Jan I "Dobry, Wielki, Ojciec Ojczyzny, Król dobrej pamięci" Avis (Robertyng-Capet-Bourgogne-Alfonsina-Aviz) (urodzony w Lizbonie, 11 kwietnia 1357 roku, zmarł w Lizbonie, 14 sierpnia 1433 roku) herb

Nieślubny syn Piotra I "Okrutnego" Robertyng-Capet-Bourgogne, króla Portugalii i Teresy Gille Lourenço, córki N. Lourenço Martins da Praça i Sanchy Martins.

Wielki mistrz Zakonu Rycerskiego Aviz od 1363 roku do 14 sierpnia 1433 roku, regent Królestwa Portugalii i Obrońca Królestwa od 16 grudnia 1383 roku do 6 kwietnia 1385 roku, król Portugalii i Algarve od 6 kwietnia 1385 roku do 14 sierpnia 1433 roku, pan Ceuty od 22 sierpnia 1415 roku do 14 sierpnia 1433 roku.

Tytulara: Z Bożej łaski król Portugalii i Algarve, Pan Ceuty.

W Porto, 11 lutego 1387 roku poślubił Filipe Plantagenet (Gâtinais-Anjou) of Lancaster (urodzona w w Leicester Castle, 31 marca 1360 roku, zmarła w Odivelas, 19 lipca 1415 roku), córkę Jan "z Gandawy" Plantagenet (Gâtinais-Anjou) of Lancaster, I hrabiego de Richmond, I hrabiego de Lancastre, I hrabiego de Leicester, I hrabiego de Derby, hrabiego Lincoln, I księcia de Lancaster, regenta Anglii, księcia Akwitanii, Lorda Wielkiego Stewarda Anglii, król jure uxoris Kastylii i León i Blanche Plantagenet-Lancaster (Gâtinais-Anjou), córki Henryka "of Grosmont" Plantagenet (Gâtinais-Anjou), Lorda Wielkiego Stewarda Anglii, I hrabiego Derby, III hrabiego Leicester, III hrabiego Lancaster i seniora Beaufort i Nogent, I hrabiego Lincoln i seniora Bowland, hrabiego Moray, I księcia Lancaster i barona of Halton, regenta Anglii, wiceregenta Księstwa Gaskonii.

Założyciel dynastii Aviz.

W wieku siedmiu lat, w 1363 roku, został obrany wielkim mistrzem zakonu rycerskiego Aviz. Po śmierci przyrodniego brata, króla Ferdynanda I w Portugalii zapanował krótki okres interregnum, gdyż Ferdynand nie miał męskiego potomka. Ślub jego jedynej córki, Beatrycze, z Janem I, królem Kastylii sprawiłby, że Portugalia zostałaby podporządkowana Kastylii, na co miejscowa ludność nie chciała się zgodzić. Jan wysunął pretensje do tronu portugalskiego (mimo pochodzenia z nieprawego łoża) i ogłosił się w 1383 roku regentem oraz obrońcą królestwa oraz przeciwstawiając się ustanowionej przez Ferdynanda I regencji Leonor Teles. Po odparciu wezwanej przez regentkę ekspedycji kaslylijskiej w 1384 roku został obrany przez kortezy królem Portugalii. Wreszcie, po dwóch latach anarchii, 6 kwietnia 1385 roku Kortezy obwołały go w Coimbrze królem Portugalii.

Doprowadziło to do wojny z Kastylią. Latem 1385 roku armia kastylijska, wspierana przez kawalerie francuską i prowadzona przez Jana I, wkroczyła do Portugalii z zamiarem zdobycia Lizbony i odebrania tronu Janowi I d'Aviz. Ponieważ działo się to podczas wojny stuletniej, z pomocą Portugalii przeciw Francji i Kastylii stanęła Anglia. Wojska kastylijskie zostały rozgromione m.in. bitwie pod Atoleiros i w decydującej bitwie pod Aljubarrotą, przez znacznie mniejsze siły pod dowództwem Jana I "Dobrego" i Nuno Alvaresa Pereirę.

Od początku rządów prowadził wojnę z Janem I, królem Kastylii, który ubiegał się również o koronę portugalską. W 1384 roku odparł armię kastylijską pod murami Lizbony, a następnie 14 sierpnia 1385 roku pobił ją w bitwie pod Aljubarrotą. W 1386 roku zacieśnił sojusz z Anglią i popierał pretensje Lancasterów do tronu kastylijskiego. Wojna z Kastylią została wygrana i nowy król został uznany przez pozostałe państwa. Kastylia zrezygnowała z roszczeń po śmierci swojego króla, w 1390 roku.

9 maja 1386 roku zawarł w Windsorze traktat przyjaźni i współpracy z Anglią, umocniony w lutym 1387 roku małżeństwem Jana z księżniczką angielską Filippą Lancaster. Poparł pretensje swego teścia Jana z Gandawy, księcia Lancaster, do tronu Kastylii i korzystając z angielskiej pomocy wojskowej przeniósł działania wojenne poza granice Portugalii. Długotrwała wojna z Kastylią, prowadzona przy wsparciu wojsk angielskich, przerywaną kilkoma rozejmami, zakończył dopiero w 1411 roku, podpisując traktat pokojowy w Ayllon. W następnych latach wykorzystał szlachtę, pozbawioną po długotrwałej wojnie zajęcia rycerskiego, do podboju północnej Afryki.

Zdobycie afrykańskiej Ceuty w 1415 roku i wyprawy żeglarzy portugalskich wzdłuż wybrzeży Afryki zainicjowały etap podbojów kolonialnych Portugalii. W latach 1419-1420 kosztem dużych obciążeń gospodarki zajęto Azory, Madera i Porto Santo. W 1430 roku mianował syna Edwarda współwładcą.

Zainicjował morskie wyprawy odkrywcze (pod kierunkiem swego syna, infanta Henryka "Żeglarza"). Przeprowadził liczne reformy, m.in. wydał w języku portugalskim zbiór praw (kodyfikacja praw).

Zmarł jako ofiara dżumy. Pochowany został w ufundowanym przez siebie klasztorze w Batalha (Mosteiro de Santa Maria da Victoria), który wzniósł dla upamiętnienia zwycięstw nad Kastylią.

Z małżeństwa z Filippą Lancaster, miał dziewięcioro dzieci.

Ponadto, Jan miał jeszcze dwoje dzieci z Ines Pires:

Alfonso I (urodzony 10 sierpnia 1377 roku, zmarł 15 grudnia 1461 roku), księcia Braganza, którego potomkowie w prostej linii od 1640 roku zasiadali na portugalskim tronie,

Branca (urodzona w 1378 roku, zmarła w 1379 roku),

Beatrice (urodzona około 1382 roku, zmarła 25 października 1439 roku), żona: Thomasa FitzAlana (urodzony 13 października 1381 roku, zmarł 13 października 1415 roku), XII hrabiego Arundel.

Janowi udało się nie dopuścić do walk bratobójczych pomiędzy synami o koronę Portugalii. Jego najbardziej znanym synem jest trzeci z kolei, Henryk "Żeglarz", który wyprowadził ten mały kraj ku mocarstwowości.


Żródła:

"Słownik władców Europy średniowiecznej" - pod redakcją Józef Dobosza i Macieja Serwańskiego


"Słownik władców świata" - Małgorzata Hertmanowicz-Brzoza i Kamil Stepan, Kraków 2005


Jan I Dobry w "Wikipedia"

16-12-2019