Alfons V "Afrykańczyk" Avis (Robertyng-Capet-Bourgogne-Alfonsina-Aviz) (urodzony w Sintrze, 15 stycznia 1432 roku, zmarł w Sintrze, 28 sierpnia 1481 roku) herb

Syn Edwarda I Avis (Robertyng-Capet-Bourgogne-Alfonsina-Aviz), króla Portugalii, króla Algarve i Eleonory Trastámara (Robertyng-Bourgogne-de Mâcon-d'Aragona), córki Ferdynanda I "Sprawiedliwego" Trastámara (Robertyng-Bourgogne-de Mâcon-d'Aragona) z Antequery, króla Aragonii, Walencji, Sycylii, Sardynii, Majorki i nominalnego króla Korsyki, nominalnego księcia Athens i Neopatrii, hrabiego Barcelony, Rossiglione, Cerdagna, Ribagorza, Osona, Besalů i Pallars.

Król Portugalii i Algarve od 9 września 1438 roku do 28 sierpnia 1481 roku.

Tytulara: 1438-1458 Dzięki Łasce Boga, Król Portugalii i Algarve i Pan Ceuty; 1458-1471 Dzięki Łasce Boga, Król Portugalii i Algarve oraz Lorda Ceuty i Alcácer w Afryce; 1475-1479 Z łaski Bożej, król Kastylii, Leon, Portugalia, Toledo, Galicja, Sewilla, Cordoba, Jáen, Murcia, Algarves d'Aquém i d'Além Mar w Afryce, Gibraltar, Algeciras oraz Lord of Biscay i Molina; 1479-1481 Z łaski Boga, król Portugalii i Algarves, d'Aquém i d'Além-Mar w Afryce.

6 maja 1447 roku poślubił Izabelę Avis (Robertyng-Capet-Bourgogne-Alfonsina-Aviz-Coimbra) (urodzona w 1432 roku, zmarła 2 grudnia 1455 roku), córkę Piotra Avis (Robertyng-Capet-Bourgogne-Alfonsina-Aviz), infanta Portugalii, księcia Coimbry i Izabeli Guilhemid-Sunifred z Urgel Aragońskiej, hrabiny Urgell, córki Jakuba II Guilhemid-Sunifred z Urgel, hrabiego Urgell. W Placentia, 30 maja 1475 roku poślubił (rozwiedziony w 1479 roku) Joannę "Beltranica (Beltraneja)" Trastámara (Robertyng-Bourgogne-de Mâcon-d'Aragona) Kastylijską (urodzona w Madrycie, 28 lutego 1462 roku, zmarła w Lizbonie, 12 kwietnia 1530 roku), księżnej Asturii, królową Kastylii i Leónu, tytularną królową Kastylii i Leónu, córkę Henryka IV "Bezsilnego, Bezradnego, Impotenta" Trastámara (Robertyng-Bourgogne-de Mâcon-d'Aragona), króla Kastylii i Leónu, antykróla Aragonii i hrabiego Barcelony, księcia Asturii, wielkiego mistrza Zakonu Santiago i Joanna Robertyng-Capet-Bourgogne-Alfonsina-Aviz, córki Edwarda I Robertyng-Capet-Bourgogne-Alfonsina-Aviz, króla Portugalii.

Z małżeństwa z Izabelą, córką Piotra, księcia Coimbry, miał troje dzieci.

Otrzymał staranne wychowanie. Kształcił się pod kierunkiem humanistów włoskich Stefana z Neapolu i Mateusza z Pizy, autora historii zdobycia Ceuty przez Portugalczyków w 1415 roku. Po śmierci ojca w 1438 roku, zmarłego na dżumę, odziedziczył w wieku sześciu lat tron królewski. Rządy w czasie jego małoletniości sprawowała matka, Eleonora Aragońska, i stryj Piotr, książe Coimbry, przeciwnik dalszej ekspansji kolonialnej Portugalii.

Piotr jako regent położył duże zasługi dla kraju, m.in. z jego inicjatywy wydano zbiór praw. Zdobył pełną kontrolę nad królem i w 1448 roku ożenił go ze swoją córką Izabelą. Alfons, osiągnąwszy pełnoletność, odsunął Piotra od władzy w 1448 roku i szybko poddał się wpływom innych swych stryjów - Henryka "Żeglarza", księcia Viseu, i Alfonsa, księcia Braganęa. Kierowali oni partią dążącą do wznowienia polityki podboju Maroka i ostro zwalczali byłego regenta. Zażarta rywalizacja koterii feudalnych doprowadziła do wybuchu wojny domowej, która zakończyła się w maju 1449 roku klęską i śmiercią Piotra, księcia Coimbry, w bitwie pod Alfarrobeira.

Alfons wraz ze swymi doradcami mógł odtąd już bez przeszkód realizować ekspansje militarną na terenie Afryki. W 1458 roku zdobył Al-Kasr-as-Saghir, a w 1471 roku Arzilę i Tanger (stąd przydomek). Organizował również ekspedycje morskie wzdłuż zachodniego wybrzeża Afryki.

Za jego rządów żeglarze portugalscy odkryli Przylądek Zielony, Wyspy Zielonego Przylądka, dotarli do Zatoki Gwinejskiej i zajęli wyspę Fernando Po. Alfons zaangażował się także w sprawy wewnętrzne Kastylii. Po śmierci Henryka IV, króla Kastylii w 1474 roku, podjął próbę zdobycia tamtejszego tronu. W 1475 roku najechał Kastylię i zajął większą cześć Leónu. Po porażce w bitwie pod Toro w 1476 roku utracił poparcie panów kastylijskich, którzy w zdecydowanej większości opowiedzieli się za Izabelą, siostrą zmarłego króla Henryka IV, i jej mężem Ferdynandem Aragońskim.

W 1477 roku przekazał rządy w Portugalii swemu synowi Janowi, a sam udał się do Francji, gdzie bez skutku szukał pomocy u króla Ludwika XI. Objąwszy ponownie władzę, toczył przez dwa lata uporczywe walki z wojskiem kastylijskim. W 1479 roku zawarł w Alcăęovas traktat pokojowy z Kastylią. Wyrzekł się korony kastylijskiej, otrzymując w zamian ważne koncesje w Afryce, które zapewniły Portugalii dominującą rolę w handlu między Europą a Afryką i wyspami atlantyckimi. Przejawiał zainteresowania literackie. Założył w Coimbrze pierwszą w Portugalii bibliotekę.

Zmarł podczas epidemii dżumy.


Żródła:

"Słownik władców Europy średniowiecznej" - pod redakcją Józefa Dobosza i Macieja Serwańskiego

16-12-2019