Heska dynastia niemiecka (Ydulfing) pochodzenia brabanckiego, boczna linia dynastii z Louvain. Wywodzili się z niej: landgrafowie Hesji (1265-1567), landgrafowie Hesji-Kassel (1567-1803) i elektorzy Hesji (1803-1866), landgrafowie Hesji-Darmstadt (1567-1806) i wielcy książęta Hesji (1806-1918), landgrafowie Hesji-Homburg (1622-1866). W 1247 roku, gdy po śmierci Henryka z Raspe wygasła linia landgrafów Turyngii, doszło do walk o podział dziedzictwa.

W ich trakcie bratanica zmarłego, księżna Zofia, zdołała zapewnić zachodnią część włości - przyszłe hrabstwo Hesji, nazwane tak od plemienia Hesów zamieszkującego te ziemie we wczesnym średniowieczu - dla swego młodszego syna Henryka (wówczas małoletniego), urodzonego w związku małżeńskim z Henrykiem II, księciem Brabantu z dynastii Louvain. Henryk I "Dziecię" objął samodzielne rządy w 1265 roku, przybierając tytuł landgrafa.

Korzystając z osłabienia władzy królewskiej po upadku Hohenstaufów, osiągnął faktyczną niezależność. Zmarł w 1308 roku, a jego następcy uzyskali w XIV wieku rangę książąt Rzeszy. W latach 1308-1311 oraz 1458-1500 hrabstwo ulegało podziałom dynastycznym na Górną i Dolną Hesję. Landgraf Filip "Wielkoduszny" (1509-1567) już w 1524 roku przyjął naukę Marcina Lutra, a w 1527 roku uczynił ją oficjalną religią państwową. Był głównym filarem stronnictwa protestanckiego w Niemczech, sygnatariuszem słynnego protestu książąt i miast popierających reformację na sejmie Rzeszy w Spirze w 1529 roku oraz współorganizatorem protestanckiego związku szmalkaldzkiego w 1531 roku. Dowodził w bitwie pod Frankenhausen w 1525 roku, w której wojska książąt rozbiły powstańców chłopskich Tomasza Münzera. Skompromitowała go głośna afera bigamicznego małżeństwa, które zawarł w 1540 roku za oficjalną zgodą Lutra i teologów protestanckich. Po śmierci Filipa w 1567 roku hrabstwo uległo podziałowi pomiędzy jego synów: starszy, Wilhelm IV "Mądry" (1567-1592), zatrzymał starą stolicę Kassel, stając się założycielem linii Hessen-Kassel, młodszy, Jerzy I "Pobożny" (1567-1596), rezydujący w Darmstadt, był protoplastą linii Hessen-Darmstadt. Podział okazał się trwały, co więcej, w 1622 roku z hrabstwa Hesji-Darmstadt wydzieliło się niewielkie państewko ze stolicą w Homburgu, pozostające pod rządami linii Hessen-Homburg, zapoczątkowanej przez Fryderyka I (1622-1638), młodszego syna Jerzego I "Pobożnego".

Niemal wszyscy władcy z poszczególnych linii dynastii heskiej panujący w XVIII i XIX wieku pozostawili po sobie smutną pamięć. Nie dbali zbytnio o sprawy państwowe, tłumili wolnościowe i liberalne dążenia poddanych, kompromitowały ich skandale w życiu osobistym. Od czasów wojny trzydziestoletniej (1618-1648) regularnie wynajmowali swe wojska innym władcom, co napełniało ich skarbce i pozwalało na utrzymywanie kosztownych dworów. W XVIII wieku proceder ten przybrał formę handlu poddanymi, odstępowanymi za gotówkę mocarstwom europejskim, głównie Prusom i Wielkiej Brytanii (jako rekruci lub już uformowane oddziały wojska). W rezultacie książęta hescy nie cieszyli się szczególną sympatią ludności swych państw. W okresie wojen z rewolucyjną i napoleońską Francją na przełomie XVIII i XIX wieku landgrafowie hescy utracili wszystkie ziemie na lewym brzegu Renu.

Tytułem rekompensaty w 1803 roku przyznano im pewne nabytki terytorialne kosztem likwidowanych władztw kościelnych. Wilhelm IX (I), landgraf Hesji- Kassel, otrzymał także godność elektorską, pozwalającą mu uczestniczyć w wyborze cesarza. Pomimo likwidacji w 1806 roku Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego linia Hessen-Kassel zachowała tytuł elektorski, a jej państwo przybrało nazwę Hesji Elektoralnej. W latach przewagi Napoleona w Niemczech (1806-1813) wcielono je w skład królestwa Westfalii. Przestało również istnieć hrabstwo Hesja-Homburg, przejęte z woli cesarza Francuzów przez linię Hessen-Darmstadt, której przedstawicielowi, Ludwikowi X (I), Napoleon nadał w 1806 roku tytuł wielkiego księcia Hesji. Nowo kreowane księstwo weszło w skład Związku Reńskiego (1806-1814). Po upadku Napoleona usunięci władcy z linii Hessen-Kassel i Hessen-Homburg w 1813 roku powrócili na tron. Kongres wiedeński w latach 1814-1815, potwierdził nowe tytuły i nabytki terytorialne książąt heskich. Likwidacja Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego uczyniła ich władcami formalnie suwerennymi.

W 1820 roku Ludwik I (1790-1830) nadał Wielkiemu Księstwu Hesji konstytucję, władcy z linii Hessen-Kassel odmawiali jednak wprowadzenia liberalnych zmian, co doprowadziło do gwałtownych wystąpień w ich państwie podczas Wiosny Ludów w 1848 roku. Władzę elektora Fryderyka Wilhelma I (1847-1866) przywróciły w 1850 roku wojska bawarskie i pruskie.

Obawiając się rosnącej potęgi Prus, książęta hescy wystąpili po stronie Austrii w wojnie austriacko-pruskiej w 1866 roku. Po klęsce nastąpiła aneksja Hesji Elektoralnej przez Prusy w 1866 roku. Ostatni elektor z linii Hessen-Kassel, wspomniany Fryderyk Wilhelm I, zmarł w 1875 roku. Prusy zagarnęły też hrabstwo linii Hessen-Homburg, której ostatni przedstawiciel, Ferdynand, zmarł w 1866 roku. Wstrząsy towarzyszące zjednoczeniu Niemiec w 1871 roku przetrwało tylko Wielkie Księstwo Hesji pod rządami linii Hessen-Darmstadt. Wielki książę Ludwik III (1848-1877) musiał zawrzeć sojusz z Prusami, a w 1871 roku uznał zwierzchnictwo cesarza Wilhelma I. Jako kraj związkowy Cesarstwa Niemieckiego (1871-1918) księstwo zachowało pewną autonomię. Ostatni władca z dynastii heskiej, Ernest Ludwik (1892-1918), został obalony przez rewolucję niemiecką 1918 roku (zmarł w 1937 roku).

Podział na:

Hesse (1264-1567)

Hesse-Kassel (1567-1866), elektorowie Hesji od 1803 roku

Hesse-Rotenburg (1627-1834)

Hesse-Wanfried (1627-1755)

Hesse-Rheinfels (1627-1754)

Hesse-Sweden (1720-1751) wymarła wraz ze śmiercią w 1751 roku, ponieważ król Fryderyk I ze Szwecji nie miał żadnych legalnych spadkobierców.

Hesse-Philippsthal (1685-1866)

Hesse-Philippsthal-Barchfeld (1721-1866)

Hanau-Schaumburg (1831/1853, morganatyczna linia

Hesse-Marburg (1567, podzielona w 1604 roku między Hesse-Darmstadt i Hesse-Kassel)

Hesse-Rheinfels (1567, podzielona w 1583 roku między Hesse-Darmstadt, Hesse-Kassel i Hesse-Marburg)

Hesse-Darmstadt (1567-1918), otrzymali tytuł wielkich książąt Hesji od 1806 roku

Hesse-Butzbach (1609-1642)

Hesse-Braubach (1609-1651)

Hesse-Homburg (1622-1866)

Hesse-Itter (1661-1676)

Battenberg (od 1858 rijy, morganatyczna linia Mountbatten od 1917 roku)


Żródła:

"Słownik dynastii Europy" - pod redakcją Józefa Dobosza i Macieja Serwańskiego