Karol XI Wittelsbach-Pfalz-Zweibrücke (urodzony w Sztokholmie, 4 grudnia 1655 roku, zmarł w Sztokholmie, 15 kwietnia 1697 roku) herb

Syn Karol X Gustaw Wittelsbach-Pfalz-Zweibrücke, palatyna Renu, księcia Julich, Klewe i Burga, hrabiego Veldenz, Spannheim, Marck i Ravensburga, pana na Ravenstein, księcia Zweibrücken-Kleeberg, króla Szwedów, Gotów i Wandali, protektora Rzeczypospolitej, króla Polski i Jadwigi Eleonory Oldenburg-Holstein-Gottorp, córki Fryderyka III Oldenburga, księcia holsztyńskiego na Gottorp.

Król Szwedów, Gotów i Wandalów, książę Finlandii, książę Pomorza Zachodniego jako Karol XI od 23 lutego 1660 roku do 15 kwietnia 1697 roku, książę Zweibrücken-Kleeburg i Landsbergu jako Karol I od 1681 roku do 5 kwietnia 1697 roku, książę Bremy i Verden, książę Palatynatu-Dwóch Mostów jako Karol od 13 lutego 1660 roku do 5 kwietnia 1697 roku.

Tytulara: Z Bożej łaski król Szwecji, Gotów i Wenedów, wielki książę Finlandii, książę Skanii, Estonii, Inflant, Karelii, Bremy, Verden, Szczecina, Pomorza, Kaszubów i Wenden, książę Rugii, pan Ingrii, Wismaru, hrabia Renu, książę Bawarii, Jülich, Kleve, Bergu

W Skottorp, 6 maja 1680 roku poślubił Ulrikę Eleonorę Oldenburg (urodzona na zamku w Kopenhadze, 11 września 1656 roku, zmarła Schloß Karlberg, nr Stockholm, 26 lipca 1693 roku), córkę Fryderyka III Oldenburg, króla Danii i Zofii Amalii Welf von Braunschweig-Lüneburg, córki Jerzego Welfa, księcia Braunschweig-Lüneburg zu Kalenberg.

Po śmierci ojca, w wieku 4 lat, 13 lutego 1660 roku odziedziczył tron Szwecji, jednak do ukończenia siedemnastego roku życia (listopad 1672 roku) rządy sprawowała w jego imieniu Rada Regencyjna.

Jako nastolatek, Karol wiele uwagi poświęcał się zajęciom sportowym i ćwiczeniom, a jego ulubioną rozrywką było polowanie na niedźwiedzie. Nie przejmował się sprawami związanymi z polityką. Nie interesowała go literatura oraz przejawiał objawy dysleksji. Uchodził według współczesnych mu ludzi za osobę mało wykształconą. Był zależny od matki i doradców, prowadzących w jego imieniu politykę zagraniczną, ponieważ władca ten nie umiał żadnego języka obcego poza językiem niemieckim, który znał bardzo słabo.

18 grudnia 1672 roku został uznany przez szwedzki parlament stanowy - Standsriksdagen pełnoletnim, co zapoczątkowało jego bezpośrednie rządy w państwie. Na wiosnę tego samego roku zawarł przymierze królem Francji Ludwikiem XIV Burbonem i w zamian za subwencje na zbrojenia zobowiązał się do pomocy wojskowej na wypadek wojny w Niemczech.

28 września 1675 roku został ukoronowany w katedrze w Uppsali przez arcybiskupa Laurencjusza Macieja Stigzeliusa Angermannusa. Po wygaśnięciu w 1681 roku na księciu Fryderyku Ludwiku starszej gałęzi palatyńskiej linii Wittelsbachów odziedziczył jako Karol I tytuł palatyna Zweibrücken i Landsbergu.

Wypełniając postanowienia tego traktatu zaatakował w grudniu 1674 roku Brandenburgię. Niedługo potem znalazł się w stanie wojny ze sprzymierzeńcami elektora brandenburskiego: Danią i Holandią, co uwikłało Szwecję w walki na kliku frontach. 28 czerwca 1675 roku wojska szwedzkie poniosły klęskę w bitwie pod Fehrbelinem. Po serii klęsk zadanych flocie szwedzkiej przez Duńczyków i Holendrów koło Olandii w 1676 roku i u wybrzeży Zelandii w 1677 roku utracił inicjatywę na Morzu Bałtyckim, w efekcie czego w latach 1675-1678 poniósł duże straty terytorialne, głównie na rzecz Brandenburgii, która zajęła całą część szwedzkiego Pomorza Zachodniego z Wołogoszczą, Szczecinem i wyspami Uznam, Wolin i Rugią. Dzięki interwencji dyplomatycznej Francji odzyskał większość utraconych ziem oraz zawarł traktaty pokojowe z Brandenburgią w Saint-Germain-en-Laye - 29 czerwca 1679 roku, i Danią w Lund 26 września 1679 roku.

Niepowodzenia w polityce zagranicznej polegające na prowadzeniu niepomyślnych wojen, pozwoliły Karolowi XI na wprowadzenie w Szwecji rządów absolutnych, które popierali mieszczanie oraz średnia szlachta. W latach 1680-1683 zniósł baronie i hrabstwa, a cały obszar państwa podzielił na mniejsze okręgi (routu), z których każdy był zobowiązany dostarczać jednego żołnierza oraz wyposażyć go w broń. Ponadto żołnierz dostawał w swoim okręgu kawałek ziemi.

Przeprowadził przy poparciu niższych stanów rewindykację dóbr królewskich tzw. wielka redukcja przez co ustabilizował finanse. Niedługo potem dokonał reformy systemu finansowego oraz reorganizacji armii.

Ograniczył rolę instytucji stanowych, sejmu i Rady Królestwa, którą przekształcił w Radę Królewską jako doradczy organ panującego. Dążył do pełnej integracji ustrojowej i administracyjnej prowincji szwedzkich, a w przypadku byłych prowincji duńskich i norweskich - Skanii i Blekinge, także narodowej. Za jego panowania założono w 1666 roku Uniwersytet w Lund.

Karol XI skarżył się od 1694 roku na częste bóle brzucha. Dwa lata później stan zdrowia władcy znacznie się pogorszył, tak że już w lutym 1697 roku król musiał wracać często do Sztokholmu, gdzie lekarze odkryli, że Karol XI ma duży i twardy guz w brzuchu oraz, że są bezsilni i niewiele mogą zrobić, aby go wyleczyć. Rok później władca zmarł, a sekcja zwłok wykazała, iż nowotwór rozprzestrzenił się na całą jamę brzuszną.

Zmarł wskutek nowotworu (prawdopodobnie raka trzustki) 5 [15] kwietnia 1697 roku w zamku sztokholmskim i został pochowany w kościele na wyspie Riddarholmen (Riddarholmskyrkan) w Sztokholmie.


Żródła:

Karol XI w "Wikipedia"


"Tom VI. DYNASTIA PALATYNÓW" - autor: Karczewski Przemysław