Andrzej III "Wenencki" Arpad (urodzony w Wenecji, około 1264 roku (między 1265 a 1270 roku), zmarł w Budzie, 14 stycznia 1301 roku) herb

Syn Stefana "Pogrobowca" Arpada, księcia Slawonii, syna Andrzeja II i Tomasiny Morosini, księżnej Slawonii, córki Michała Morosiniego, patrycjusza weneckiego.

Książę Slawonii od 1271 roku do 4 sierpnia 1290 roku. Król Węgier i Chorwacji od 4 sierpnia 1290 roku do 14 stycznia 1301 roku.

Tytulara: Z Bożej łaski król Węgier, Dalmacji, Chorwacji, Ramy, Serbii, Galicji, Lodomerii, Kumanów i Bułgarii.

Między 19 sierpnia a 24 września 1290 roku poślubił Fenennę Piastównę Kujawską (urodzona w 1276 roku, zmarła około 1295 roku), córkę Ziemomysła Piasta, księcia kujawskiego i Salomei Sobiesławicównej, córki Sambora II Sobiesławica, księcia lubiszewsko-tczewskiego. W Wiedniu, 13 lutego 1296 roku poślubił Agnieszkę Habsburg (urodzona w zamku Hofburg w Wiedniu, 18 maja 1281 roku, zmarła w Königsfelden, 10 czerwca 1364 roku), córkę Albrecha I "Jednookiego" Habsburga, księcia Austrii, Styrii i Karnioli, króla Niemiec i Elisabeth Meinhardyn de Görtz, córki Meinhard V Meinhardyn de Görtz, hrabiego Tyrolu i Gorycji, księcia Karyntii.

Na świat przyszedł w Wenecji, stąd zwany był Weneckim lub Wenecjaninem.

Pod koniec panowania Władysława IV "Kumańczyka" obwołany królem przez jego przeciwników, a po jego śmierci z poparciem magnaterii, przeciwnej objęciu rządów na Węgrzech przez neapolitańskich Andegawenów, ponownie wybrany na króla. Poparcie Karola II "Kulawego" przez papiestwo paraliżowało jego swobodę w polityce zagranicznej.

Po bezpotomnej śmierci Władysława IV w 1290 roku został potajemnie przewieziony na Węgry przez Ladera, arcybiskupa Ostrzyhomia (Esztergoma), po czym obwołany jego następcą jako ostatni męski potomek Arpadów. Koronacja Andrzeja III odbyła się 13 lipca 1290 roku tradycyjnie w bazylice Panny Marii w Székesfehérvar (Białogrodzie Stołecznym). Stało się to niedługo po zamachu stanu, którego ofiarą był poprzedni władca Władysław IV "Kumańczyk".

Powołanie przez magnatów na tron królewski Andrzeja III, nastąpiło w punkcie kulminacyjnym rozbicia feudalnego. Państwa zachodnie nie chciały uznać nowego króla, roszcząc na zasadzie pokrewieństwa z Arpadami pretensje do tronu węgierskiego. Zgłaszał je Albrecht, syn Rudolfa Habsburga, i królowa neapolitańska Maria, siostra Władysława "Kumańczyka". Maria przekazała swoje roszczenia bratu męża, papieskiemu faworytowi - Karolowi "Martelowi", a po jego śmierci tron węgierski miał dziedziczyć syn Karol Robert, popierany przez papieża Bonifacego VIII.

Sytuacja taka sprzyjała polityce magnatów węgierskich, którzy stanęli po stronie Andrzeja, ostatniego potomka linii męskiej Arpadów, przewidując słusznie, że przez wszystkich nie uznawany król będzie narzędziem w ich rękach. Istotnie, Andrzej mógł swe rządy oprzeć tylko na oligarchii magnackiej.

Po objęciu tronu dążył do wzmocnienia władzy centralnej, rozbudował kancelarię królewską, nie był jednak w stanie przełamać supremacji magnackiej. W 1291 roku zwołał do Budy pierwszy ogólnokrajowy sejm, podczas którego wydał dekret potwierdzający przywileje szlacheckie oraz redefiniujący obowiązki wojskowe szlachty. Poczas swojego panowania musiał się pogodzić z powołaniem Rady Królewskiej, której sankcja była wymagana w przypadku większości decyzji królewskich.

Okres jego rządów przyniósł ukształtowanie węgierskiego społeczeństwa stanowego.

Zmarł w Budzie i spoczął w tamtejszym kościele franciszkanów (minorytów). Na nim wygasła dynastia Arpadów, panująca na Węgrzech przez ponad trzy stulecia.

Na tron węgierski został wprowadzony Wacław, dwunastoletni syn króla Czech Wacława II, który po koronacji na króla Węgier w 1301 roku przyjął imię Władysława V, a w 1305 roku objął po ojcu trony Czech i Polski.

Na mocy układu małżeńskiego z 6 czerwca 1286 roku zaręczony z Klarą Eufemią Meinhardyn de Görtz, córką Albrechta [II] Meinhardyn de Görtz, hrabiego von Görz i Eufemii Pistówny Głogowskiej. Małużeństwo nie doszło do skutku ze względu na śmierć narzeczonej "Dominum Albertum comitem Goricie…filiam suam dominam Claram" i "domino Andrea…duce Sclavonie nepote olim…domini Andree regis Hungarie" "dominum Albertinum Mauroceno de Venecia…avunculus eiusdem domini ducis". Dwukrotnie żonaty, najpierw z Fenenną córką księcia kujawskiego Ziemomysła, z którą miał córkę Elżbietę (dominikankę w Tóss w Szwajcarii), narzeczoną Wacława II (Władysława V), króla Czech, Polski i Węgier - śmierć w dniu 4 sierpnia 1306 roku króla spowodował zerwanie zaręczyn, a następnie z Agnieszką, córką księcia Austrii i króla Niemiec Albrechta I.


Żródła:

"ARPADOWIE NA WĘGRZECH - (X-XIV W.)" - autor: Przemysław Jaworski


"POCZET KRÓLÓW WĘGIER" - autor: Przemysław Jaworski


ANDRZEJ III w "Władcy Węgier"


ANDRÁS w "MedLands" tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk