Fryderyk I Hohenzollern (urodzony na zamku w Królewcu [Königsberg] (obecnie Kalingrad), 11 lipca 1657 roku, zmarł na zamku w Berlinie, 25 lutego 1713 roku) herb

Syn Fryderyka Wilhelma "Wielkiego Elektora" Hohenzollerna księcia Prus, księcia-elektora brandenburgii i Luizę Oranii-Nassau, córkę Fryderyka Henryka, księcia Oranii-Nassau i stadhoudera Republiki Zjednoczonych Prowincji.

Margrabia-elektor Brandenburgii jako Fryderyk III, książę Pomorza Zachodniego na Kołobrzegu, Słupsku i Stargardzie jako Fryderyk I, książę Cleves jako Fryderyk III, hrabia de Mark jako Fryderyk III, hrabia de Ravensburg jako Fryderyk III od 9 maja 1688 roku do 25 lutego 1713 roku, książę Prus jako Fryderyk III od 9 maja 1688 roku do 18 stycznia 1701 roku, I król w Prusach jako Fryderyk I (nie uznawany przez Rzeczpospolitą) od 18 stycznia 1701 roku do 25 lutego 1713 roku, książę de Neuchâtel od 1707 roku do 25 lutego 1713 roku, książę de Orange od 1702 roku do 25 lutego 1713 roku.

Tytulara: Fryderyk, z łaski Bożej król w Prusach, margrabia Brandenburgii, arcykomornik Świętego Cesarstwa Rzymskiego i książę-elektor, książę-suweren Oranii, Neuchâtel i Valangin, książę Magdeburga, Kleve, Jülich, Bergu, Szczecina, Pomorza, Kaszub, Wendów, Meklemburgii oraz Krosna na Śląsku, burgrabia Norymbergi, książę Halberstadt, Minden, Kamienia, Wendów, Schwerinu, Ratzeburga oraz Mörs, hrabia Hohenzollern, Ruppin, Marchii, Ravensberga, Hohenstein, Teklenburga, Lingen, Schwerinu, Buren i Leerdam, margrabia Veere i Flushinga, pan Ravenstein, krajów Rostock, Stargardu, Lęborka i Bytowa oraz Arlay i Bredy, etc.

23 sierpnia 1679 roku na zamku w Poczdamie poślubił Elżbietę Henriettę Reginar (Pépinnide-Caroling-Reginar) (urodzona na zamku w Kassel, 8 listopada 1661 roku, zmarła na zamku w Berlinie, 27 czerwca 1683 roku), córke Wilhelma VI Reginar (Pépinnide-Caroling-Reginar), landgrafa Hesji na Kassel i Jadwigi Zofii Hohenzollern Brandenburskiej, regentki Brandenburgii, córki Jerzego Wilhelma Hohenzollerna księcia-elektora Brandenburgii. Poślubił 8 października 1684 roku na zamku w Herrenhausen pod Hanowerem Zofię Charlottę Welf (urodzona na zamku Iburg pod Osnabrück, 12 lub 30 października 1682 roku, zmarła na zamku w Hanowerze, 1 lutego 1705 roku), córkę Ernesta Augusta Welf, księcia-elektora Hanoweru i Zofii Wittelsbach, córki Fryderyka V "Zimowego króla" Wittelsbacha króla Czech, księcia-elektora Palatynatu Reńskiego. Poślubiła (per procura) 19 listopada 1708 roku w Schwerinie, (osobiście) 28 listopada 1708 roku w katedrze berlińskiej Zofię Luisę Nikloting Meklenburg-Schwerin (urodzona na zamku w Grabow, 16 maja 1685 roku, zmarła na zamku w Schwerinie, 29 lipca 1735 roku), córkę Fryderyka I Nikloting, księcia meklembursko-szweryńskiego na Grabow i Christiny Wilhelminy Reginar (Pépinnide-Caroling-Reginar) Heskiej, córki Wilhelma Reginar (Pépinnide-Caroling-Reginar), landgrafa heskiego na Hombourg.

Po śmierci starszego brata Karola Emila w 1674 roku został brandenburskim następcą tronu (kurprincem). Z ramienia ojca pełnił także urząd namiestnika Kliwii, a po jego śmierci w 1688 roku został jako Fryderyk III został margrabią i elektorem brandenburskim, arcykomornikiem Rzeszy, księciem pruskim ("w Prusach"), księciem Kliwii, hrabią Mark, Ravensberga i Ravenstein, księciem Magdeburga, Halberstadtu i Minden, księciem pomorskim na Kołobrzegu, Słupsku i Stargardzie oraz starostą lęborskim i bytowskim.

Fryderyk III kontynuował politykę swojego ojca, choć brakowało mu zapału "Wielkiego Elektora". Przez pierwsze 9 lat rządził za pomocą zaufanego ministra, swojego wychowawcy Eberharda von Danckelmanna. Prowadzili strategię merkantylizmu, starali się przyciągać osadników z zagranicy dla pobudzania rozwoju gospodarczego kraju. W tym celu naśladował też ojca w tolerancji religijnej wobec Żydów, katolików, protestantów: wszystkich wyznań. Rozbudowywał armię i biurokrację, tworząc podstawy monarchii absolutnej swoich następców. Odsunięcie Danckelmanna spowodowała niechętna mu księżna Zofia Charlotta. Z czasem jego pozycję prawej ręki władcy zajął inny zaufany, Johann K. Kolbe von Wartenberg.

Od początku panowania Fryderyk planował uzyskać koronę królewską, czym podniósłby prestiż swojego dworu i zaznaczył suwerenność swojej władzy. W tym celu konsekwentnie trwał w sojuszu z cesarzem rzymsko-niemieckim Leopoldem I, którego zgoda była potrzebna dla legalnej i akceptowanej przez inne dwory koronacji. Stał po stronie Habsburgów w wojnach przeciw Francji: przystąpił do Ligi Augsburskiej, a potem wspierał cesarza w wojnie o sukcesję hiszpańską. Od chwili uzyskania przez księcia Hanoweru godności elektora Rzeszy w 1692 roku i od koronacji elektora saskiego na króla Rzeczypospolitej w 1697 roku, który panował jako August II Mocny, Fryderyk starał się coraz intensywniej u cesarza o zgodę na własną koronację. Wreszcie 18 stycznia 1701 roku w Królewcu - poza granicami cesarstwa, ale za aprobatą cesarza - koronował się na "króla w Prusach" (in Prussia) przyjmując imię Fryderyka I. Koronacja nowego monarchy miała miejsce tego samego dnia w katedrze w Królewcu; nie była ona praktykowana przez jego następców.

Tytuł "króla w Prusach" - analogicznie do "księcia w Prusach" (aby zaznaczyć, iż Hohenzollernowie władali jedynie w części Prus. Polska część Prus zwana Prusami Królewskimi została zajęta przez Fryderyka II w 1772 roku. Tytuł królewski oznaczał pełną suwerenność Fryderyka w Prusach Książęcych i ostateczne zerwanie jakiejkolwiek zwierzchności lub praw Rzeczypospolitej do tego terytorium, jej niegdysiejszego lenna. Wkrótce większość państw europejskich uznała pruski tytuł królewski (Anglia, Rosja, Holandia, Dania, Szwecja, a także inne protestanckie kraje niemieckie). Francja i Hiszpania uznały ten tytuł w 1713 roku, po pokoju w Utrechcie kończącym wojnę, w której stały względem Prus po przeciwnej stronie barykady. (mimo tajemnych obietnic August II jako elektor saski także uznał tytuł Fryderyka i obiecał przeprowadzić jego uznanie przez Rzeczpospolitą, jednak sejm polski odmawiał aż do czasu bezkrólewia 1764 roku, kiedy posłów przekonały rosyjskie i pruskie bagnety i pieniądze. Koronacji elektora sprzeciwiała się także kuria papieska, która uznała godność królów pruskich dopiero w 1787 roku (papież Benedykt XIV). Najdłużej protestował przeciw tej koronacji królewskiej zakon krzyżacki, który istniał nadal na licznych terytoriach katolickich Rzeszy Niemieckiej, mając tam swoje dobra i długo cieszył się poparciem cesarzy. W tym czasie tytułem księcia Prus wciąż posługiwali się władcy Rzeczypospolitej. W trakcie koronacji przybrał za herb czarnego, jednogłowego orła i ustanowił jego order. Sama uroczystość została przygotowana bardzo starannie. Jej koszt przewyższał wydolność finansową skromnego ciągle elektoratu, dlatego Fryderyk zebrał specjalny podatek koronacyjny, aby go pokryć.

Fryderyk I właściwie przyspieszył proces integracji poszczególnych części państwa prusko-brandenburskiego. Następcy Fryderyka I nazywali odtąd nie tylko swych urzędników, ale i poddanych generalnie "Prusakami". Często jako oficjalnego tytułu dla całości państwa pruskiego używano określenia : "Królewskie Państwa Pruskie". Miastem koronacyjnym stał się Królewiec, dawna siedziba mistrzów krzyżackich i książąt pruskich, ale stolicą administracyjną całego państwa pozostał Berlin.

Pierwszy "król w Prusach" doprowadził do budowy rezydencji i innych nowych gmachów w Berlinie, gdzie założył też Akademię Sztuki i towarzystwo naukowe. Dał się poznać jako mecenas kultury i sztuki. Ściągał do swojego państwa szczególnie protestanckich intelektualistów, z pomocą których założył w 1694 roku Uniwersytet w Halle. Rozwijał także uniwersytet we Frankfurcie nad Odrą (Viadrina). Był protektorem architekta i rzeźbiarza Andreasa Schlütera oraz filozofa Gottfrieda W. Leibniza, który przyjaźnił się osobiście z Zofią Charlottą.

W czasie wojny północnej Fryderyk stanął po stronie Saksonii i Rosji i zajął Pomorze Szwedzkie, choć potem musiał je opuścić.

Popierał rozwój kultury państwa, utworzył uniwersytet w Halle w 1692 roku, Akademię Sztuk Pięknych w Berlinie w 1696 roku i Pruską Akademię Nauk w 1700 roku. Od objęcia władzy w Prusach zabiegał o ich podniesienie do rangi królestwa; dążąc do uzyskania na to zgody cesarskiej, w 1695 roku przekazał cesarzowi Leopoldowi I okręg świebodzińki i wspierał politykę cesarską wobec Francji; jako sprzymierzeniec Fryderyka Augusta II na mocy tajnego układu w 1698 roku zajął Elbląg; po uzyskaniu zgody Leopolda I w 1700 roku koronował się na "króla w Prusach" (Królewiec, 1701). Mimo wycofania z Elbląga tytuł nie został uznany w Rzeczpospolitej; w zamian za zgodę na koronację zobowiązał się do przystąpienia po stronie Habsburgów do hiszpańskiej wojny sukcesyjnej w latach 1701-1713, co związało wojska pruskie w walkach z Francją i Hiszpanią; w 1704 roku zawarł ze Szwecją układ o neutralności Prus w wojnie północnej; dyplomatyczne zabiegi dotyczące rozbioru Rzeczpospolitej (który dałby Hohenzollernom Prusy Królewskie) nie przyniosły rezultatu ze względu na sprzeciw Rosji w 1709 roku. Dążył do absolutyzacji władzy królewskiej i likwidacji uprawnień stanowych szlachty przy rozbudowie biurokracji, po roku 1705 rządził bez zwoływania landtagu, scalając swoje kraje, w 1706 roku włączył kolegium naradców pruskich do składu Tajnej Rady; podjęta głównie ze względów militarnych i populacjonistycznych ochrona gospodarstw chłopskich (Bauernschutz) miała ograniczony zasięg. Wspierał rozwój merkantylistycznej gospodarki i instytucji kulturalnych; pod koniec Sycia musiał zwalczać krytykę swego syna Fryderyka Wilhelma, przeciwstawiającego się nadmiernym wydatkom dworu i rządom skompromitowanej kamryli dworskiej.

Mało heroiczna postać pierwszego pruskiego władcy z tytułem królewskim nie skłaniała do pozytywnej oceny jego osoby. Był władcą chorowitym, leniwym, próżnym, mało zdecydowanym, ulegającym wpływom otoczenia, gubiącym się w niuansach polityki zagranicznej, pozostawiającym codzienny trud biurokratyczny i bieg spraw wewnętrznym swym faworytom i doradcom, co skierowało na niego ostrze krytyki jego syna, następcy tronu. Szydercy mówili, że "jeżeli Fryderyk każdego dnia wstawał o godz. 3 nad ranem, to dlatego, by móc się dłużej cieszyć przyjemnością bycia królem".

Zmarł wskutek "silnej gorączki" 25 lutego 1713 roku w zamku berlińskim i spoczął w tamtejszej katedrze.

Ze związku z Zofią Charlottaa Hanowerską, miał jednego syna, przyszłego króla Fryderyka Wilhelma, który w historii zapisze się jako twórca pruskiego militaryzmu i pruskiej biurokracji.


Żródła:

Fryderyk I w "Wikipedii"


"KRÓLOWIE PRUSCY"- autor: Przemysław Jaworski - 2018

13-04-2021

28-12-2019