Miklós Horthy de Nagybány (urodzony w Kenderes 18 czerwca 1868 roku, zmarł w Estoril 9 lutego 1957 roku) herb

Syn Stephana Horthy, członka węgierskiej izby wyższej i Pauly Halassy z Dévaványa.

Regent Węgier od 1 marca 1920 roku do 15 października 1944 roku.

Tytulara: Jego Najjaśniejsza Wysokość Regent Węgier.

22 lipca 1901 roku w Arad ożenił się z Magdolna Purgly de Jószáshely (urodzona w Kürtös, Węgry 10 czerwca 1881 roku, zmarła w Cascais, Estoril, Portugalia 8 stycznia 1959 roku), córke John Purgly i Heleny Vasarhely.

Wykształcenie odebrał w Akademii Morskiej w Fiume (obecnie Rijeka). W czasie pierwszej wojny światowej w latach 1914-1918, pełnił funkcję dowódcy floty austro-węgierskiej, kilkakrotnie pokonał wówczas flotę włoską i został ranny w bitwie w cieśninie Otranto. Za czyny wówczas dokonane został uhonorowany Orderem Marii Teresy - najwyższym odznaczeniem wojskowym nadawanym w habsburskich siłach zbrojnych.

Po wojnie Horthy wrócił do ojczyzny i zorganizował kontrrewolucję przeciwko komunistycznej Węgierskiej Republice Rad rządzonej przez Bélę Kuna. Razem z wojskami rumuńskimi i czechosłowackimi w sierpniu 1919 roku zdobył Budapeszt rozpoczynając okres "białego terroru" skierowanego przeciwko socjalistom, komunistom, związkowcom i Żydom, w wyniku którego zamordowano 300 osób. Po przejęciu władzy został mianowany głównodowodzącym węgierskich sił zbrojnych, a w 1920 roku Zgromadzenie Narodowe wybrało go na regenta Królestwa Węgier, okrojonego po pokoju w Trianon. Jako regent, przy współudziale rządu, uniemożliwił powrót na tron byłemu cesarzowi Austrii i królowi Węgier Karolowi I (na Węgrzech: Karol IV) (marzec i październik 1921 roku).

Podczas rządów Horthyego Węgry stały się pierwszą po wojnie prawicową dyktaturą w Europie. Rząd Horthyego, niesiony na fali silnych żądań narodowych, zamierzał dokonać rewizji traktatu z Trianon z 1920 roku, chciano m.in. zwrotu części Czechosłowacji, Rumunii i Jugosławii, gdzie zamieszkiwało łącznie ponad trzy miliony Węgrów. Zagrożone ekspansją komunizmu i okrążone przez wrogie kraje Królestwo Węgier znalazło się w trudnym położeniu. Sojusz z Niemcami, które zgodziły się na przyłączenie części ziem węgierskich utraconych wcześniej na rzecz Czechosłowacji i Rumunii, większości węgierskiej klasy politycznej wydał się jedynym rozwiązaniem.

W okresie jego rządów na terenie Węgier działały obozy chorwackiej organizacji terrorystycznej ustaszy.

Po konferencji w Monachium we wrześniu 1938 roku, Węgry bezskutecznie zabiegały u mocarstw zachodnich o przyznanie im południowej części Słowacji, która po traktacie z Trianon należała do Czechosłowacji i była w większości zamieszkiwana przez ludność węgierską. Po tym niepowodzeniu Horthy postanowił się zwrócić o pomoc do Niemiec. Hitler i Mussolini zgodzili się na rolę arbitrów w sporze węgiersko-czechosłowackim (pierwszy arbitraż wiedeński). Zgodnie z ich rozstrzygnięciem w listopadzie 1938 roku Węgry zaanektowały sporne terytorium południowej Słowacji i południowej Rusi Zakarpackiej. Po rozpadzie Czecho-Słowacji w marcu 1939 roku Węgry, podejmując działania zbrojne przeciw Karpato-Ukrainie, zlikwidowały po walkach z oddziałami Siczy Karpackiej jej państwowość i uzyskały w ten sposób wspólną granicę z Polską wzdłuż pasma Karpat Wschodnich. Wsparcie Węgier przez Niemców wymusiło ich udział w późniejszym najeździe na ZSRR.

We wrześniu 1939 roku Horthy odmówił przepuszczenia Wehrmachtu przez terytorium Węgier przeciwko Polsce, czego domagali się Niemcy, i nakazał zaminowanie tuneli kolejowych i ich wysadzenie w przypadku próby przedarcia się Niemców siłą. W sierpniu 1940 roku Węgry otrzymały w wyniku drugiego arbitrażu wiedeńskiego północną część rumuńskiego Siedmiogrodu; w zamian Węgry musiały przystąpić do Paktu Trzech - sojuszu Niemiec i Włoch (trzecim członkiem paktu była Japonia), które po klęsce Francji w czerwcu 1940 roku zdominowały cały kontynent europejski.

Od września 1939 roku rząd Horthyego, przychylnie nastawiony do Polski, udzielał schronienia polskim uchodźcom. Mimo protestów Berlina Węgry przyjęły około 150 tysięcy polskich uchodźców. Mimo nacisków niemieckich rząd Horthyego do końca listopada 1940 roku zezwalał na oficjalne funkcjonowanie poselstwa polskiego w Budapeszcie i przyjmował posła polskiego Leona Orłowskiego. Z Węgier do Francji, przy czynnym udziale polskiego poselstwa i potajemnej aprobacie władz węgierskich, ewakuowano do maja 1940 roku około 35 tysięcy żołnierzy Wojska Polskiego, oficjalnie internowanych we wrześniu 1939 roku.

W Budapeszcie działała do 19 marca 1944 roku - do czasu niemieckiej wojskowej okupacji Węgier - główna ekspozytura wywiadu polskiego w Europie Środkowej, prowadząca łączność kurierską z okupowanym krajem, polskie szkoły i instytucje kulturalne. Było to tolerowane przez władze węgierskie, pomimo formalnego sojuszu Węgier z III Rzeszą.

W kwietniu 1941 roku Węgry po raz pierwszy zaangażowały się militarnie po stronie Osi przeciw Jugosławii, przepuszczając wojska niemieckie przez swoje terytorium. Oznaczało to nieunikniony konflikt z Wielką Brytanią. Świadomy dalekosiężnych konsekwencji rezygnacji z niezaangażowania w wojnę (nonbelligeranza), premier Węgier Pál Teleki popełnił samobójstwo.

W czerwcu 1941 Węgry zaangażowały się w wojnę z ZSRR po stronie Niemiec, wysyłając na front kilkudywizyjną 2. Armię (która została prawie całkowicie rozbita nad Donem w styczniu-lutym 1943 roku). W konsekwencji Wielka Brytania jesienią 1941 roku pod naciskiem Stalina wypowiedziała wojnę Węgrom. Po klęsce 2. Armii węgierskiej pod Woroneżem Horthy zrozumiał, jakim błędem był sojusz z Niemcami.

W 1944 roku, kiedy stało się już jasne, że Niemcy przegrają wojnę, Horthy zaczął negocjować odrębny traktat pokojowy z aliantami. Spotkało się to z bardzo ostrą reakcją Hitlera, który wysłał swoje wojsko na terytorium Węgier, okupując je 19 marca 1944 roku. Horthy zdecydował się wówczas utworzyć proniemiecki rząd Döme Sztójay'ego (dotychczasowego ambasadora Węgier w Berlinie) i nie zaryzykował otwartego, beznadziejnego starcia z Niemcami, kontynuując jednak poufne kontakty z aliantami zachodnimi (w konsekwencji np. węgierska artyleria przeciwlotnicza nie otwierała ognia do samolotów brytyjskich i amerykańskich przelatujących nad terytorium Węgier w celu bombardowania Niemiec). Do czasu zajęcia kraju przez Niemców sprzeciwiał się nazistowskim planom wywozu kilkuset tysięcy węgierskich Żydów. Po wkroczeniu Wehrmachtu na Węgry rozpoczęły się masowe deportacje do Auschwitz - pod osobistym kierownictwem Adolfa Eichmanna. Latem 1944 roku, korzystając z gwałtownie pogarszającej się sytuacji militarnej III Rzeszy, Horthy zdymisjonował rząd Sztójaya i wymusił na Niemcach (w lipcu 1944 roku) przerwanie deportacji Żydów z terytorium Węgier.

Już po konferencji w Teheranie (28 listopada - 1 grudnia 1943 roku), gdzie Stalin wymusił na Brytyjczykach odstąpienie od lądowania aliantów zachodnich na Bałkanach (co było do tej pory planem Churchilla), los Węgier był przesądzony. Do kraju wkroczyć miała Armia Czerwona.

Gdy nastąpiło wejście Armii Czerwonej na terytorium Węgier (październik 1944 roku), Horthy próbował (za pośrednictwem przywódcy komunistów jugosłowiańskich Josipa Broz Tito) poddać Rosjanom wojsko węgierskie na froncie (alianci zachodni odmówili bowiem przyjęcia odrębnej węgierskiej kapitulacji, co próbował uzyskać admirał). Niemcy, którzy od dawna obserwowali te próby, aresztowali go (po uprzednim porwaniu jego syna przez komando pod dowództwem Ottona Skorzennego - operacja Mickey Mouse) i wywieźli w głąb Rzeszy. Rządy na Węgrzech formalnie objął przywódca strzałokrzyżowców Ferenc Szálasi, w pełni podporządkowany Rzeszy. Zmieniając decyzje Horthyego, wyraził on zgodę na dalszy udział Węgier w wojnie po stronie III Rzeszy i wznowienie deportacji Żydów do obozów zagłady.

Pod koniec wojny Horthy, internowany przez Niemców w Bawarii, został przejęty z ich rąk przez armię amerykańską i był przetrzymywany w niewoli aż do końca 1945 roku, gdy ostatecznie go wypuszczono (mimo żądań komunistycznych władz Jugosławii, które chciały go sądzić jako zbrodniarza wojennego). W 1946 roku wziął udział w procesie norymberskim jako świadek. Resztę życia spędził na wygnaniu w Portugalii.

Pozostawił po sobie autobiografię: Życie dla Węgier. Po upadku paktu warszawskiego i wycofaniu wojsk sowieckich z Węgier jego prochy uroczyście przeniesiono w 1993 roku do mauzoleum w Kenderes - zgodnie z testamentem regenta, który chciał być pochowany w ojczystej ziemi, gdy opuści ją stopa ostatniego okupanta.

Przez przeciwników politycznych nazywany był ironicznie „admirałem bez floty w kraju bez morza". W okresie swoich rządów Horthy wprowadził rasistowskie ustawodawstwo, jednak aż do okupacji niemieckiej nie dochodziło do masowej eksterminacji Żydów.

Na ramieniu miał wytatuowanego ogromnych rozmiarów węża - pozostałość jeszcze z czasów, kiedy był marynarzem na okrętach floty Austro-Węgier.

Miklós Horthy w 1901 roku w Arad, koło Jószáshely ożenił się z Magdalenę Purgly, z którą miał czworo dzieci:

Magdalena (urodzona w 1902 roku, zmarła w 1918 roku),

Paulette (urodzona w 1903 roku, zmarła w 1940 roku), poślubiła: László Fáj Fáy, później Gyula Lipot Imre Alajos György, conde Károlyi de Nagykároly,

Stephen (urodzony w 1904 roku, zamarł w 1942 roku), zginęło w katastrofie samolotu wojskowego na Ukrainie, żona Ilona Maria Andrea Gabriella, condessa Edelsheim-Gyulai von Marosnemeth und Nadaska (urodzona w 1918 roku, zmarła w 2013 roku),

Mikołaj (urodzony w 1907 roku, zmarł w 1993 roku), ożenił się z Maria Consuelo Nagykarolyi, conde Karolyi (urodzona w 1905 roku, zmarła w 1976 roku) i Helen Lindsay-Lewis (urodzona w 1916 roku).


Żródła:

Miklós Horthy w "WikipediA"


Miklós Horthy de Nagybánya w "Geneall" tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk