Franciszek (Franz Leopold) II Rákóczi (urodzony w Borša, 27 marca 1676 roku, zmarł w Rodostó, 8 kwietnia 1735 roku) herb

Syn Franciszka I Rákóczi, księcia Siedmiogrodu i Ilony Zrinyi (Zrińskiej), córki Pétera IV Zrinyi (Zrińskiej), bana Chorwacji, Slavonii i Dalmacji.

Hrabia Sáros od 25 maja 1694 roku do 21 lutego 1711 roku. Książę Siedmiogrodu i książę Węgier od 13 czerwca 1707 roku do 21 lutego 1711 roku.

Poślubił w Köln, 26 września 1694 roku Charlotte Amalie Ydulfing von Hessen-Wanfried-Eschwege (urodzona w Kassel, 26 lutego/8 marca 1679 roku, zmarła w Paryżu, 18 lutego 1722 roku), córkę Karola Ydylfing, landgrafa Hessen-Wanfried i Alexandriny Juliany von Leiningen-Dagsburg, córki Enrica hrabiego von Leiningen-Dagsburg.

Syn Franciszka I Rakoczego i Ilony Zrinyi (Zrińskiej, pochodzącej z rodziny banów Chorwacji, Dalmacji i Slawonii. Po śmierci ojca matka wyszła powtórnie za mąż za księcia Emeryka (Imre) Thökölya (urodzony w 1657 roku, zmarł w 1705 roku), przywódcę wspieranego przez Turcję (i cieszącego się sympatią także w Gdańsku, o czym pisał w Pamiętnikach z wyraźnym oburzeniem Jan Chryzostom Pasek) powstania węgierskich kuruców z lat 1672-1685 przeciwko panowaniu na Węgrzech austriackich Habsburgów. Po jego upadku, kiedy wraz z matką i rodzeństwem Franciszek znalazł się pod ścisłą kuratelą Habsburgów, oddano go na wychowanie do jezuitów. W 1701 roku, być może na skutek prowokacji (przejęcie listów), został uwięziony w Wiener Neustadt za spiskowanie z królem Francji Ludwikiem XIV. Po ucieczce z więzienia, w której przygotowaniu pomogła mu poślubiona księżna Charlotte Amalie von Hessen-Wanfried, schronił się 12 listopada 1701 roku w Polsce. Ukrywał się w Brzeżanach i Skole (obecnie Ukraina) u rodziny Sieniawskich. Środki na utrzymanie zdobywał przy pomocy kochanki, Elżbiety Heleny z Lubomirskich Sieniawskiej (urodzona między 1699 a 1670 rokiem, zmarła w 1729 roku), żony hetmana wielkiego koronnego Adama Mikołaja Sieniawskiego.

W 1703 roku stanął na czele kolejnego powstania zwróconego przeciwko Habsburgom. 5 maja 1703 roku wydano w Brzeżanach manifest wzywający Węgrów do walki, 14 czerwca 1703 roku Franciszek Rakoczy wkroczył na Węgry, w 1704 roku został obwołany przez stany Siedmiogrodu księciem, rok później sejm węgierski (Szécsény) uznał go za księcia Węgier, w 1707 roku zdetronizowano na Węgrzech Habsburgów. Szukając sojuszników, starał się przy pomocy wysłannika rządu węgierskiego Pála Rádaya zawrzeć z Polską wieczysty sojusz, następnie szukał pomocy u cara Rosji Piotra I "Wielkiego". Na początku 1711 roku opuścił Węgry, aby na południu Polski spotkać się z carem oraz z królem polskim Augustem II "Mocnym". Jednak zawarty pod jego nieobecność w maju 1711 roku pokój w Szathmár zakończył powstanie na Węgrzech. Wiedząc, że Austriacy wyznaczyli nagrodę za jego ujęcie, postanowił szukać schronienia w Gdańsku, w którym już wcześniej, od 1707 roku, przebywała wraz z dworem jego żona: poprzez Gdańsk sprowadzano na ogarnięte powstaniem Węgry broń, werbowanych francuskich oficerów, drukowano publikacje mające informować Europę o węgierskich wydarzeniach (między innymi Epistola Celsi ad Constantium de Hungaria, w 1710 roku).

W towarzystwie cara Piotra I i carycy Katarzyny I Aleksiejewnej, podróżując Sanem i Wisłą na pokładzie jedenastu imperatorskich okrętów, dotarł 9 września 1711 roku do Torunia wraz z 24 dworzanami i służbą. Po niespodziewanym opuszczeniu Torunia przez cara Piotra I potajemnie, w stroju francuskim, 27 października 1711 roku wraz z trzynastoma osobami (reszta wybrała drogę lądową) dotarł na pokładzie imperatorskiego okrętu do Gdańska. Podczas wstępnego przesłuchania w Gdańsku podawał się za hrabiego Sárosi, jego podkomendni zaś za carskich oficerów. W otoczeniu księcia znajdowali się między innymi: Ádám Szatmáry Király, autor: Naplókönyve 1711-1717 Esztendökben, II Rákóczi Ferenc Fejedelem Bujdosásaról (nietłumaczonego na język polski pamiętnika z lat 1711-1717, z emigracji księcia Rakoczego), Ádám Vay de Vaja, Mikes Kelemen, szambelan książęcy i jeden z najwybitniejszych przedstawicieli barokowej poezji węgierskiej, autor między innymi Törökorszagi levelek (Listy z Turcji), Ádám Mányoki, malarz i portrecista (będący autorem najbardziej znanego portretu księcia Rakoczego z orderem Złotego Runa na piersi, powstałego prawdopodobnie właśnie w Gdańsku), Gáspár Beniczky (zm. około 1731), prywatny sekretarz księcia, dyplomata Pál Ráday. W połowie listopada 1711 roku Rakoczy udał się na kilka dni do Elbląga na spotkanie z podążającym do Królewca carem Piotrem I. Przyjęty chłodno i zaproszony do Petersburga, nie skorzystał z tej propozycji. Nie uzyskał też poparcia króla pruskiego Fryderyka I Hohenzollerna, który nie zechciał przyjmować go w Berlinie.

Podczas pobytu w Gdańsku kwaterował poza murami miasta, na tzw. Górnym Przedmieściu (jak sam to określił), wspomagany finansowo przez barona Jeana Victora de Besenevala, posła króla Francji Ludwika XIV (za jego zgodą). Spotykał się z wpływowymi osobistościami polskiego życia politycznego, między innymi z Kazimierzem Ludwikiem Bielińskim, marszałkiem koronnym, który przebywał w mieście z rodziną: żoną Marią Ludwiką z domu Morsztyn i córką Katarzyną (przyszłą żoną Besenevala), Tomaszem Działyńskim, wojewodą chełmińskim, i jego małżonką Teresą z domu Bielińską, Teodorem Andrzejem Potockim, biskupem chełmińskim i późniejszym prymasem Polski, Piotrem Ernestem Kczewskim, wojewodą malborskim, Janem Jerzym Przebendowskim, podskarbim wielkim koronnym, Michałem Zdzisławem Zamojskim, starostą gniewskim i późniejszym łowczym wielkim koronnym (od 1714), generałem Jakubem Zygmuntem Rybińskim. 26 stycznia 1712 roku wyjechał z Gdańska (jak pisał: na odległość około dwóch kilometrów), aby spotkać się z księciem Grigorijem Fiodorowiczem Dołgorukim, rosyjskim wojskowym i dyplomatą. Na ogół, jako katolik, uczestniczył w nabożeństwach w kościele św. Mikołaja, w klasztorze w Oliwie spotykał się z opatem Kazimierzem Dąbrowskim. Zwiedzał fortyfikacje miejskie, był w Wielkiej Zbrojowni, wędrował po plażach. Brał udział w organizowanych w Gdańsku ucztach (napisał: "Unikałem skandalu, lecz nie grzechu").

Do wyjazdu z Gdańska skłoniła go zła sytuacja finansowa i brak perspektyw. 30 kwietnia 1712 roku nakazał zwolnić ze służby przebywających z nim dotychczas w Gdańsku sześćdziesięciu członków tzw. Szlacheckiego Towarzystwa, swoistej gwardii przybocznej. Kolejnym powodem był nacisk wywierany na władze Gdańska przez dwór wiedeński, żądający jego wydania - w czerwcu 1712 roku w mieście pojawili się w tym celu austriaccy oficerowie - ponadto deklaracja króla Polski, że nie jest on w stanie zapewnić węgierskiemu księciu bezpieczeństwa. Pożegnalny obiad odbył się w domu marszałka Bielińskiego na przedmieściach Gdańska.

9 listopada 1712 roku, po ponad rocznej obecności w Gdańsku (choć w Wyznaniach pisał błędnie: "W Gdańsku spędziłem prawie dwa lata"), Rakoczy w towarzystwie Györgya Kisfaludiego, byłego brygadiera kuruckich wojsk, i Kelemena wsiadł na pokład angielskiego żaglowca "Święty Jerzy" (z powodu przeciwnych wiatrów okręt stał na gdańskiej redzie do 16 listopada 1712 roku). Opiekę nad pozostałymi w Gdańsku podkomendnymi i nad powstańczym archiwum powierzył marszałkowi Vayowi, Besenalowi zlecił sprzedaż nieruchomości i sreber stołowych. 7 grudnia 1712 dotarł do Anglii, którą jednak opuścił na skutek protestów posła austriackiego. We Francji był przyjmowany życzliwie przez Ludwika XIV, ale po podpisaniu pokojów w Rastadzie i Baden w 1714 roku, kończących spór Burbonów i Habsburgów, utracił znaczenie. W 1717 roku przeniósł się do Turcji, licząc na przychylność sułtana Ahmeda III, wojującego z Austrią i Wenecją w latach 1716-1718. W Turcji spędził piętnaście ostatnich lat życia.

Jego Pamiętniki z wojny węgierskiej. Od 1703 roku aż do jej zakończenia i Wyznania wydano w Polsce w 1988 roku w przekładzie Mai Paczoskiej ze wstępem, w wyborze i opracowaniu Jerzego Roberta Nowaka.


Żródła:

FRANCISZEK II RAKOCZY w "gedanopedia"