Anna I Iwanowna Romanowa (urodzona w Moskwie, 28 stycznia [7 lutego] 1693 roku, zmarła w Petersburgu, 17 [27] października 1740 roku) herb
Córka Iwana V (II) Aleksiejewicz Romanowa, cara Rosji i Praskowi Fiodorownej Sałtykowej, córki Fiodora Piotrowicza Sałtykowa.
Cesarzowa Rosji od 15 [25] lutego 1730 roku do 17 [27] października 1740 roku, księżna Kurlandii i Semigalii od 31 października [10 listopada] 1710 roku do 21 [31] stycznia 1711 roku, regentka Kurlandii i Semigalii od 21 [31] stycznia 1711 roku do 19 [29] stycznia 1730 roku.
31 października (11 listopada) 1710 roku w petersburskim pałacu księcia Mienszykowa poślubiła Fryderyka Wilhelma Kettlera (urodzony na zamku w Mitawie, 19 lipca 1692 roku, zmarł Kipene [Kippingshof] w Ingermanii, 21 stycznia 1711 roku), księcia Kurlandii i Semigalii.
Urodziła się 28 stycznia (7 lutego) 1693 roku na moskiewskim Kremlu. Od śmierci ojca w 1696 roku wraz z matką i siostrami mieszkała w pałacu w podmoskiewskim Izmajłowie, a wiosną 1708 roku na polecenie Piotra I wdowa po Iwanie V wraz z córkami przeniosła się do Sankt Petersburgu, gdzie osiadły we wzniesionym dla carycy wdowy pałacu w pobliżu dzisiejszego Instytutu Smolnego. Po ślubie wyjechała z mężem do Kurlandii, a po jego rychłym zgonie w 1711 roku rezydowała jako regentka na zamku w kurlandzkiej stolicy Mitawie (obecnie Jełgawa na Łotwie).
Zmarła caryca Katarzyna I postanowiła bowiem w swoim testamencie, że w przypadku bezpotomnej śmierci cara Piotra tron powinny odziedziczyć jej córki. Golicyn występował przeciwko Elżbiecie, ponieważ uważał ją za mało poważną i zainteresowaną jedynie rozrywkami, a także dlatego, że urodziła się, zanim Piotr i jej matka oficjalnie się pobrali.
Po nagłym zgonie Piotra II, 19 (30) stycznia 1730 roku., Najwyższa Tajna Rada zdecydowała się wreszcie na kompromisową kandydatkę, którą mogła poprzeć większość jej członków - na Annę, córkę Iwana V, przyrodniego brata i współcara Piotra I, od blisko dwudziestu lat wdowę po księciu Kurlandii, Fryderyku Wilhelmie. Rada zaproponowała Annie tron, pod warunkiem że przyjmie liczne ograniczenia (tzw. "kondycje") nałożone na nią jako carycę. Bardzo pragnąc uwolnić się od towarzystwa niemieckich arystokratów, którzy starali się o jej względy jako księżnej Kurlandii, Anna szybko podpisała umowę przysłaną jej przez Radę.
Zgodnie z jej postanowieniami, Anna zgadzała się nie wychodzić za mąż i nie mianować następcy. Umowa ograniczała ponadto jej prawo do wypowiadania wojny i zawierania pokoju bez wcześniejszej aprobaty Rady. Nie miała także prawa nakładania nowych podatków i nadawania stopni wojskowych powyżej rangi pułkownika. Rada pozostawiła sobie kontrolę jej przywilejów fiskalnych, zabroniła konfiskować dobra szlacheckie i karać przedstawicieli szlachty bez procesu. Na zewnątrz umowa wydawała się krokiem w stronę monarchii konstytucyjnej, lecz w rzeczywistości była sprytną sztuczką mającą na celu przekazanie całej znaczącej władzy ośmiu członkom Tajnej Rady.
Gdy Anna jechała do Moskwy na koronację, szczegóły umowy przedostały się do wiadomości ziemiaństwa, z którego rekrutowała się większość oficerów i żołnierzy Gwardii Cesarskiej. Pragnąc nie dopuścić do odzyskania przez stare rody bojarskie ich dawnej pozycji, pułki gwardyjskie zebrały się przed moskiewskim pałacem, gdzie obradowała Rada, żeby protestować przeciwko umowie. Przybywając na przedmieścia Moskwy, Anna dowiedziała się o sprzeciwie gwardzistów wobec umowy, którą wcześniej pospiesznie podpisała 28 stycznia (8 lutego) 1730 roku na zamku w Mitawie. Czekała na wynik protestu gwardzistów, lecz dostrzegając korzystne dla siebie perspektywy tkwiące w zastrzeżeniach Gwardii Cesarskiej wobec postanowień Rady, mianowała siebie pułkownikiem pułku preobrażeńskiego gwardii i zaprosiła oficerów na suto zakrapiany posiłek.
15 (26) lutego 1730 roku Anna wkroczyła do Moskwy, mając za sobą pełne poparcie Gwardii Cesarskiej. Odrzucając wszelkie próby ograniczenia swojej władzy, 25 lutego (8 marca) 1730 roku w Pałacu Mienszykowskim (Leforta) publicznie podarła podpisaną wcześniej umowę i rozwiązała Radę Tajną, przejmując tym samym osobiste rządy. Wkrótce Anna kazała stracić, wygnać lub aresztować każdego z członków Rady, samą zaś Radę rozwiązała już 4 (15) marca.
Anna kurlandzka miała trzydzieści siedem lat, gdy 28 kwietnia (9 maja) 1730 roku w soborze Uspieńskim na moskiewskim Kremlu została koronowana na drugą carycę w historii Rosji. Wcześniej niemal przez dwadzieścia lat mieszkała w Kurlandii, przyjmując obyczaje, sposób myślenia i mowę niemieckich poddanych swojego męża. W 1732 roku powróciła do Petersburga, który za jej panowania stał się najbardziej kosmopolitycznym i zeuropeizowanym miastem w kraju.
Panowanie Anny, które trwało do jej śmierci w 1740 roku, było pasmem aroganckiego, a niejednokrotnie okrutnego traktowania ludności rosyjskiej. Caryca sprowadziła ze sobą na dwór liczną grupę Niemców, a wraz z nimi cieszącego się złą sławą kochanka Ernesta Birona. Nowo przybyli nie skrywali pogardy dla Rosji i wszystkiego, co rosyjskie. Rdzennie rosyjską arystokrację niemal wykluczono z głównego nurtu życia zniemczonego dworu. Nowa caryca, chcąc powetować sobie lata wyrzeczeń na ubogim dworze księcia Kurlandii, nie rezygnowała z żadnych, choćby najbardziej ekstrawaganckich przyjemności. Koszt utrzymania jej dworu był pięciokrotnie wyższy niż wydatki na utrzymanie dworu cara Piotra "Wielkiego", który nie należał do szczególnie oszczędnych. Z wrogami państwa obchodziła się bardzo surowo, skazując na wygnanie na Syberię średnio po dwa tysiące osób rocznie. Usprawniwszy organizację tajnej policji Piotra I, uczyniła z niej nadzwyczaj aktywne ramię administracji, dusząc w ten sposób w zarodku wszelkie próby wystąpień przeciwko sobie lub zdominowanemu przez Niemców dworowi.
Podobnie jak Piotr I, Anna lubiła otaczać się ludźmi z osobliwymi deformacjami ciała: zaludniła swój pałac karłami, olbrzymami, garbusami i trefnisiami. Dziedzińce i ogrody wypełniła zwierzętami, do których później strzelała z okien. Przy tym wszystkim nie dbała o siebie: nie starała się poprawić swojej przysadzistej, męskiej sylwetki i gburowatych manier, które wcale nie przydawały jej królewskiej aparycji. Jednak owdowiawszy po kilku zaledwie miesiącach małżeństwa, nigdy nie narzekała na brak kochanków.
Świadoma faktu, że Gwardia Cesarska dysponuje siłą, której może użyć do ochrony tronu, lecz także do jej obalenia, postanowiła wzmocnić swoją pozycję, tworząc dwa nowe pułki tej elitarnej jednostki - izmajłowski i gwardii konnej - które oddała następnie pod komendę jednego ze swoich najbliższych przyjaciół z Kurlandii, hrabiego Karola Gustawa Loewenwolde. Oficerowie tych pułków rekrutowali się z rodzin szlacheckich północnych Niemiec i księstw nadbałtyckich.
Zmarła po krótkiej chorobie 17 (28) października 1740 roku w Pałacu Zimowym w Sankt Petersburgu i została pochowana w soborze Pietropawłowskim w obrębie twierdzy Pietropawłowskiej. Swoim następcą wyznaczyła ciotecznego wnuka, Iwana VI.
Domniemany syn Anny I i Birona:
Karol Ernest von Biron (Biron von Curland) (urodzony 11 października 1728 roku, zmarł 16 października 1801 roku), książęta Biron von Curland, właściciel dóbr sycowskich.
Żródła:
"CAROWIE" - autor: James P. Duffy, Vincent L. Ricci; przekład: Rafał Śmietana; Wydawnictwo Literackie; 1995.
"Władcy Rosji - genealogia domów panujących w Rosji od IX do XX wieku"; autor: Przemysław Jaworski - 2020.
27-02-2026
15-02-2025