Jerzy Fryderyk I Hohenzollern (urodzony na zamku w Ansbach, 5 kwietnia 1539 roku, zmarł na zamku w Ansbach, 26 kwietnia 1603 roku) herb

Syn Jerzego "Pobożnego" Hohenzollerna, margrabiego na Ansbach, księcia karniowskiego, księcia opolsko-raciborskiego i Amelii Wettin, córki Henryka V "Pobożnego" Wettin, księcia Saksonii.

Margrabia brandenburski na Ansbach od 27 grudnia 1543 roku do 26 kwietnia 1603 roku, książę karniowski od 27 grudnia 1543 roku do 26 kwietnia 1603 roku, książę opolsko-raciborski od 27 grudnia 1543 roku do 1552 roku, książe żagański od 1552 roku do 1558 roku, książę bytomski od 27 grudnia 1543 roku do 1549 roku, pan Tarnowskich Gór i Bogumina, margrabia brandenburski na Bayreuth i Kulumbach od 8 stycznia 1557 roku do 26 kwietnia 1603 roku, regent Prus Książęcych od 1578 roku do 26 kwietnia 1603 roku.

W Kostrzyniu nad Odrą (Küstrin), 26 grudnia 1558 roku poślubił Elżbieta Hohenzolern von Brandenburg-Küstrin (urodzona w Kostrzyniu nad Odrą [Küstrin], 29 sierpnia 1540 roku, zmarła w Warszawie, 8 marca 1578 roku), córkę Jana II Hohenzollerna, margrabiego brandenburskiego na Kostrzyniu (Küstrin) i Katarzyny Welf von Braunschweig-Wolfenbüttel, córki Henryka II "Młodszego" Welf, księcia księcia brunszwickiego na Wolfenbüttel. W Dreźnie, 3 maja 1579 roku poślubił Zofię Welf of Braunschweig-Lüneburg-Celle (urodzona na zamku w Celle, 30 października 1563 roku, zmarła na zamku Norymberdze (Nürnberg), 24 stycznia 1639 roku), córkę Wilhelma V "Zwycięski, Młodszego" Welfa, księcia brunszwickiego na Lüneburgu-Celle i Doroty Oldenburskiej Duńskiej, córki Chrystiana III Oldenburg, króla Danii i Norwegii.

Urodził się w 1539 roku, jako jedyny syn margrabiego Jerzego i jego trzeciej żony księżniczki saskiej Emilii. Gdy miał niecałe pięć lat zmarł ojciec, w 1543 roku odziedziczył Frankonię Środkową z Ansbach oraz księstwa karniowskie, bytomskie i opolsko-raciborskie na Śląsku - z uwagi na nieletniość pozostawał pod opieką stryja, księcia pruskiego Albrechta, a następnie króla czesko-węgierskiego Ferdynanda I, który w 1552 roku odebrał mu księstwo opolsko-raciborskie, dając w zamian księstwo żagańskie. Stryj Albrecht, który dziesięć lat później - prawdopodobnie z powodu luterańskiego wyznania - został odsunięty i zastąpił go król Czech Ferdynand I. Rządy sprawował za pośrednictwem urzędników książęcych z Karniowa. W imieniu Jerzego Fryderyka wydano rozporządzenie aby starostowie bytomscy znali oprócz języka niemieckiego także polski. W 1548 roku obiecano drukować ordynację górniczą w dwóch językach. W 1558 roku margrabia sprzedał je Habsburgowi. Za pełnoletniego uznano go w 1556 roku. Po bezpotomnym zgonie Albrechta "Alcybiadesa" uzyskał Górną Frankonię z Bayreuth i Kulmbach, jednocząc tym samym w swoim ręku wszystkie terytoria należące niegdyś do Fryderyka "Starszego". W 1556 roku Ferdynand I (od 1555 roku także cesarz) wytoczył proces o dochody z kopalń. Śmierć monarchy przerwała postępowanie.

Za czasów Jerzego Fryderyka zwiększył się jego osobisty majątek na ziemi bytomskiej. Ojciec miał dwa miasta i osiem wsi. On posiadał trzy miasta i siedemnaście wsi. W dniu 23 kwietnia 1561 roku w Karniowie nadał Żyglińskimi Górom prawa miejskie, nową nazwę Georgenberg (od imienia swego patrona) oraz szereg przywilejów gospodarczych. Rok później wydał dla nowego miasta także ordynację górniczą. Bytomianie otrzymali 30 kwietnia 1561 roku prawo do organizacji dodatkowych dwóch jarmarków. Nadał przywileje dla cechu kuśnierzy i krawców. Tarnogórzanom zezwolił na organizację dodatkowych jarmarków 1 września i 29 stycznia. W dniu 25 lipca 1562 roku w Karniowie nadał Tarnowskim Górom herb. Osada górnicza ostatecznie przekształciła się w miasto. Zezwolił ponadto na budowę składu soli, osobnego ratusza z browarem, wyszynkiem piwnym. Oddzielono władze górnicze od miejskich (do tej poru funkcje administracyjne sprawował Urząd Górniczy). W 1583 roku zalecił aby urzędnicy i starosta ziemski znali język niemiecki i polski.

W 1573 roku powołując się na postanowienia traktatu krakowskiego z 1525 roku zażądał przekazania mu władzy nad chorym umysłowo księciem pruskim Albrechtem Fryderykiem. Decyzją Stefana Batorego, 22 września 1577 roku został ustanowiony administratorem Prus Książęcych oraz kuratorem brata stryjecznego, umysłowo chorego księcia pruskiego Albrechta Fryderyka. Z tego tytułu 20 lutego1578 roku przed kościołem pw. św. Anny na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie złożył hołd lenny królowi Polski Stefanowi Batoremu.

19 września 1580 roku cesarz i król Czech Rudolf II Habsburg nadał bytomianom prawo do pobierania ceł i myt. Dwa lata później Jerzy Fryderyk rozpoczął bezskuteczne starania o nadanie mu ziemi bytomskiej i bogumińskiej w dziedziczne władanie (posiadał je tytułem zastawu). W 1588 roku w Bytomiu toczyły się polsko-austriackie rokowania w sprawie zakończenia walk o polską koronę między Wazami i Habsburgami. W dniu 20 października 1599 roku wydał przywilej generalny dla Tarnowskich Gór, w którym zawarł wszystkie dawne i nadał nowe przywileje "Wolnego Miasta Górniczego".

Jerzy Fryderyk pomimo dwóch ożenków nie doczekał się dzieci. Miał on przejąć w dziedziczne władanie księstwo karniowskie oraz władztwa frankońskie. O ziemię bytomską i bogumińską - trzymane jako zastaw - powinien był starać się sam. W 1596 roku wobec braku potomstwa wyznaczył na swojego spadkobiercę, kuzyna z linii elektorskiej Hohenzollernów, Joachima Fryderyka. Jako dziedziczne miał przejąć on dobra we Frankonii oraz księstwo karniowskie. O ziemię bytomską i bogumińską miał starać się sam. Układ o dziedziczeniu zawarli oni 29 kwietnia 1599 roku w Magdeburgu. Zgodnie z zawartym 29 kwietnia 1599 roku w Magdeburgu między Jerzym Fryderykiem i elektorem Joachimem Fryderykiem układem o dziedziczeniu, frankońskie Ansbach, Bayreuth oraz Kulumbach miały przejść na młodsze linie brandenburskich Hohenzollernów. Ostatecznie ustalenia te zostały potwierdzone już po śmierci Jerzego Fryderyka w Gerze 11 czerwca 1603 roku (tzw. Geraischer Hausvertragi).

Zmarł 6 maja 1603 roku na zamku w Ansbach i spoczął w krypcie Margrabiów (Gruft des Markgrafen) w kościele klasztornym cystersów w Heilsbronn. Nie pozostawił dzieci i na nim wygasła starsza linia na Ansbach i Bayreuth.


Żródła:

"HOHENZOLLERNOWIE XV-XIX w. - ELEKTORZY BRANDENBURSCY"- autor: Przemysław Jaworski - 2018


Jerzy Fryderyk von Ansbach "Montes Tarnovicensis"


Jerzy Fryderyk Hohenzollern w "WikipediA"


Georg Friedrich I w "Geneall" tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk

27-12-2019