęczką na rozpuszczonych włosach, między dwoma rogami jelenimi, trzymająca się tych rogów.

Odmiana opisywana jako Ostroróg była herbem złożonym o tarczy dzielonej w osiem pól:

W polu pierwszym, czerwonym, nałęczka srebrna (godło herbu Nałęcz); W polu drugim, czerwonym, topór srebrny (godło herbu Topór); W polu trzecim, złotym, orzeł czarny (nawiązanie do herbu Świętego Cesarstwa Rzymskiego); W polu czwartym, czerwonym, trzy trąby czarne o nawiązaniach złotych w rosochę, złączone ustnikami (godło herbu Trąby); W polu piątym, czerwonym, rogacina podwójnie przekrzyżowana, srebrna (godło herbu Lis); W polu szóstym, czerwonym korab złoty z takąż wieżą o trzech blankach (godło herbu Korab); W polu siódmym, czerwonym, rogacina roztłuczona w wąs (godło herbu Odrowąż); W polu ósmym, złotym, głowa lwia srebrna, ziejąca płomieniem czerwonym (godło herbu Zadora); Nad tarczą korona hrabiowska, nad którą trzy hełmy z klejnotami; Klejnot pierwszy: Orzeł jak w godle. Klejnot drugi: Panna w szacie czerwonej, z nałęczką na rozpuszczonych włosach, między dwoma rogami jelenimi, trzymająca się tych rogów. Klejnot trzeci: Pół lwa wspiętego, złotego, trzymającego topór srebrny. Labry na hełmie pierwszym czerwone, podbite złotem, na drugim i trzecim czerwone podbite srebrem. Pod tarczą dewiza: Contentus sua vere sorte.

Najwcześniejsze wzmianki: Tytuł hrabiowski Świętego Cesarstwa Rzymskiego otrzymał Stanisław Ostroróg rzekomo już w 1518 roku, który to tytuł potwierdzono w Rzeczpospolitej w 1611 i 1612. Nie ma jednak pewności, czy herb Ostrorogów miał już wtedy opisany wyżej kształt. Pewnym jest, że w prezentowanej formie herb znalazł się na dyplomie hrabiowskim potwierdzenia tytułu dla Adama, Marcina i Aleksandra z 1783 roku w Austrii. Tytuł potwierdzono także w Rosji dla Andrzeja, Mikołaja i Józefa 28 czerwca 1846 roku.

Herbowni: (hrabiowie) Ostroróg.

herb Paczeński Hrabia

Herbowni: Paczeński, Paczyński.

Odmiana śląska herbu przysługująca hrabiom von Tenczin und Patschin.

Najwcześniejsze wzmianki: bracia Adam Wacław (urodzony w 1650 roku, zmarł w 1727 roku) i Jerzy Fryderyk oraz ich kuzyn Albert Leopold (urodzony około 1646 roku, zmarł ?) otrzymali 28 lipca 1692 roku od cesarza Leopolda I dziedziczne tytuły hrabiów Rzeszy (S.I.R.).

Rodziny osiadłe w Paczynie na Śląsku w XVI wieku.

herb Paczeńskich I

Inna nazwa: von Reinersdorff-Paczensky.

Herbowni: Paczeński, von Reinersdorff-Paczensky.

Odmiana poprzedniego, powstała w wyniku adopcji Juliusza Paczeńskiego przez Ferdynanda von Reinersdorff. O herbie pisze od Juliusz Karol Ostrowski. Tadeusz Gajl go nie przytacza.

herb von Paczeński

Herbowni: von Paczeński z przedrostkiem "von" zamieszkali na Śląsku.

herb Pałuki

Inna nazwa: Paluki, Palucensis, Pałuka

Blazon: W polu topór z krzyżykiem kawalerskim w pas, zaćwieczonym na obuchu. Brak informacji o barwach, klejnocie i labrach.

Zachował się też jeden średniowieczny wizerunek, w którym zamiast krzyżyka były dwa języki zakończone kulkami.

Franciszek Piekosiński przytacza wizerunki obu wersji herbu, ale w lustrzanym odbiciu.

Polski herb rycerski, zarzucony na przełomie XIV i XV wieku na rzecz herbu Topór. Występował w Wielkopolsce, w regionie, od którego używający go ród wziął swoje miano, to jest na Pałukach.

Najwcześniejsze wizerunki: Najwcześniejsze wizerunki herbu pojawiają się na pieczęciach Sławnika z lat 1292-1302, Zbyluta z roku 1343, Trojana z lat 1357-1358, Wojciecha, opata lubińskiego, Zbyluta, biskupa włocławskiego z roku 1377 oraz na płycie nagrobnej ostatniego z roku 1383. Pieczęć, na której topór jest z językami, pochodzi z roku 1259 roku i należała do Sławnika.

Zanik na rzecz herbu Topór: herb Pałuków, prawdopodobnie z racji podobieństwa do herbu znacznie potężniejszych małopolskich Toporczyków, zanikł na jego rzecz całkowicie na przełomie XIV i XV wieku. Istnieje teoria, jakoby nastąpiło to po odziedziczeniu (zapewne po kądzieli po Toporczykach) Chrobrza w ziemi wiślickiej. Jednak nie wszystkie linie weszły do tego rodu, a część z nich zachowała swoją odrębność, co wyrażali w używaniu dawnego herbu. Godło ich znamy wyłącznie z pieczęci, gdyż nie zostało odnotowane ani przez Długoszowe Klejnoty ani przez inne herbarze. Świadczy to o tym, że unifikacja rodu Pałuków z Toporczykami musiała nastąpić przed XV wiekiem.

Paweł Dudziński pisze natomiast, że unifikacja Pałuków z Toporczykami była skutkiem odgórnej decyzji podjętej przez Sędziwoja z Szubina.

Mimo znaczących rozbieżności w najstarszych wizerunkach herbów Toporczyków i Pałuków, Piekosiński w Kwartalniku Historycznym wyraził zdanie, według którego Pałukowie od początku byli Toporczykami. Jako uzasadnienie podaje, że nawet najuboższy szlachcic nie odmieniłby swego herbu na inny, nawet w perspektywie mając wzbogacenie. Gdyby tak było i herb Pałuków byłby formą Topora, wówczas należałoby rok najwcześniejszej wzmianki sfragistycznej o Toporze przesunąć do roku 1259. Ostatecznie jednak Piekosiński się z tego zdania wycofał.

Etymologia: Józef Szymański zgadza się z Semkowiczem, Gumowskim, Brücknerem i Wasilewskim, że Pałuki to nazwa topograficzna. Uznaje jednak też za możliwą opinię ze Słownika staropolskiego, jakoby nazwa ta była przezwiskowa, pochodząca od pałuka - przykrycie wozu rozpięte na kabłąkach.

Herbowni: Pałukowie. Herbem tym miała się też pieczętować pierwotnie rodzina Danaborskich oraz spokrewniona z nimi rodzina Białośliwskich z Białośliwia. Biorąc jednak pod uwagę, że właściwe polskie nazwiska szlacheckie zaczęły się wykształcać w XV i XVI wieku (czyli po zaniknięciu herbu Pałuki), rodziny te w momencie oddzielenia się od Pałuków musiały już używać herbu Topór.

herb Strobicz

Inna nazwa: Strubicz, Strubitz

Polski herb szlachecki z indygenatu.

Blazon: Istnieją rozbieżne opinie na temat wyglądu tego herbu. Juliusz Karol Ostrowski, posiłkując się m.in. Siebmacherem, podaje następujący opis:

Tarcza czwórdzielna w krzyż, z polem sercowym. W polach I i IV, czerwonych, topór srebrny. W polu II dzielonym w słup, z lewej srebrnym, z prawej czerwonym, orzeł dwugłowy, z prawej czerwony, z lewej srebrny. Pole III jak pole II z układem barw odwrotnym; W polu V, dzielonym w skos, od góry złotym, od dołu błękitnym, kozica dzielona w skos - od góry czarna, od dołu złota. Klejnot nieznany. Barwy labrów nieznane.

Z opisem takim nie zgadza się Józef Szymański, na którego zdaniu oparł się też Tadeusz Gajl. Wedle niego pole sercowe jest dzielone w pas, a zwierzę, opisywane jako daniel, jest barwy naturalnej z językiem czerwonym i ogonem złotym oraz takąż obrożą, przepołowione czarną kreską (Szymański). Wizerunek herbu znalazł się też u Wiktora Wittyga, ale nie może on posłużyć do poprawnej rekonstrukcji, gdyż jest pozbawiony barw oraz szczegółów. Ponieważ pole sercowe zawiera herb rodowy rodziny Strubitzów, zaś według Siebmachera herb tej rodziny był dzielony w skos, opis godeł pochodzący od Ostrowskiego jest bardziej słuszny. Tak jak u Ostrowskiego godła ukształtowano też na jednym z ekslibrisów Macieja Strobicza. Szymański natomiast przekazuje cenną informację na temat klejnotu, którym według niego jest daniel wyskakujący, jak w godle, między dwoma skrzydłami orlimi złotymi. Natomiast na ekslibrisie klejnoty są trzy - I jak u Szymańskiego, ale zwrócony w prawo, II - godło z pól I i IV, zwrócone w lewo, III - godło z pola II. Najwcześniejsze wzmianki: Herb z indygenatu (Szymański pisze o nobilitacji) dla Macieja Strobicza, sekretarza królewskiego, 24 lutego 1563 roku, przy okazji której do rodowego herbu Strobicza dołączono herb cesarski Tęczyńskich - Topór udostojniony orłami. Zachowała się pieczęć z tym herbem z roku 1571.

Herbowni: Ponieważ herb Strobicz był herbem własnym, prawo do posługiwania się nim przysługuje tylko jednemu rodowi herbownemu: Strobicz, Strobycz, Strubicz, Strubitz.

herb Tarło

Inna nazwa: Topór I

Blazon: Opis z wykorzystaniem zasad blazonowania, zaproponowanych przez Alfreda Znamierowskiego:

W polu czerwonym topór o ostrzu srebrnym i stylisku naturalnym. Klejnot: godło między dwoma skrzydłami orlimi. Labry czerwone, podbite srebrem.

Najwcześniejsze wzmianki: Nadany z nobilitacji Wawrzyńcowi z Kazimierza 17 kwietnia 1559 roku, niesłusznie opisywany przez Chrząńskiego jako herb własny Tarłów.

Tadeusz Gajl, opierając się na Tablicach odmian herbowych Chrząńskiego, przypisał w swoim Herbarzu polskim rodzinie Tarłów omawiany tutaj herb. Jest to błąd, powielany m.in. przez Alfreda Znamierowskiego. Herb opisywany przez Chrząńskiego jako odmiana Tarłów otrzymał w rzeczywistości wzmiankowany wcześniej Wawrzyniec z Kazimierza, zaś Tarłowie posługiwali się podstawową wersją Topora, co potwierdzają źródła piśmiennicze i ikonograficzne, takie jak epitafium Jana Kantego Tarły.

Herbowni: Tarło.

Ponieważ herb Topór odmienny był herbem własnym, prawo do posługiwania się nim przysługuje tylko jednemu rodowi herbownemu:

z Kazimierza.

herb Tęczyński Hrabia

Blazon: do czterodzielnej tarczy, na której wyobrażone były Topory Tęczyńskich oraz dwugłowe orły cesarskie, dodano herb sercowy z wyobrażeniem lamparta dzierżącego Topór.

odmiana herbu

Herbiwni: Tęczyńscy (hrabiowie).

Najwczesniejsze wzmianki: Jan (zmarł w 1532 roku), Andrzej (zmarł w 1536 roku), Jan Gabriel (urodzony około 1485 roku, zmarł w 1553 roku), Stanisław (urodzony około 1484 roku, zmarł w 1550 roku) i Andrzej (zmarł w 1562 roku) otrzymali w 1527 roku od cesarza Karola V tytuły hrabiów Rzeszy (S.I.R.), które nie zostały zatwierdzone przez Rzeczpospolitą.

herb Zabiełłow Hrabia

Herbowni: Zabiełłow (hrabiowie).

Najwcześniejsze wzmianki: Henryk Kazimierz Józef (urodzony w 1785 roku, zmarł w 1850 roku) otrzymał 8 maja 1820 roku od Deputacji Senatu Królestwa Polskiego uznanie tytułu hrabiego i został umieszczony w 1824 roku na liście osób uprawnionych do używania tytułów honorowych, Onufry Szymon (urodzony w 1779 roku) został 5 maja 1801 roku orzeczeniem Deputacji Wywodowej gubernii wileńskiej wpisany z tytułem hrabiowskim do księgi szlacheckiej tejże gubernii, na tej podstawie Henryk Onufry Maria (urodzony w 1844 roku, zmarł w 1900 roku) otrzymał 11 września 1887 roku (dyplom z 14 stycznia 1888 roku) od cesarza Franciszka Józefa I uznanie tytułu w Austrii, z przydomkiem "ze Starzów Zbylutów na Chrzczonie".


Żródła:

Herby Polskie


Herby Polskie


"Herbarz Polski - od średniowiecza do XX wieku" - Tadeusz Gajl


Herbarz Polski


herb Topór w "Wikipedii"


Herbarz Polski


Herby szlachty śląskiej