HANOWERSKA DYNASTIA

Dynastia elektorów panująca w latach 1692-1803, a następnie królów Hanoweru panujac w latach 1814-1866 oraz królów Wielkiej Brytanii w latach 1714-1901. Księstwo Hanower zostało utworzone w 1638 roku po podziale terytoriów należących do brunszwicko-lüneburskiej gałęzi Welfów.

Za założyciela rodu należy uznać Ernesta Augusta, który w 1679 roku odziedziczył po starszym bracie księstwo, a w 1692 roku w uznaniu zasług dla rodu Habsburgów został przez cesarza Leopolda I mianowany elektorem. W 1658 roku Ernest August ożenił się Zofią, wnuczką Jakuba I i siostrzenicą Karola I, królów Wielkiej Brytanii, co otworzyło jego potomkom drogę do tronu. Decyzją tzw. Aktu o sukcesji z 1701 roku koronę w Wielkiej Brytanii, po ewentualnej bezpotomnej śmierci królowej Anny Stuart, dziedziczyła właśnie Zofia, a po niej jej potomkowie. Ponieważ zarówno Anna, jak i Zofia zmarły w tym samym roku 1714, dziedzictwo tronu przeszło na syna Zofii i Ernesta Augusta, Jerzego Ludwika (panował w latach 1714-1727), po koronacji Jerzego I, a następnie jego syna Jerzego II (panował w latach 1727-1760).

Za panowania dwóch pierwszych monarchów z dynastii hanowerskiej wykształcił się w Wielkiej Brytanii charakterystyczny dla tego kraju parlamentarno-gabinetowy system rządów. Jerzy I, nie znając języka angielskiego, pozostawiał rządzenie krąjem w rękach rady, która przerodziła się w gabinet odpowiedzialny przed parlamentem, pod przewodnictwem premiera, który jedyny kontaktował się z monarchą. W Hanowerze zaś nieobecność elektorów Spowodowała usamodzielnienie się ministrów. Elektorat stał się w tym okresie prężnym ośrodkiem kulturalnym i naukowym (działalność Haendla, Leibniza, załażenie uniwersytetu i Akademii Nauk w Getyndze). Za panowania następcy Jerzego II, jego wnuka Jerzego III (panował w latach 1760-1820), Wielka Brytania utraciła część kolonii w Ameryce Północnej (tzw. wojna o niepodległość w latach 1775-1783), a następnie podjęła długoletnią kampanię najpierw przeciw rewolucyjnej Francji, a potem Napoleonowi.

W czasie wojny z Francją ucierpiały kontynentalne posiadłości Jerzego III, gdyż elektorat Hanoweru był zajmowany na przemian przez wojska pruskie i francuskie. Ostatecznie w 1806 roku został podzielony i włączony częściowo do Francji, a częściowo do utworzonego przez Napoleona królestwa Westfalii. Po 1814 roku Jerzy III powrócił do Hanoweru, przekształconego w królestwo, jednakże nie uczestniczył już świadomie w wydarzeniach politycznych, gdyż od 1811 roku ze względu na chorobę regencję sprawował jego syn Jerzy IV (król od 1820 roku do 1830 roku). Po Jerzym IV panował jego młodszy brat Wilhelm IV (panowała w latach 1830-1837), a po jego śmierci kolejna dziedziczka Jerzego III, Wiktoria (panowała w latach 1837-1901), której długie i purytańskie panowanie odcisnęło swoje piętno zarówno na polityce, jak i kulturze oraz obyczajowości Brytyjczyków (epoka wiktoriańska).

W królestwie Hanoweru, gdzie obowiązywało prawo salickie, zakazujące dziedziczenia w linii żeńskiej, władzę przejął jeden z młodszych synów Jerzego III, brat Wilhelma IV, Ernest August, książę Cumberland (zmarł w 1851 roku). Jego panowanie było burzliwe i pełne konfliktów. Anulował on m.in. postanowienia liberalnej konstytucji nadanej przez Wilhelma w 1833 roku, zastępując ją własnym projektem w 1840 roku, który został następnie zliberalizowany w okresie Wiosny Ludów (w latach 1848-1849). Jego syn i następca, niewidomy Jerzy V (panowała w latach 1851-1878), stracił swoje królestwo podczas wojny prusko-austriackiej w 1866 rou, kiedy to Hanower został zaanektowany przez Prusy, w składzie których znajdował się do końca II wojny światowej (obecnie w Dolnej Saksonii). Jedyny syn Jerzego V, Ernest August (zmarł w 1943 roku), do końca życia rościł sobie prawa do tronu w Hanowerze. W Wielkiej Brytanii. poprzez małżeństwo. królowej Wiktorii z księciem Albertem sasko-koburskim (Sachsen-Coburg-Gotha) tran przeszedł na przedstawicieli tej właśnie dynastii, która w 1917 roku zmieniła nazwę na Windsor.


Żródła:

"Słownik dynastii Europy" - pod redakcją Józefa Dobosza i Macieja Serwańskiego