Fryderyk I Hohenzollern (urodzony w Królewcu 11 lipca 1657 roku, zmarł w Berlinie 25 lutego 1713 roku) herb

Syn Fryderyka Wilhelma "Wielkiego Elektora" Hohenzollerna księcia Prus, księcia-elektora brandenburgii i Luizę Oranii-Nassau, córkę Fryderyka Henryka księcia Oranii-Nassau i stadhoudera Republiki Zjednoczonych Prowincji.

Książę-elektor Brandenburgii od 9 maja 1688 roku do 25 lutego 1713 roku i książę Prus od 9 maja 1688 roku do 18 stycznia 1701 roku jako Fryderyk III, pierwszy król w Prusach (nie uznawany przez Rzeczpospolitą) od 18 stycznia 1701 roku do 25 lutego 1713 roku jako Fryderyk I.

Tytulara: Fryderyk, z łaski Bożej król w Prusach, margrabia Brandenburgii, Świętego Cesarstwa Rzymskiego arcykomorzy i książę-elektor, książę-suweren Oranii, Neuchâtel i Valangin, książę Magdeburga, Kleve, Jülich, Bergu, Szczecina, Pomorza, Kaszub, Wendów, Meklemburgii oraz Krosna na Śląsku, burgrabia Norymbergi, książę Halberstadt, Minden, Kamienia, Wendów, Schwerinu, Ratzeburga oraz Mörs, hrabia Hohenzollern, Ruppin, Marchii, Ravensberga, Hohenstein, Teklenburga, Lingen, Schwerinu, Buren i Leerdam, margrabia Veere i Flushinga, pan Ravenstein, krajów Rostock, Stargardu, Lęborka i Bytowa oraz Arlay i Bredy, etc.

W Poczdamie 23 sierpnia 1679 roku poślubił Elżbietę Henriettę Ydulfing (urodzona w Kassel 8 listopada 1661 roku, zmarła w Berlinie 27 czerwca 1683 roku), córke Wilhelma VI Ydulfing, landgrafa Hesji na Kassel i Jadwigi Zofii Hohenzollern Brandenburskiej, regentki Brandenburgii, córki Jerzego Wilhelma Hohenzollerna księcia-elektora Brandenburgii. W Herrenhausen 8 października 1684 roku poslubił Zofię Charlottę Welf (urodzoną w Schloss Iburg 30 października 1668 roku, zmarła w Hannowerze 1 lutego 1705 roku), córkę Ernesta Augusta Welf, księcia-elektora Hanoweru i Zofii Wittelsbach, córki Fryderyka V "Zimowego króla" Wittelsbacha króla Czech, księcia-elektora Palatynatu Reńskiego. W Berlinie 28 listopada 1708 roku poślubił Zofię Luisę Nikloting Meklenburg-Schwerin (urodzona w Grabowie 16 maja 1685 roku, zmarła w Schwerin 29 liipca 1735 roku), córkę Fryderyka I Nikloting, księcia Mecklenburg-Grabow i Christiny Wilhelminy Ydulfing Heskiej, córki Wilhelma Ydulfing landgrafa heskiego na Hombourg.

Fryderyk III kontynuował politykę swojego ojca, choć brakowało mu zapału "Wielkiego Elektora". Przez pierwsze 9 lat rządził za pomocą zaufanego ministra, swojego wychowawcy Eberharda von Danckelmanna. Prowadzili strategię merkantylizmu, starali się przyciągać osadników z zagranicy dla pobudzania rozwoju gospodarczego kraju. W tym celu naśladował też ojca w tolerancji religijnej wobec Żydów, katolików, protestantów: wszystkich wyznań. Rozbudowywał armię i biurokrację, tworząc podstawy monarchii absolutnej swoich następców. Odsunięcie Danckelmanna spowodowała niechętna mu księżna Zofia Charlotta. Z czasem jego pozycję prawej ręki władcy zajął inny zaufany, Johann K. Kolbe von Wartenberg.

Od początku panowania Fryderyk planował uzyskać koronę królewską, czym podniósłby prestiż swojego dworu i zaznaczył suwerenność swojej władzy. W tym celu konsekwentnie trwał w sojuszu z cesarzem rzymsko-niemieckim Leopoldem I, którego zgoda była potrzebna dla legalnej i akceptowanej przez inne dwory koronacji. Stał po stronie Habsburgów w wojnach przeciw Francji: przystąpił do Ligi Augsburskiej, a potem wspierał cesarza w wojnie o sukcesję hiszpańską. Od chwili uzyskania przez księcia Hanoweru godności elektora Rzeszy w 1692 roku i od koronacji elektora saskiego na króla Rzeczypospolitej w 1697 roku, który panował jako August II Mocny, Fryderyk starał się coraz intensywniej u cesarza o zgodę na własną koronację. Wreszcie 18 stycznia 1701 roku w Królewcu - poza granicami cesarstwa, ale za aprobatą cesarza - koronował się na "króla w Prusach" (in Prussia) przyjmując imię Fryderyka I. Tytuł królewski oznaczał pełną suwerenność Fryderyka w Prusach Książęcych i ostateczne zerwanie jakiejkolwiek zwierzchności lub praw Rzeczypospolitej do tego terytorium, jej niegdysiejszego lenna. Wkrótce większość państw europejskich uznała pruski tytuł królewski (Anglia, Rosja, Holandia, Dania, Szwecja, a także inne protestanckie kraje niemieckie). Francja i Hiszpania uznały ten tytuł w 1713 roku, po pokoju w Utrechcie kończącym wojnę, w której stały względem Prus po przeciwnej stronie barykady. (mimo tajemnych obietnic August II jako elektor saski także uznał tytuł Fryderyka i obiecał przeprowadzić jego uznanie przez Rzeczpospolitą, jednak sejm polski odmawiał aż do czasu bezkrólewia 1764 roku, kiedy posłów przekonały rosyjskie i pruskie bagnety i pieniądze. Koronacji elektora sprzeciwiała się także kuria papieska, która uznała godność królów pruskich dopiero w 1787 roku (papież Benedykt XIV). Najdłużej protestował przeciw tej koronacji królewskiej zakon krzyżacki, który istniał nadal na licznych terytoriach katolickich Rzeszy Niemieckiej, mając tam swoje dobra i długo cieszył się poparciem cesarzy. W tym czasie tytułem księcia Prus wciąż posługiwali się władcy Rzeczypospolitej. W trakcie koronacji przybrał za herb czarnego, jednogłowego orła i ustanowił jego order. Sama uroczystość została przygotowana bardzo starannie. Jej koszt przewyższał wydolność finansową skromnego ciągle elektoratu, dlatego Fryderyk zebrał specjalny podatek koronacyjny, aby go pokryć.

W czasie wojny północnej Fryderyk stanął po stronie Saksonii i Rosji i zajął Pomorze Szwedzkie, choć potem musiał je opuścić.

Fryderyk I właściwie przyspieszył proces integracji poszczególnych części państwa prusko-brandenburskiego. Następcy Fryderyka I nazywali odtąd nie tylko swych urzędników, ale i poddanych generalnie "Prusakami". Często jako oficjalnego tytułu dla całości państwa pruskiego używano określenia : "Królewskie Państwa Pruskie". Miastem koronacyjnym stał się Królewiec, dawna siedziba mistrzów krzyżackich i książąt pruskich, ale stolicą administracyjną całego państwa pozostał Berlin.

Pierwszy "król w Prusach" doprowadził do budowy rezydencji i innych nowych gmachów w Berlinie, gdzie założył też Akademię Sztuki i towarzystwo naukowe. Dał się poznać jako mecenas kultury i sztuki. Ściągał do swojego państwa szczególnie protestanckich intelektualistów, z pomocą których założył w 1694 roku Uniwersytet w Halle. Rozwijał także uniwersytet we Frankfurcie nad Odrą (Viadrina). Był protektorem architekta i rzeźbiarza Andreasa Schlütera oraz filozofa Gottfrieda W. Leibniza, który przyjaźnił się osobiście z Zofią Charlottą.

Mało heroiczna postać pierwszego pruskiego władcy z tytułem królewskim nie skłaniała do pozytywnej oceny jego osoby. Był władcą chorowitym, leniwym, próżnym, mało zdecydowanym, ulegającym wpływom otoczenia, gubiącym się w niuansach polityki zagranicznej, pozostawiającym codzienny trud biurokratyczny i bieg spraw wewnętrznym swym faworytom i doradcom, co skierowało na niego ostrze krytyki jego syna, następcy tronu. Szydercy mówili, że "jeżeli Fryderyk każdego dnia wstawał o godz. 3 nad ranem, to dlatego, by móc się dłużej cieszyć przyjemnością bycia królem".

Jego żoną była Zofia Charlotta Hanowerska, z którą miał jednego syna, przyszłego króla Fryderyka Wilhelma, który w historii zapisze się jako twórca pruskiego militaryzmu i pruskiej biurokracji.

Popierał rozwój kultury państwa, utworzył uniwersytet w Halle w 1692 roku, Akademię Sztuk Pięknych w Berlinie w 1696 roku i Pruską Akademię Nauk w 1700 roku. Od objęcia władzy w Prusach zabiegał o ich podniesienie do rangi królestwa; dążąc do uzyskania na to zgody cesarskiej, w 1695 roku przekazał cesarzowi Leopoldowi I okręg świebodzińki i wspierał politykę cesarską wobec Francji; jako sprzymierzeniec Fryderyka Augusta II na mocy tajnego układu w 1698 roku zajął Elbląg; po uzyskaniu zgody Leopolda I w 1700 roku koronował się na "króla w Prusach" (Królewiec, 1701). Mimo wycofania z Elbląga tytuł nie został uznany w Rzeczpospolitej; w zamian za zgodę na koronację zobowiązał się do przystąpienia po stronie Habsburgów do hiszpańskiej wojny sukcesyjnej w latach 1701-1713, co związało wojska pruskie w walkach z Francją i Hiszpanią; w 1704 roku zawarł ze Szwecją układ o neutralności Prus w wojnie północnej; dyplomatyczne zabiegi dotyczące rozbioru Rzeczpospolitej (który dałby Hohenzollernom Prusy Królewskie) nie przyniosły rezultatu ze względu na sprzeciw Rosji w 1709 roku. Dążył do absolutyzacji władzy królewskiej i likwidacji uprawnień stanowych szlachty przy rozbudowie biurokracji, po roku 1705 rządził bez zwoływania landtagu, scalając swoje kraje, w 1706 roku włączył kolegium naradców pruskich do składu Tajnej Rady; podjęta głównie ze względów militarnych i populacjonistycznych ochrona gospodarstw chłopskich (Bauernschutz) miała ograniczony zasięg. Wspierał rozwój merkantylistycznej gospodarki i instytucji kulturalnych; pod koniec Sycia musiał zwalczać krytykę swego syna Fryderyka Wilhelma, przeciwstawiającego się nadmiernym wydatkom dworu i rządom skompromitowanej kamryli dworskiej.


Żródła:

Fryderyk I w "Wikipedii"