Béla I "Benin" Arpad (urodzony około 1016 roku, zmarł 11 września 1063 roku) herb

Syn Vazul (Wasyl), książę March i Gran i N.Tátony, spokrewniona z Samuelem Komitopul, carem Bulgarii.

Książę Królestwa Węgier od 1048 roku do grudnia 1060 roku. Król Węgier od grudnia 1060 roku do 11 września 1063 roku.

Miedzy 1041 a 1045 rokiem (około 1043 roku) w Polsce poślubił Nieznaną (Ryksę?, Adelajdę?) Piastównę (urodzona 22 września 1013 roku, zmarła 21 maja 1075 roku), córkę Mieszka II Lamberta "Gnuśnego" Piasta, króla Polski i Ryksy (Rychezy) Ezzon Erefried Lotaryńskiej, córki Herenfrieda Ezzona Erefried Lotaryńskiego palatyna reńskiego.

Według Szymona z Kezy jego ojcem był Władysław "Łysy", książę March i Gran, jednak bardziej wiarygodne są jednak przekazy roczników altajskich, które wywodzą go od Vasula.

W kronikach węgierskich Bela I występuje z przydomkiem "Benin", którego znaczenie nie jest jasne. Gerard Labuda wywodzi go od łacińskiego słowa bena, znaczącego "chromy", "sparaliżowany", podczas gdy J. Dowiat sugeruje, że było to chrześcijańskie imię księcia - nawiązujące do św. Benigny z Dijon.

Po stłumieniu buntu ojca w 1035-1038 roku został wraz z braćmi: Andrzejem I i Lewantą, musiał uchodzić z kraju w wyniku nieudanego buntu przeciwko decyzji Stefana I "Wielkiego" w sprawie następstwa tronu. Odrzucono hipotezę, że nastąpiło to zaraz po śmierci Emeryka, tzn. w 1031 roku. Bela mógł więc przybyć na dwór Kazimierza I "Odnowiciela", gdzie Béla przyjął chrzest w obrządku rzymskim oraz imię Wojciecha (Adalberta). Stało się to dopiero w około 1040 roku, najpewniej zaś dopiero w 1043 roku, wcześniej Bela przebywał z braćmi w Czechach, gdzie został uwięziony przez Brzetysława I, który w 1038 roku uwolnił Belę. Był to gest odwetowy władcy Czech za uwolnienie przez węgierskiego króla Piotra Orseolo polskiego księcia Kazimierza "Odnowiciela".

W 1042 roku Bela I przebywając w Polsce walnie przysłużył się polskiemu księciu Kazimierzowi "Odnowicielowi". Z udziałem Beli, Kazimierz "Odnowiciel" walczył na Pomorzu Wschodnim. Według Kroniki budzińskiej, Pomorzanie nie chcieli płacić trybutu Kazimierzowi, o czym ostatecznie miał zdecydować pojedynek. Był on przełomowym wydarzeniem zapewne w życiu Beli, a i samemu Kazimierzowi przyniósł korzyści. Bela zdobył uznanie - za żonę dostał siostrę panującego władcy - gdy sam był przecież wygnańcem bez widoków na władzę.

Najprawdopodobniej to nie Bela otrzymał w 1042 roku część Węgier po interwencji Henryka III, ale Andrzej I. Bela powrócił do ojczyzny na wezwanie brata w 1048 lub 1050 roku i otrzymał od Andrzeja tzw. Tercia pars Regni ("trzecią część królestwa", składającą się z księstw nitrzańskiego i biharskiego) oraz przyrzeczenie następstwa tronu. Układ ten został jednak zmieniony w 1053 roku, gdy Andrzejowi I urodził się syn Salomon, który w 1057 roku został przez Andrzeja wyznaczony sukcesorem, i którego już w 1058 roku ożeniono z siostrą Henryka IV, przygotowując dla niego następstwo tronu.

Przeciw tej decyzji wystąpiła część możnych, popierających Belę, ten zaś zagrożony utratą dzielnicy, udał się na przełomie 1058-1059 roku lub 1059-1060 roku do Polski, gdzie szukał wsparcia u Bolesława II "Śmiałego". Powrócił na Węgry w 1060 roku i przy pomocy polskiej interwencji, pokonał Andrzeja I w bitwie pod Mosony, który od odniesionych ran zmarł w niewoli u brata pod koniec 1060 roku. Bela I "Benin" koronował się 6 grudnia 1060 roku w bazylice Panny Marii w Székesfehérvár.

Sojusz polsko-węgierski wywołał zaniepokojenie na dworze cesarskim, chcąc więc uspokoić sytuację, Bela I "Benin" podjął kroki pojednawcze. Uwolnił jeńców niemieckich bez okupu i zaręczył swą córkę Zofię z margrabią saskim. W obliczu interwencyjnej wyprawy niemieckiej miał nawet proponować zwrot tronu Salomonowi, godząc się na zwrócenie mu dawnego księstwa, które otrzymał kiedyś od Andrzeja I. Cesarz nie zareagował jednak na gesty Beli I "Benina", gdyż w 1063 roku wyruszyła wielka wyprawa niemiecka pod wodzą Ottona von Northeimu w celu przywrócenia tronu Salomonowi. Bela I "Benin" zmarł przed decydującą bitwą, a jego syn Gejza udał się do Polski.

Pochowany w klasztorze w Szekszárd.

Za panowania Beli I "Benina" doszło na Węgrzech do wybuchu nowego buntu pogańskiego, który wybuchł w 1061 roku pod wodzą syna Vaty - Janosa. Bela I stłumił wystąpienia, ale ponowny wstrząs społeczny osłabił państwo do tego stopnia, że trudno było nadal skutecznie opierać się wpływom niemieckim.

W 1063 roku węgierskie granice przekroczył na czele armii Henryk IV. Schorowany Bela I nie był w stanie stawić czoła przyszłemu cesarzowi i nie doczekawszy spotkania zszedł z tego świata. Dwór cesarski nie dał się podejść pojednawczymi gestami sojuszników i w końcu września 1063 roku duże siły niemieckie ruszyły na Węgry. Zanim doszło do walnej bitwy, chory od dłuższego czasu Bela zakończył życie, a jego młodociany syn, Gejza, nie był w stanie stawić skutecznego oporu, ucieczką ratując się od niewoli. Wojna skończyła się niezwykle szybko i w sposób, który nietrudno było przewidzieć, choć Wratysław, zgodnie zapewne z warunkami ugody z Bolesławem, nie wziął w niej udziału. Henryk IV wprowadził Salomona na tron węgierski, podczas gdy Gejza, otrzymawszy odmowę na prośbę o wydzielenie mu dawnej dzielnicy ojca, opuścił wraz z dwoma braćmi ojczyznę i schronił się w Polsce.


Żródła:

"ARPADOWIE NA WĘGRZECH - (X-XIV W.)"


"POCZET KRÓLÓW WĘGIER" - autor: Karczewski Przemysław


BELA I w "Władcy Węgier"