dynastia Burgundzka

Pierwsza dynastia królów Portugalii (panowała w latach 1139-1383), boczna linia Kapetyngów. Wywodziła się od Roberta I (panował w latach 1011-1076), księcia Burgundii, brata króla Francji Henryka I. Syn księcia burgundzkiego Roberta I, Henryk (zmarł między 1066 a 1074 rokiem), pozostawił liczne potomstwo. Jego najmłodszy syn Henryk Burgundzki (żył od około 1066 a 1112 rokiem) nie miał żadnej posiadłości feudalnej w Burgundii i był zmuszony szukać szczęścia na terenie Półwyspu Iberyjskiego. Około 1095 roku ożenił się z Teresą Kastylijską, córką Alfonsa VI, króla Leónu i Kastylii, otrzymując od teścia w lenno hrabstwo Portucale (w dialekcie miejscowym Portugal - położone wokół miasta Porto) i Coimbrę. Założycielem pierwszej dynastii królów Portugalii był syn Henryka Burgundzkiego, Alfons I "Zdobywca" (panował w latach 1110-1185), który objął rządy w hrabstwie portugalskim w 1128 roku po długoletniej regencji matki. Po zwycięstwie odniesionym nad Maurami 26 lipca 1139 roku pod Ourique przyjął tytuł króla Portugalii, uniezależniając kraj od dotychczasowego suwerena. Tytuł królewski Alfonsa I został uznany przez władcę Kastylii i Leónu w 1143 roku oraz przez papieża Aleksandra III w 1179 roku. Twórca państwa portugalskiego powiększył znacznie jego obszar w walkach z muzułmanami. Przesunął granicę królestwa na linię rzeki Tag, zdobywając w 1147 roku Santarem i Lizbonę. Dzieło rekonkwisty uległo zahamowaniu za panowania potomków Alfonsa I, jego syna Sancho I (1185-1212) i wnuka Alfonsa II "Otyłego" (panował w latach 1212-1223). Władcy ci do obrony przed potęgą Almohadów korzystali często z pomocy krzyżowców. Uczestniczyli w wyprawach krzyżowych poza granicami państwa, m.in. w 1212 roku przyczynili się do zwycięstwa wojsk chrześcijańskich w bitwie pod Las Navas de Tolosa. Dopiero starszy syn Alfonsa II "Otyłego", Sancho II (panował w latach 1223-1248), rozciągnął swe panowanie dalej na południe. W latach 1226-1238 zdobył Alentejo i wschodnią część Algarve. Brat i następca Sancho II, Alfons III "Odnowiciel" (panował w latach 1248-1279), dokończył rekonkwisty, wydzierając z rąk muzułmańskich w 1249 i 1250 roku resztę prowincji Algarve z miastami Silves i Faro. Oparł południową granicę Portugalii o Atlantyk, nadając państwu jego obecny kształt terytorialny. Potomkowie Alfonsa III "Odnowiciela": syn Dionizy "Sprawiedliwy" (panował w latach 1279-1325), wnuk Alfons IV (panował w latach 1325-1357) i prawnuk Piotr I "Okrutny" (panował w latach 1357-1367), prowadzili umiejętną politykę wewnętrzną. Dbali o rozwój rolnictwa, handlu, rzemiosła i miast. Dążyli do umocnienia władzy królewskiej. Usiłowali ukrócić przywileje duchowieństwa i arystokracji. Najwybitniejszym przedstawicielem tej dynastii był Dionizy Sprawiedliwy. Jego panowanie uważa się za okres największej świetności średniowiecznej Portugalii. Podpisany został wówczas w 1289 roku konkordat z papieżem Mikołajem IV, kładący kres długotrwałym zatargom monarchów portugalskich z Kościołem. Dbano o rozwój oświaty, w 1290 roku powołano do życia uniwersytet w Lizbonie, przeniesiony w 1308 roku do Coimbry. Król Dionizy dążył do rozwoju stosunków handlowych Portugalii z zachodnią Europą. Zawarł w tym celu traktat handlowy z Anglią w 1294 roku i zezwolił na utworzenie zrzeszenia kupców portugalskich handlujących z Flandrią, Anglią i Francją. Równocześnie ściągał do Portugalii żeglarzy genueńskich w celu zorganizowania silnej floty morskiej. Okres pokoju i pomyślnego rozwoju państwa zakończył się po wstąpieniu na tron Ferdynanda I (panował w latach 1367-1383), syna i następcy Piotra I "Okrutnego". Władca ten uwikłał Portugalię w trzy wojny z Kastylią (w latach: 1369-1371, 1372-1373, 1381-1382). W wyniku działań zbrojnych znaczna część Portugalii została zniszczona, a flota portugalska przestała istnieć. Na królu Ferdynandzie I, zmarłym w 1383 roku, wygasła w linii męskiej dynastia burgundzka. Sukcesja przypadła jedynej córce królewskiej, l0-letniej Beatrycze, którą Ferdynand I, po trzeciej przegranej wojnie, wydał w 1383 roku za króla Kastylii Jana I. W myśl kontraktu małżeńskiego regencję i rządy w państwie objęła królowa-matka Leonora Teles de Menezes. Władca Kastylii Jan I postanowił wykorzystać tę sytuację i zawładnąć Portugalią. W rezultacie doszło do nowej wojny kastylijsko-portugalskiej, która trwała z przerwami aż do 1411 roku. W 1385 roku tron Portugalii objął nieślubny syn króla Piotra I "Okrutnego", Jan I "Wielki" (panował w latach 1357-1433), założyciel dynastii Aviz.


Żródła:

"Słownik dynastii Europy" - pod redakcją Józefa Dobosza i Macieja Serwańskiego