Fryderyk IV w szatach koronacyjnych, obraz prawdopodobnie namalowany przez Bénoit le Coffre

Fryderyk IV Oldenburg (urodzony w zamku w Kopenhadze, 11 października 1671 roku, zmarł w zamku w Odense, z 11 na 12 października 1730 roku) herb

Syn Chrystiana V Oldenburga, króla Danii, króla Norwegii i władcy Islandii, księcia Szlezwiku, Holsztynu, Stormarn i Ditmarschen, hrabiego Oldenburga i Delmenhorst i Charlotty Amalii Reginar (Pépinnide-Caroling-Reginar) Hessen-Kassel, córki Wilhelma VI Reginar (Pépinnide-Caroling-Reginar), landgrafa Hesji na Kassel.

Król Danii, król Norwegii i władca Islandii, książę Szlezwiku i Holsztynu, hrabia Oldenburga i Delmenhorst od 25 sierpnia 1699 roku do 12 października 1730 roku, książę Pomorza Zachodniego od 1715 roku do 1720 roku.

Poślubił 5 grudnia 1695 roku w zamku w Kopenhadze Ludwikę Nikloting Meklemburską (urodzona w zamku w Güstrowie, 28 sierpnia 1667 roku, zmarła w zamku kopenhaskim, 15 marca 1721 roku), córkę Gustawa Adolfa Nikloting, księcia meklemburskiego na Güstrowie i Magdaleny Sybilli Oldenburg (Schleswig-Holstein-Gottorp), córki Fryderyka III Oldenburg (Schleswig-Holstein-Gottorp), księcia holsztyńskiego na Gottorp. Poślubił potajemnie w drugiej połowie 1703 roku (związek bigamiczny i morganatyczny) Elżbietę Helenę von Vieregg [Viereck] (urodzona 4 maja 1679 roku, zmarła w Kopenhadze, 27 czerwca 1704 roku), hrabinę i właścicielkę Antvorskov na Zelandii, damę dworu księżniczki Zofii Jadwigi, córki Chrystiana V, córkę Adama Ottona von Vieregg z Weitendorff i Wartmannshagen, pruskiego ambasadora przy dworze duńskim i Anny Heleny von Wulffersdorf. Poślubił potajemnie 26 czerwca 1712 roku w zamku Skanderborg (bigamiczny i morganatyczny) i oficjalnie 4 kwietnia 1721 roku w zamku w Kopenhadze Annę Zofię von Reventlow (urodzona w zamku Clausholm nieopodal Randers, 16 kwietnia 1693 roku, zmarła 7 stycznia 1743 roku w zamku Clausholm), księżną Szlezwiku, córkę Conrad lensgreve Reventlow (Reventlau), wielkigo kanclerza Danii, członka Tajnej Rady, gubernatora hrabstwa Gottorp i Zofii Amalii von Hahn af Seekamp, córki Vincensa Joachima von Hahn af Hjortespring, Tajnego Radcy.

Urodził się 11 października 1671 roku na zamku w Kopenhadze. Po śmierci ojca w 1699 roku został królem Danii i Norwegii, księciem Szlezwiku-Holsztynu (części królewskiej), hrabią Oldenburga-Delmenhorst, a 15 kwietnia 1700 roku w kaplicy zamku Frederiksborg w Hillerod (wyspa Zelandia) został namaszczony przez biskupa Zelandii Henryka Bornemanna.

Zmarł nocą z 11 na 12 października 1730 roku na zamku w Odense i został pochowany u boku pierwszej żony w wysokim chórze katedry w Roskilde.

Fryderyk IV był jednym z najzdolniejszych władców duńskich. Potrafił zapewnić swemu krajowi dobrobyt i szacunek innych narodów, mimo przeciwności, jakie spotkały jego stolicę. (Kopenhaga bardzo ucierpiała w wyniku plagi dżumy).

W młodości planowano ożenić go z Teresą Kunegundą Sobieską i związać politykę Danii i Rzeczypospolitej (oraz Francji), lecz na drodze stanęło odmienne wyznanie królewny.

Sam osobiście nie zainteresowany żadną nauką, popierał jej rozwój i rozumiał jej znaczenie i potrzeby. Wspierał również rozwój sztuki. Za jego panowania Danię, będącą wówczas jeszcze na marginesie zainteresowań europejskich artystów, odwiedził ze swą operową trupą Reinhard Keiser, a w samej Danii tworzył znakomity kompozytor Dietrich Buxtehude. W 1706 roku Hendrik Krock został jego nadwornym malarzem.

Fryderyk odznaczał się również odwagą osobistą i talentem wojskowym. Osobiście dowodził w bitwie pod Gadebusch w grudniu 1712 roku. Zwyciężył wówczas jego szwedzki nieprzyjaciel Karol XII, lecz było to w pewnym sensie pyrrusowe zwycięstwo.

Dzięki rozsądnemu postępowaniu, któremu można by zarzucić jedynie liczne miłostki króla i związane z tym skandale, Fryderyk znacznie umocnił i udoskonalił w kraju absolutyzm, który wprowadził w XVII wieku Fryderyk III Oldenburg.

Fryderyk IV nie był dostatecznie wykształcony, ale udało mu się wywrzeć wpływ na rządy Królestwa. Osobiście mianował swoich doradców i organizował audiencje, podczas których każdy mógł porozmawiać z królem o życzeniach i skargach. W polityce zagranicznej jego panowanie naznaczone zostało Wielką Wojną Nordycką, podczas której Dania dwukrotnie - w 1700 roku i w latach 1709-1720 - była w stanie wojny ze Szwecją. Fryderyk IV był pod wpływem pietyzmu i założył dużą liczbę szkół dla pospólstwa oraz zapoczątkował pracę misyjną Hansa Egede na Grenlandii.

Korzystając z zawartych przez ojca sojuszy z Saksonią i Rosją, wypowiedział w 1700 roku wojnę Szwecji (tzw. I wojna północna). Po zajęciu księstwa Holsztyn-Gottorp, wobec zagrożenia atakiem szwedzkim i zablokowania floty duńskiej zawarł pokój z księciem Gottorp i Karolem XII w bitwie pod Travendal, w 1700 roku i wycofał się z dalszych działań.

Po odnowieniu sojuszy, korzystając z osłabienia Szwecji, zaatakował ją w 1709 roku, jednak już w 1710 roku został zmuszony do wycofania swych wojsk ze Skanii. Działania wojenne przerwała wielka zaraza w latach 1711-1712. Udział w dalszych walkach na terenie Niemiec mimo klęsk w bitwie pod Gadebusch w 1712 roku umożliwił Danii zajęcie Szlezwiku. Rosyjsko-duńskie plany uderzenia na Skanię w 1716 roku nie zostały zrealizowane.

Pokój ze Szwecją podposany w Frederiksborg w 1720 roku potwierdził prawo Danii do terenów rządzonych przez księcia holsztyńsko-gottorpskiego Karola Fryderyka i przywracał cło w Sundzie dla jednostek szwedzkich. Protekcjonistyczna polityka gospodarcza nie była w stanie zniwelować skutków powojennego kryzysu gospodarczego wywołanego od 1722 roku.

Fryderyk IV bardzo interesował się włoską architekturą i ogrodami, dlatego odbył dwie długie podróże do Włoch. Kazał wznieść pałace Frederiksberg i Fredensborg oraz założyć kilka ogrodów i parków przy pałacach królewskich w całym kraju.

5 grudnia 1695 roku poślubił Ludwikę Meklemburską, z którą miał piątkę dzieci. Następnie w 1703 roku potajemnie poślubił Elżbietę Helenę von Vieregg [Viereck], która zmarła w następnym roku. W 1712 roku popełnił bigamię biorąc za żonę Annę Zofię Reventlow. W 1721 roku, tuż po śmierci królowej Ludwiki, para wzięła oficjalny ślub. Mieli trójkę dzieci.

Córka pozamałżeńska Fryderyka IV:

z Szarlottą Heleną Schindel (urodzona około 1693 roku, zmarła w Flensburgu, 6 kwietnia 1752 roku), córką oficera armii duńskiej, metresą królewską w latach 1709-11, w 1710 roku podniesioną przez Fryderyka do rangi hrabiny, właścicielki dóbr Nasbyholm i Bavelse na Zelandii:

Córka Schindel (urodzona w 1710 roku, zmarła w 1711 rok).


Żródła:

"WŁADCY SKANDYNAWII - GENEALOGIA KRÓLÓW DANII, NORWEGII I SZWECJI OD IX W." - autor: Przemysław Jaworski - 2018.


Fryderyk IV Oldenburg w "WikipediA"


"Słownik władców świata" - Małgorzata Hertmanowicz-Brzoza i Kamil Stepan; Wydawnictwo "Zielona Sowa"; Kraków 2005.


Frederik IV (4) Konge af Danmark og Norge w "Skeel, Schaffalitzky og Ahlefeldt"; tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk.


Frederik IV w "Muzeum Amalienborg" i "Rosenborg"; tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk

02-12-2025

05-07-2025

29-06-2025

28-01-2024