Jan II "Książę Doskonały" Avis (Robertyng-Capet-Bourgogne-Alfonsina-Aviz) (urodzony w Lizbonie, 3 maja 1455 roku, zmarł w Alvora, 25 października 1495 roku) herb

Syn Alfonsa V "Afrykańczyka" Avis (Robertyng-Capet-Bourgogne-Alfonsina-Aviz), króla Portugalii, króla Algarve i Izabeli Avis (Robertyng-Capet-Bourgogne-Alfonsina-Aviz-Coimbry), córki Piotra Avis (Robertyng-Capet-Bourgogne-Alfonsina-Aviz), księcia Coimbry.

"Wasza Wysokość, książę portugalski" od 3 marca 1455 roku do 11 listopada 1477 roku i od 15 listopada 1477 roku do 28 sierpnia 1481 roku, Regent Portugalii od 1475 roku do 1477 roku, król Portugalii i Algarve, władca Gwinei od 11 listopada do 15 listopada 1477 roku i od 28 sierpnia 1481 roku do 25 października 1495 roku.

Tytulara: Król Portugalii, Algarve i innych ziem za morzem w Afryce, Lord Gwinei.

18 stycznia 1471 roku w Setubal poślubił Eleonorę Avis (Robertyng-Capet-Bourgogne-Alfonsina-Aviz-Beja-Viseu) (urodzona w Beja, 2 maja 1458 roku, zmarła w Lizbonie, 17 listopada 1525 roku), córkę Ferdynanda Avis (Robertyng-Capet-Bourgogne-Alfonsina-Aviz-Beja) Portugalskiego, księcia Viseu, Beatrycze Avis (Robertyng-Capet-Bourgogne-Alfonsina-Aviz) Portugalskiej, córki Jana Avis (Robertyng-Capet-Bourgogne-Alfonsina-Aviz), konstabla Portugalii, syna Jana I Avis (Robertyng-Capet-Bourgogne-Alfonsina-Aviz), króla Portugalii.

Jako infant uczestniczył w ostatniej wyprawie afrykańskiej ojca w 1471 roku i wyróżnił się przy zdobywaniu Arzili.

Od 1474 roku zarządzał akcją poznawania wybrzeża Afryki, a później portugalskim handlem zamorskim. Od 1475 roku rządził w imieniu walczącego w Kastylii, a potem przebywającego we Francji ojca. Po jego powrocie mianowany współwladcą, wynegocjował traktat z Aragonią podspisanego w Alcacovas w 1479 roku.

Po objęciu rządów dążył do absolulyzacji władzy królewskiej, ograniczenia przywilejów feudalnych i odzyskania zawłaszczonych przez, arystokratów dóbr koronnych.

W latach 1483-1484 zlikwidował spisek opozycji feudałów i hierarchii kościelnej (skazanie i stracenie księcia Visen oraz markiza de Montemor, konfiskata dóbr rodu Braganęa, aresztowanie i zgładzenie Garcii de Menesesa, biskupa Evory, emigracja przywódców opozycji), konfiskując na rzecz korony majątki spiskowców.

Konsekwentnie wspierał wyprawy badawcze i handlowe wokół Afryki. Wspierając odkrycia geograficzne, wysyłał on ekspedycje lądowe do Indii i Etiopii w poszukiwaniu legendarnego chrześcijańskiego królestwa Księdza Jana, a także wysłał statek za Przylądek Północny. Wyprawy Diogo Cao i Bartolomeil Diasa w latach 1482-1488 dotarły do Konga i Przylądka Dobrej Nadziei, w poszukiwaniu królestwa księdza Jana wysyłał emisariuszy do Etiopii. Jan II w wyniku negatywnej opinii komisji morskiej odmówił sfinansowania wyprawy proponowanej przez Krzysztofa Kolumba. Choć odmówił Kolumbowi wsparcia wyprawy w 1484 roku, po otrzymaniu wiadomości o jego odkryciach zgłosił pretensje do odkrytych ziem. Organizował własne wyprawy w poszukiwaniu wschodniej drogi morskiej do Indii.

Rezultatem negocjacji z Królami Katolickimi był traktat podpisany w Tordesillas w 1494 roku dzielący świat na dwie strefy odkryć: portugalską i hiszpańską; zainicjował wyprawę Vasco da Gamy (zmarł przed jej wyruszeniem). W 1492 roku przejściowo przyjął Żydów wypędzonych z Aragonii i Kastylii.

Swój przydomek uzyskał już w okresie młodzieńczym dzięki wybitnym uzdolnieniom organizacyjnym i niezwykłej energii. Brał udział w podboju Maroka, odznaczając się w 1471 roku przy zdobyciu Arzili. W 1474 roku przejął kierowanie ekspansją zamorską Portugalii, a następnie cały zarząd handlu z Afryką. W 1475 roku zyskał faktyczną władzę w Portugalii. Rządził samodzielnie państwem podczas wyprawy ojca do Kastylii w latach 1475-1476 i jego podróży do Francji w 1477 roku. Po śmierci Alfonsa V przystąpił do odbudowy autorytetu władzy królewskiej, rewindykacji dóbr i uprawnień Korony, zawłaszczonych przez możnowładców.

W latach 1481-1482 podjął kroki wymierzone w przywileje feudalne szlachty i Kościoła, m.in. przydzielił do majątków magnackich i kościelnych specjalnych urzędników królewskich, tzw. corregedores, by stali tam na straży prawa. W odpowiedzi na posunięcia królewskie uaktywniła się opozycja feudalna, która zawiązała spisek w porozumieniu z Kastylią. Jan wykrył to sprzysiężenie i rozprawił się surowo z arystokratami, skazując na śmierć w 1483 roku przywódców spisku, m.in. spokrewnionego z rodziną królewską Ferdynanda II, księcia Braganca.

W 1484 roku zgładził organizatorów nowego spisku na swoje życie, wśród których znajdował się szwagier króla Diego, książę Viseu, i Garcia de Meneses, biskup Evory. Represje te złamały opozycję i pozwoliły Janowi na powiększenie dóbr królewskich o skonfiskowane majątki najzamożniejszych rodzin w kraju. Z podobną konsekwencją król lansował plan ekspansji portugalskiej w Afryce. Zakładał na zachodnich wybrzeżach Afryki faktorie handlowe i twierdze, rozwinął na wielką skalę import złota i niewolników. Organizował także ekspedycje morskie w poszukiwaniu drogi do Indii. W latach 1482 i 1485-1486 wysyłał w tym celu Diego Cao, dzięki któremu odkryto ujście rzeki Kongo i podporządkowano Portugalii królestwo o tej samej nazwie. Odkrycia geograficzne kontynuował w imieniu króla Bartolomeo Diaz. Dowodzona przez niego flota opłynęła w 1488 roku. Przylądek Dobrej Nadziei. Dotarcie do Indii stało się kwestią najbliższych lat i dlatego zapewne monarcha portugalski dwukrotnie odrzucił oferty składane przez Krzysztofa Kolumba, który zamierzał dostać się do Indii, płynąc w kierunku zachodnim. Po powrocie Kolumba z pierwszej wyprawy do Ameryki w 1493 roku Jan zgłosił swe pretensje do odkrytych terenów i podjął przygotowania do wojny z Kastylią. 7 czerwca 1494 roku zawarł z Królami Katolickimi Izabelą i Ferdynandem traktat w Tordesillas, zapewniający Portugalii wyłączną strefę wpływów na obszarze Afryki i Oceanu Indyjskiego.

Panowanie Jana II przyniosło rozkwit sztuk pięknych, nauki i gospodarki. Dzięki obfitości złota król przeprowadził stabilizację pieniądza i rozpoczął bicie złotego cruzado. Przyjął do Portugalii Żydów, wypędzonych w 1492 roku z Kastylii i Aragonii.

Z małżeństwa z Eleonorą, córką Ferdynanda, księcia Viseu, miał syna Alfonsa, który zabił się spadłszy z konia w 1491 roku. Na swego następcę desygnował szwagra, Manuela. Pochowany w klasztorze dominikanów pod wezwaniem Matki Boskiej od Zwycięstwa w Batalha.

Ze związku pozamałżeński miał:

z Aną de Mendonça miał syna:

Jorge de Lencastre (urodzony 11 listopada 1481 roku, zmarł 22 lipca 1550 roku), księcia Coimbry, po nim potomstwo Lancastre,

z Brites Anes, miał córkę:

Brites Anes de Santarém (urodzona około 1485 roku, zmarła?).

Jan II zmarł w 1495 roku nie doczekawszy się żyjącego męskiego potomka. Pochowany w Batalla. Po nim na tron wstąpił jego cioteczny brat, Manuel I.


Żródła:

"Słownik władców Europy średniowiecznej" - pod redakcją Józef Dobosza i Macieja Serwańskiego


"Słownik władców świata" - Małgorzata Hertmanowicz-Brzoza i Kamil Stepan, Kraków 2005

16-12-2019