dynastia Bragança

Dynastia panująca w Portugalii w latach 1640-1853 i w Brazylii w latach 1822-1889 i wywodzaca się z rodu książąt Bragança, bocznej linii dynastii Aviz, była tym samym daleką linią francuskich Kapetyngów. Nazwa dynastii pochodzi od księstwa położonego w północno-wschodniej Portugalii. Dynastia Bragança wywodziła się z najpotężniejszego arystokratycznego rodu Portugalii, spokrewnionego z wymarłą w 1580 roku dynastią Aviz. Protoplastą rodziny był Alfons (zmarł w 1461 roku), nieślubny syn króla Portugalii Jana I "Wielkiego", mianowany w 1442 roku księciem Bragança. Jego potomkowie, noszący tytuł książąt Bragança, odgrywali ważną rolę w życiu politycznym kraju. Występowali przeciwko wzmocnieniu władzy królewskiej i byli za to represjonowani (Ferdynand II, trzeci książę Bragança, został stracony w 1483 roku za udział w spisku antykrólewskim). Wywierali także duży wpływ na życie religijne i kulturalne Portugalii. Teodozy I (zmarł w 1563 roku), piąty książę Bragança, wysunął w 1560 roku plan założenia uniwersytetu w Villa Vięosa, gdzie miał swój dwór, i oddania go pod opiekę augustianów. Plany te pokrzyżowała śmierć Teodozego. Syn zmarłego Jan I (zmarł w 1583 roku), szósty książę Bragança, pretendował w 1580 roku do korony królewskiej Portugalii. Jego starania spełzły na niczym, a tron przypadł wówczas Habsburgom hiszpańskim. Zabiegi o koronę ponowił z lepszym skutkiem wnuk szóstego księcia Bragança, noszący to samo imię, który wykorzystał zaangażowanie Hiszpanii w konflikt zbrojny z Francją i tłumienie powstania w Katalonii. Zasiadł na tronie w 1640 roku, po zerwaniu trwającego 60 lat (1580-1640) związku Portugalii z Hiszpanią. Na panowanie pierwszych królów z dynastii Bragança, Jana IV "Szczęśliwego" (panował w latach 1640-1656) i jego syna Alfonsa VI (panował w latach 1656-1683, od 1667 roku regentem był brat, późniejszy król Piotr II), przypadła wyczerpująca i długotrwała wojna z Hiszpanią, w której Portugalia przy pomocy Anglii zadała swemu sąsiadowi szereg dotkliwych klęsk (zwycięstwa wojsk portugalskich pod Montijo w 1644 roku, Linhas de Elvas w 1659 roku i Montes Claros w 1665 roku). Działania wojenne zakończył traktat w Lizbonie, podpisany 13 lutego 1668 roku. W myśl jego postanowień Hiszpania uznała niepodległość Portugalii i nienaruszalność jej granic w zamian za przekazanie Ceuty. Wojna z Hiszpanią uniemożliwiła Portugalii skuteczną obronę posiadłości zamorskich. W czasie panowania Jana IV i Alfonsa VI Portugalczycy zostali wyparci z wielu swoich posiadłości w Azji, m.in. z Malakki, Cejlonu, obszarów nad Zatoką Perską i Omańską. Opuścili także kluczowe miasta w Indiach - Koczin i Bombaj, który odstąpiono w 1662 roku Anglikom. Udało się natomiast utrzymać kolonie w Afryce i Ameryce Południowej. Kontrofensywa podjęta przeciwko Holendrom przywróciła panowanie portugalskie w Angoli w 1648 roku i Brazylii w 1654 roku. Po utracie Indii głównym źródłem bogactwa Portugalii stała się Brazylia, gdzie odkryto złoża złota i diamentów. Następcy króla Jana IV nie byli w stanie powstrzymać postępującego upadku gospodarczego Portugalii i rozpadu jej imperium kolonialnego. Rządzący królowie byli w większości władcami nieudolnymi i niekompetentnymi. Nad rodziną Bragança ciążyło dziedzictwo choroby umysłowej. Z powodu obłędu odsunięto od rządów króla Alfonsa VI i królową Marię I, ograniczonym i ułomnym człowiekiem był również król Józef I. Pretensje króla Piotra II (panował w latach 1683-1706) do tronu hiszpańskiego stały się powodem przystąpienia Portugalii do wojny sukcesyjnej o koronę Hiszpanii. Niepowodzenie w tym konflikcie zbrojnym oraz rozrzutność Jana V (panował w latach 1706-1750) zrujnowały skarb państwa. Reformy polityczne i gospodarcze markiza Sebastiao Pombala, wszechwładnego ministra króla Józefa I (panował w latach 1750-1777), przeprowadzone w duchu absolutyzmu oświeconego, zapoczątkowały stabilizację kraju. Po ich cofnięciu przez córkę Józefa I, królową Marię I (panowała w latach 1777-1816), anachroniczna Portugalia znalazła się znów na marginesie Europy. Systematycznie rosło polityczne i gospodarcze uzależnienie kraju od Wielkiej Brytanii. Polityka sojuszu z Anglikami doprowadziła do okupacji Portugalii w 1807 roku przez wojska francuskie i ucieczki dworu królewskiego do Brazylii. Błędy polityczne popełnione przez króla Jana VI (panował w latach 1816-1826) przyspieszyły oderwanie się Brazylii od Portugalii w 1822 roku. Pozostała ona jednak pod władzą dynastii Bragança. Cesarzami Brazylii byli potomkowie Jana VI, syn Piotr I (panował w latach 1822-1831) i wnuk Piotr II (panował w latach 1831-1889), który utracił tron w wyniku wojskowego zamachu stanu. Jeszcze szybciej zakończyło się panowanie dynastii w Portugalii. Po liberalnej rewolucji ustanowiono tam w 1826 roku umiarkowane rządy konstytucyjne (dwuizbowy parlament). Główna linia Bragança wygasła w Portugalii na królowej Marii II da Gloria (panowała w latach 1826-1853). W 1836 roku poślubiła ona księcia Ferdynanda z niemieckiej dynastii sasko-koburskiej (Sachsen-Coburg-Gotha). Potomkowie tej pary utrzymali nazwisko Bragança i panowali w Portugalii do 1910 roku. Ostatnim królem Portugalii był prawnuk królowej Marii II, Manuel II, obalony przez wojskową i cywilną rewolucję w Lizbonie.


Żródła:

"Słownik dynastii Europy" - pod redakcją Józefa Dobosza i Macieja Serwańskiego