Árpád I (urodzony między 845 a 855 rokiem, zmarł w 907 roku) herb

Álmosa, wodza węgierskiego.

Wielki książę Węgier od 896 roku do 907 roku.

Wg tradycji władca Madziarów, protoplasta rodu Arpadów. Dawniej w historiografii popularna była teoria, że Arpad stał na czele szczepu Megyer, od którego nazwę miał wziąć cały naród (Magyar). Obecnie za prawdopodobną uchodzi hipoteza, że stał na czele plemienia Tarján. Według legendy nabył od Świętopełka, władcy Państwa Wielkomorawskiego, całą ziemię, na której później osiedlili się Węgrzy. Ród Arpada był pochodzenia tureckiego.

Przeszedł na czele Madziarów przez Przełęcz Werecką na tereny zwane obecnie Niziną Węgierską rozpoczynając w ten sposób proces osiedlania się na terenie Panonii. W 893 roku odziedziczył władzę wojskową po swym ojcu, Almosie, a w 904 roku po śmierci sprawującego zwierzchność religijną Kurszána przejął także jego uprawnienia. W 894 roku Bizancjum zawarło porozumienie z węgierskimi wodzami - Kurszánem i Arpadem - skierowane przeciwko Bułgarii. W efekcie syn Arpada, Levente, dowodzący Chabarami (Kabaram -; według tradycji były to trzy zbuntowane plemiona chazarskie, które przyłączyły się do Węgrów opuszczających Chazarię), zaatakował Bułgarię. Sam Arpad, w przymierzu z Morawianami, zaatakował Panonię, należącą do Franków Wschodnich.

Odwet Bułgarów, działających w porozumieniu z Pieczyngami, był straszny. Węgierskie rody, pozostające po drugiej stronie Karpat, zostały zdziesiątkowane. Konne wojsko Arpada pozostało jednak nietknięte.

W 895 roku Almos, ojciec Arpada, został zabity w Siedmiogrodzie. Sam Arpad w Lebedii-Atelkuzu został wybrany księciem-wodzem (gyulą). W ten sposób stał się drugim w hierarchii węgierskich dostojników; pierwszym był książę sakralny (kende, kündü).

W 896 roku kierowani przez Arpada Madziarowie zasiedlili kotlinę karpacką, przyczyniając się następnie do upadku państwa wielkomorawskiego. Rok ten oficjalnie uznaje się za początek państwa węgierskiego. W latach 899-900 węgierskie oddziały mocno splądrowały Lombardię.

Po zajęciu Panonii w 900 roku Węgrzy osiedlili się na tym terenie. Arpad i jego synowie zajęli oba brzegi Dunaju między wyspami Csepek i Mohácsi, na co wskazują pochodzące od ich imion nazwy własne. Na swoją siedzibę wybrał okolice ruin rzymskiego miasta Sopianae (Pécs), gdzie pamiątką jego pobytu jest zachowana w nazwie wsi Arpad. Jego letni obóz znajdował się na wyspie Csepel.

W 904 roku, po śmierci Kurszana, Arpad przybrał tytuł książę sakralny (kende, kündü). Przejął też tereny zajmowanego przez zmarłego m.in. letni obóz w pobliżu ruin rzymskiego Aquincum.

Po śmierci Kurszana żądni zemsty Węgrzy pod wodzą Arpada wznowili działania wojenne przeciwko Frankom Wschodnim. W 904 roku, podczas wyprawy do Bawarii, zginął kende Kurszána, dotychczasowy wódz madziarski. Po jego śmierci Gyula Arpad stał się wodzem plemienia Madziarów. Ostatnim wielkim zwycięstwem Arpada było pokonanie Bawarów w bitwie pod Bratysławą w 907 roku, co umocniło pozycję Madziarów nad środkowym Dunajem.

Według Anonima zmarł w 907 roku; data ta jest obecnie kwestionowana przez badaczy. Według tradycji został pochowany w mieście Attyli (identyfikuje się je z Aquincum, obecnie częścią Budapesztu). Zgodnie z zasadą senioratu po śmierci Arpada rządy objął jego krewniak Szabolcs, najstarszy z rodu. Późne źródła twierdziły, że następcą Arpada był jego najmłodszy syn Zoltán.

Synów Arpada wylicza "De administrando imperio" Konstantyna Porfirogenty. Potomstwo Árpáda z nieznaną żoną z imienia:

Levente (Liüntika),

Tarhos (Tarhacsi),

Üllő (Jelek),

Jutas (Jutocsa) (zmarł przed 945 roku), wódz węgierski,

Zoltán (Zaltasz) (zmarł ok. 950 roku), książę Węgier.


Żródła:

"POCZET KRÓLÓW WĘGIER" - autor: Karczewski Przemysław


ÁRPÁD w "Medinaceli" tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk


ARPAD w "Władcy Czech"


Arpad w "Wikipedia"