Lukács Bánfi (urodzony około 1120 roku, zmarł w sierpniu 1181 roku)

Biskup Eger od 1151 rok do 1161 roku, XVII arcybiskup metropolita Ostrzyhomia (Esztergom) od 1161 roku do sierpnia 1181 rok, regent Królestwa Wgier od 31 maja do czerwca 1162 roku.

Pochodzenie i młodość nie posiada źródeł. Pewne jest to, że pełnił obowiązki dworze królewskim między 1148 a 1158 rokiem. Jako jeden z pierwszym Węgrów studiował teologię w Paryżu. Funkcjonują bardzo szczegółowe raporty w języku angielskim Waltera Map. Według wielu historyków w okresie studiów w Paryżu widział się z Thomas Becket'em, arcybiuskupem Canterbury.

Podczas prac zarządzając Kościołem węgierskim współpracował z pięcioma królami, dając rękojmę swojej działalności na rzecz Kościoła. Zaistniał Lukács Bánfi na węgierskiej arenie publicznej podczas panowania Gézy III (panował w latach 1141-1162). Oficjalnie sprzeciwiał się polityce Fryderyka "Barbarossy", mimo to cesarz rozpoczął walkę z papiestwem, gdzie 7 września 1159 roku doszło do schizmy - wybrano na papieża Aleksandra III i tego samego dnia wybrano antypapieża Wiktora IV.

Lukács Bánfi opowiedział się za papieżem Aleksandrem III, który popierał i wspierał politykę biskupa, dążącą do reformy gregoriańskiej na Węgrzech. Za namową papieża biskup doprowadził do wprowadzenia konkordatu w Królestwie Węgier podpisanego przez króla Gézy II. Zgodnie z umową król zrezygnował arbitralnych nominacji biskupich, przy królewskim veto w stosunku do elekta oraz za wiedzą króla a arbitraż przy odmiennych zdaniach do Stolicy Apostolskiej i legata papieskiego.

Po śmierci Gézy II, bracia - Stefan (IV) i Władysław (II) rozpoczęli walk o tron po ojcu, którzy mieli poparcie Biznacjum. Już jako arcybiskup i metropolita Ostrzyhomia, z jednej strony obawiając się interwencji zbrojnej Bizancjum, a z drugiej strony zasady primogenitury. Uznał roszczenia starszego syna Gézy II, Stefana, który, iż miał ukończone tzw. lata sprawne, pozostawał pod opieką regencji, w której skład wchodziła m.in. jego matka - Eufrozyny Rurykowiczówna oraz arcybiskup ostrzyhomski. Koronacja Stefana miała miejsce już w czerwcu 1162 roku w bazylice Panny Marii w Székesfehérvár (Białogrodzie Stołecznym) przyjmując imię Stafana III.

Wkrótce jednak latem 1162 roku Węgry najechali wspierani przez cesarza bizantyjskiego bracia Gézy II - Władysław (II) i Stefan (IV), którzy zdobyli stolicę zmuszając Stefana III i jego rodzinę do ucieczki do Austrii. W 1163 roku po ponownym objęciu władzy na Węgrzech stosunki z papiestwem pogorszyły się, zwłaszcza w walce przeciwko polityce cesarzowi Manuela I, po zawarciu układu Stafana III z cesarzem Fryderykiem I "Barbarossą", który na pokrycie swoich wydatków miał zakusy na pieniądze kościelne. Stosunki kościół-państwo uległo poprawie od 1169 roku, gdy w rok po synodzie ostrzyhomskim papiestwo odzyskało pieniądze. Stefan II obiecał, że nigdy nie zanektuje pieniędzy kościelnych i nie będzie wpływał na wybór biskupów.

Stefan II umiera w 1172 roku. Po jego śmierci sukcesja tronu po raz kolejny stawia kwestię na porządku dziedziczenia. Nowy król, żyjący od dziesięciu lat w Bizancjum - Béla, pomimo silnych protestów Lukács Bánfi i matki Eufrozyny i niektórych baronów, woleli jednak widzieć na tronie jego młodszego brata, Gejzę, który porozumiał się z cesarzem bizantyjskim Manuelem I, który dostarczył mu pieniędzy w zamian za obietnicę, że Bela nie zaatakuje Bizancjum za życia cesarza i jego syna. Kiedy Bela przybył na Węgry, Lukács Bánfi, arcybiskup Esztergom odmówił koronowania go, Bela napisał do papieża Aleksandra III, a ten wyznaczył arcybiskupa Mikołaja Kalocsa. Drugi arcybiskup koronował Belę 13 stycznia 1173 roku. Wobec odmowy dokonania koronacji, Władysław II uwięził arcybiskupa ostrzyhomskiego. Za swoje postępowanie został obłożony klątwą.

Za panowania Béli III (panował w latach 1172-1196), na Węgrzech wchodziła kultura francuską za sprawą jego żony - Marii Komnen, której tak bardzo obawiałsie arcybiskup Lukács Bánfi, wychowaywany w łacińskiej kulturze, paradoksalnie nastawiony na nowości. Lukács Bánfi od 1170 roku, powoli zgłębiał tajniki kultury, zastępując rywala arcybiskupa András Kalocsai, który cieszył się zaufaniem papieża i króla. Z biegiem czasu Béla III nie stanowił zagrożenia ani dla Kościoła, ani na Węgier. Głównym bodźcem do zbliżenia króla i arcybiskupa był początek 1179 roku. Arcybiskup Kalocsa naruszył prerogatywy króla, i w konsekwencji został pozbawieniony urzędu. Papież interweniował i nakazał arcybiskupowi do przeprosić króla.

Zmarł w tym samy miesiącu co papież Aleksnader III. Pozostawiła po sobie, niezatarty ślad w historii Węgier. W średniowiecznych Węgier były jednym z uważany jako "szara eminencja". Król Andrzej II (panował w latach 1205-1235) i Béla IV (panowął w latach 1235-1270) uważał Lukács Bánfi za świętego i domagali się kanonizacji. inauguracja odbyła się w końcu.


Żródła:

Bánfi Lukács w "Wikipedia" tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk