Alfons I Henryk "Zdobywca, Wielki" Robertyng-Capet-Bourgogne (urodzony w Guimaraes, 25 lipca 1110 roku, zmarł w Coimbrze, 6 grudnia 1185 roku) herb

Syn Henryka Robertyng-Capet Burgundzkiego, hrabiego Portugalii i Teresy Jimeno Kastylijskiej, hrabiny Portugalii, córki Alfonsa VI JImeno, króla Leónu i Kastylii.

Hrabia Portugalii i Coimbry jako Alfons Henryk od 24 czerwca 1128 roku do 27 lipca 1139 roku, I król Portugalii jako Alfons I Henryk od 27 lipca 1139 roku do 6 grudnia 1185 roku.

Tytulara: Z łaski Boga, król Portugalczyków (Dei Gratiae, Rex Portugalensium).

Poślubił, 31 marca 1146 roku Matyldę (Mafaldę) Sabaudzką (urodzona w 1125 roku, zmarła w Coimbry, 4 listopada 1157 roku), córką Amadeusza III, hrabiego Sabaudii, Piemontu i Maurienne i Mafaldy d'Albon, córkę Guigues III (VI), hrabiego d'Albon, hrabiego de Grenoble, delfina du Viennois.

Po śmierci ojca w 1112 roku władze w imieniu Alfonsa sprawowała jako regentka Teresa Kastylijska. Samodzielne rządy w hrabstwie objął dopiero w 1128 roku po wznieceniu rebelii przeciwko matce, pokonaniu jej w bitwie pod Săo Mamede i wypędzeniu z kraju. Początkowo był lennikiem władców Kastylii i Leónu. Po zwycięstwie nad Maurami, odniesionym 26 lipca 1139 roku pod Ourique, ogłosił sie królem, uniezależniając Portugalię od dotychczasowego suwerena.

Tytuł królewski Alfonsa został uznany przez Kortezy w Lamego w 1143 roku, a następnie przez Kastylie w 1143 roku i papieża Aleksandra III w 1179 roku. Prowadzone przez Alfonsa wojny z muzułmanami przyniosły Portugalii znaczne zdobycze terytorialne. W 1147 roku zdobył Santarem i Lizbonę, którą opanował z pomocą krzyżowców angielskich. W następnych latach przesunął granice państwa na południe od rzeki Tag, zdobywając na Maurach kilka ważnych miast, m.in. Alcăcer do Sal w 1158 roku, Beje w 1162 roku i Evorę w 1165 roku. Dalsza ofensywa została powstrzymana przez króla Leónu Ferdynanda II, który sprzymierzył się w tym celu z Maurami. Decydująca okazała się bitwa stoczona przez Alfonsa z wrogimi wojskami w 1169 roku pod Badajoz, gdzie monarcha portugalski po upadku z konia i złamaniu nogi dostał się do niewoli króla Leónu. Wypadek ten pozbawił go na zawsze możliwości dosiadania konia.

Po odzyskaniu wolności, za cenę wyrzeczenia się części zdobyczy, osiadł w Coimbrze na północy kraju i zrezygnował z dalszych działań wojennych. Rekonkwiste podjął na nowo jego syn Sancho, który w ostatnich latach panowania Alfonsa piastował stanowisko naczelnego wodza wojsk portugalskich. W 1178 roku wkroczył na ziemie Maurów i dotarł aż do okolic Sewilli. Z kolei w 1184 roku odparł pod Santarem wielką armię muzułmańską, dowodzoną przez kalifa Abu Jakuba Jusufa.

Alfons był wielkim protektorem zakonów rycerskich. Obdarował nadaniami ziemskimi zakony: szpitalników, templariuszy oraz Santiago de Espada. W 1162 roku utworzył zakon rycerski Aviz do walki z Maurami. Sprowadził do Portugalii cystersów, w 1152 roku ufundował słynne opactwo cysterskie (Mosteiro de Santa Maria) w Alcobaęa. Dał początek dynastii burgundzkiej.

Pochowany w kościele Santa Cruz w Coimbrze.

Z Matyldą Sabaudzką, miał siedmioro dzieci, m.in. Sancho I (zmarł w 1212 roku), króla Portugalii.

Alfons miał również nieślubną córkę z Elvirą Gálter:

Urraka Afonsa (urodzona w 1130 roku, zmarła ?), żona Pedra Afonso Viegas, seniora Aveiro.

Oraz inne nieślubne dzieci:

Ferdynand Alfons (urodzony około 1166 roku, zmarł około 1172 roiku), generał i konstabl Portugalii,

Piotr Alfons (urodzony około 1130 roku, zmarł w 1169 roku), I wielki mistrz Zakonu Aviz,

Alfons (urodzony około 1135 roku, zmarł w 1207 roku), XI wielki mistrza Zakonu Świętego Jana z Rodos,

Teresa Alfonsa (urodzona około 1135 roku, zmarła ?), żona Fernanda Martins Bravo.


Żródła:

"Słownik władców Europy średniowiecznej" - pod redakcją Józefa Dobosza i Macieja Serwańskiego


Alfons I Zdobywca w "Wikipedia"

09-11-2020