Berthold Luitpoldings von Diepholt-Andechs (urodzony w 1180 roku, zmarł 23 maja 1251 roku) herb

Syn Bertolda IV (VI) Luitpoldings, hrabiego Diessen i Andechs, księcia Meranu, margrabiego Istrii, księcia Slawonii i Agnieszki Wettin, córki Deda V Wettin, margrabiego Łużyc Dolnych.

Hrabia Andechs jako Berthold V od 1204 roku do 23 maja 1251 roku. Książę Meranu jako Berthold II od 19 czerwca 1248 roku do 23 maja 1251 roku. Arcybiskup-metropolita Kolocsa od 1206 roku (wybrany) 1212 roku (ingres) do 1218 roku, biskup-patriarcha Akwilei od 1218 roku do 23 maja 1251 roku. Regent Królestwa Węgier w 1212 roku. Ban Chorwacji, Dalmacji i Slawonii od 1209 roku do 1212 roku. Wojewoda siedmiogrodzki od 1212 roku do 28 września 1213 roku.

Berthold, zosta przeznaczony do kariery kościelnej, i karierę rozzpoczął od rektora w katedrze w archidiecezji Bambergu od 1203 roku. Po zawarciu związku małżeńskiego siostry Gertrudy z królem Węgier, Andrzejem II, jako jej poselstwo udał sie do Węgier. Na dworze węgierskim zyskał sympatie króla Andrzeja II, który z inicjatywy siostry Gertrudy von Andechs, Berthold uzyskał wielki wpływ na dworze swego szwagra i dzieki niemy uzyskał w 1206 roku nominacje na arcybiskupa Kalocsa. Nominacja nie została potwierdzona przez papieża Innocenty III w 1212 roku, ponieważ Berthold nie miał ani wymaganego wieku, ani niezbędnego doświadczenia. Prawdopodobnie z tego powodu Berthold udał się do Vicenzy, gdzie rozpoczął studia teologiczne. Po powrocie z Włoch w 1209 roku został nowminowany banem Chorwacji, Dalmacji i Slawonii. W 1212 roku został nawet wojewodą Siedmiogrodu i pełnił bowiązki regenta Węgier w 1212 roku w czasie wyjazdu króla na wojnę z Rurykowiczami na Rusi. Jego nadmierne wpływ na króla i podżegania siostry, oburzała węgierskich magnatów.

28 września 1213 roku została zamordowana żona Andrzeja II, Gertruda. Sprawcami zabójstwa byli palatyn Bank i żupan Piotr. Podejrzewali oni królewską małżonkę o pomoc w uwiedzeniu córki palatyna. Zhańbienia młodej szlachcianki dokonał podobno brat królowej, hrabia Bertold. Szczególną niechęć wzbudziła osoba królowej Gertrudy, z którą ściągnęła do Węgier gromada rycerzy i duchownych niemieckich, rozdrapujących do spółki z węgierską dworską kliką dochody królewskie i urzędy. Nienawiść ściągnęli na siebie bracia królowej, zwłaszcza młody i lekkomyślny Bertold, obsypany godnościami i urzędami, do których nie miał żadnego przygotowania.

Bertold Merański, w wieku dwudziestu kilku lat został arcybiskupem Kalocsy, banem Chorwacji i Sławonii, wojewodą siedmiogrodzki, regentem na czas udziału króla w wyprawie wojennej, spędzał czas na nielicujących z jego godnościami zabawach, a swe liczne urzędy traktował wyłącznie jako źródło dochodów. Bertold miał - według plotek przytaczanych przez kronikarzy - uwieść piękną córkę palatyna Banka, w czym miała mu dopomóc siostra-królowa. W czasie nieobecności króla doszło do wybuchu nienawiści do dworskich Niemców: podczas polowania w lasach opodal klasztoru cysterskiego Pilis, we wrześniu 1213 roku, palatyn Bank i żupan Piotr wraz z innymi spiskowcami napadli na namioty dworu i rozsiekali królową. Ranny Bertold zdołał uciec dzięki zaletom swego rumaka. W ogromnym chaosie sprzecznych interesów różnych grup magnackich i innych dochodzących do głosu warstw społecznych król Andrzej nie mógł sobie pozwolić nawet na ukaranie morderców żony. Palatyn Bank stracił wprawdzie swój urząd, ale został żupanem pożońskim, a w roku 1217 wrócił do władzy jako ban Chorwacji i żupan dworu królewskiego.

W wyniku zawiązanego spisku i zamordowaniu siostry i jej zwolenników, Berthold ranny uciekł z Węgier i udał się na dwór księcia austriackiego Leopolda V.

Gdy patriarcha Aquilei Wolfgera zmarł z Erli, 10 lutego 1218 roku papież Honoriusz III mianował go patriarcha z Akwilei. W 1238 roku Berthold przeniósł stolicę państwa kościelnego z Cividale do Udine i rozpoczął około roku 1245 budowę obecnej katedry w Udine. W czasie swej kadencji Berthold kontynuował intensywną politykę terytorialną i wzmacniał władzę państwa patriarchalnego. Utrzymał swoją pozycję jako lojalny zwolennik cesarza Fryderyka II Hohenstaufena w walce z włoskim miastami Ligii Lombardzkiej. Jednak w zaciętym konflikcie między cesarzem a papieżem Grzegorzem IX, w 1239 roku został wraz z cesarzem ekskomunikowany. Ekskomunika został uchylona dwa lata później po wstawiennictwu króla Andrzeja II z Węgier. W późniejszych latach Berthold starał się pogodzić cesarza i papieża, ale bezskutecznie.

Zmarł w wieku 71 lat. Śmierć Bertholda w dniu 23 maja 1251 roku zakończył okres panowania w Andesch i Meranie bocznej gałęzi Babenbergów - Luitpoldings i był końcem długiego okresu zarządów niemieckich patriarchów Akwilei. Jego następca Gregorio di Montelongo poprowadził koalicję Welfów przeciwko cesarzowi Fryderykowi II.


Żródła:

Berthold (patriarch of Aquileia) w "Wikipedia" tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk


Berthold V. (Andechs) w "Wikipedia" tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk


Patriarch Bertoldo di Andechs-Merania w "GCatholic.com" tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk


ANDRZEJ II w "Władcy Węgier"


BERTOLD w "MedLands" tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk