Sámuel Aba (urodzony przed 1010 rokiem, zmarł 5 lipca 1044 roku)

Syn Csaba (Ceba), palatyna węgierskiego.

Król Węgier od 1041 roku do 5 lipca 1044 roku.

Około 1028 lub 1030 roku poślubił nieznaną z imenia, córkę Gézy I Arpada, wielkiego księcia Wegier i Adelajda Piastówna, córki Ziemomysła Piastowicza księcia Polan

Początkowo nosił imię Aba (Oba, Owo, Owon lub Ouban), zaś imię Samuela przybrał podczas chrztu na cześć cara bułgarskiego Samuela Komitopula, teścia swojej ciotki.

Ze wzgędu na trudną sytuację wewnętrzną jego koronacja odbyła się dopiero 22 kwietnia 1044 roku w Csanád.

Imię małżonki Samuela nie jest znana, lecz przypuszcza się, że była przedstawicielką jednego z możnowładczych rodów węgierskich. Po śmierci męża - jak twierdzi G. Györffy, w 1044 roku wraz z synami schroniła się na Rusi. Jej dalsze losy nie są znane. Wedle starszych opracowań żoną Samuela była córka księcia Gézy.

Ze związku z córką Gézy I Arpada, miał czworo dzieci:

Córka,

Córka,

Péter Aba (urodzony zapewne po 1028 lub 1030 roku, zmarł w 1074 roku), palatyn (wzmiankowany w 1067 roku jako darczyńca opactwa w Százd),

Domoszló (urodzony zapewne po 1028 lub 1030 roku, zmarł po 1044 roku).

Początki rodu Abów wiąże się z osobą Paty, wnuka Eda i Edemena, wodzów z czasów przybycia Węgrów do Panonii w 896 roku. Pata był dziadkiem Samuela Aby. Przypuszcza się, że ojcem Samuela Aby był Csaba (Ceba), palatyn węgierski, który około 1005 roku wraz z arcybiskupem Sebastianem brał udział w poświęceniu opactwa Pannonhalma.

Informacje o jego pochodzeniu są niejasne. Powiązania Samuela Aby z dynastią Arpadów pozostają tematem dyskusji w literaturze naukowej. Dawniej uchodził za męża jednej z córek węgierskiego księcia Gejzy szwagra króla węgierskiego Stefana I "Świętego". Obecnie, biorąc pod uwagę, że był o pokolenie młodszy od Stefana, przypuszcza się, że był synem (a nie mężem) bliżej nieznanej córki księcia Gejzy.

Za panowania Stefana I Samuel Aba objął ważną funkcję żupana królewskiego (łac. comes palatinus, węg. nádori ispán). Po śmierci Stefana nowy król, Piotr Orseolo usunął Samuela ze swojego dworu. Wielu możnym węgierskim nie odpowiadały jednak rządy Piotra, który zwykł się otaczać Niemcami i Włochami. Poza tym obawiali się oni, że władca zechce uzależnić Królestwo Węgier od Cesarstwa Niemieckiego. Zatem wspierali oni Samuela, który mógł dzięki temu dojść do władzy po obaleniu Piotra. W 1041 zorganizował przewrót pałacowy, obalił władzę Piotra I Orseolo i objął tron. Zniósł niepopularne podatki i unieważnił część praw wprowadzonych przez poprzednika.

Tak więc w 1041 roku Piotr uciekł z Węgier, a królem został Samuel Aba. Rozpoczęły się prześladowania zwolenników poprzedniego władcy. Natychmiast cofnięto wszystkie prawa, które wprowadził Piotr. Owe prawa szczególnie uderzały w najniższe warstwy społeczeństwa. W późniejszych kronikarskich relacjach ganiono Samuela Abę za to, że wolał towarzystwo chłopów niż możnych panów. Jest bardzo prawdopodobne, że główne oparcie dla jego rządów stanowili ludzie z nizin społecznych, którzy wciąż byli poganami.

W 1041 roku Samuel Aba najechał na zachodnich sąsiadów, pustosząc Bawarię i Austrię. W 1042 roku najechał Marchię Wschodnią i Karyntię (pozostające we władaniu margrabiego Adalberta, szwagra obalonego Piotra I Orseolo), spustoszył je i zrabował. W 1042 roku, w wyniku odwetu, Niemcy i Czesi z królem Henrykiem III na czele najechali Węgry. Rozpoczęła się trwająca dwa lata wojna.

Odwetowa wyprawa cesarza Henryka III w 1042 roku, wspierana przez Brzetysława I, zakończyła się utratą przez Węgrów m.in. Preszburga, jednocześnie Samuel Aba krwawo rozprawił się z opozycją wewnętrzną, mordując podstępnie 50 przeciwników, w związku z czym biskup Gellert odmówił jego koronacji.

W rządach wspierał się na klasach niższych, pozostając w ostrym konflikcie ze szlachtą. Po kolejnej inwazji wojsk cesarskich w 1043 rok zawarto pokój, na mocy którego Węgry traciły pas ziem między Fischa i Litawą, uzyskany w 1031 roku. Niewypełnienie warunków pokoju doprowadziło do trzeciej interwencji Henryka III w 1044 roku, ponownie wspartego przez wojska czeskie i oddziały zebrane przez Piotra I Orseolo. W wielkiej bitwie pod Menfö armia Samuela Aby została pokonana, on zaś sam stracił Sycie. Zapewne został schwytany i powieszony. Wg innych wersji zabity przez poddanych podczas ucieczki po bitwie bądź zabity na pobojowisku przez Piotra I Orseolo.

Samuel doskonale zdawał sobie sprawę z tego, że może się utrzymać na tronie jedynie w przypadku gdy będzie pozostawał w pokojowych stosunkach z cesarzem Henrykiem III. Ten ostatni stał się jednak głównym sprzymierzeńcem pozbawionego korony węgierskiej Piotra Orseolo. Mimo to węgierski władca zdołał utrzymywać pokój z niemieckim władcą, ale cena tego była wysoka, mianowicie Węgry utraciły na rzecz Niemiec część swego terytorium i musiały płacić cesarzowi trybut.

Bern, opart Reichenau, w liście do cesarza Henryka III nazwał Abę pseudokrólem, krzywoprzysięzcą, mordercą i kłamcą.

Z powody konieczności płacenia owego trybutu oraz dokonanego wcześniej uchylenia podatków Samuel Aba zmuszony był poszukać innych źródeł dochodów. Zażądał więc zwrotu majątków, które Kościół otrzymał od króla Stefana I i opodatkował duchowieństwo. Chciał zmniejszyć potężną rolę Kościoła na Węgrzech. Według niektórych źródeł Samuel Aba i jego zwolennicy zostali obłożeni przez papieża ekskomuniką.

Rządy Samuela Aby prowadziły do likwidacji stosunków feudalnych i nawrotu do dawnego ustroju plemiennego. Jego rządy stawały się coraz bardziej niepopularne. Wywoływały opozycję duchowieństwa, możnych, którzy mieli do władcy pretensje, że faworyzuje on ludzi z niższych warstw społecznych oraz cesarza Henryka III, któremu nie podobało się, że Samuel nie przestrzegał wszystkich warunków pokoju. W czerwcu 1044 roku wrócił na Węgry Piotr Orseolo. Wspierany przez wojska cesarza 5 lipca 1044 roku w bitwie stoczonej pod Ménfő w okolicach Győr pokonał wojska Samuela Aby. Źródła przekazały różne opinie na temat śmierci tego ostatniego, który zginął niedługo po swojej klęsce. Według jednych relacji został on schwytany i zabity przez Piotra i cesarza Henryka III. Inne przekazy podają, że Samuel Aba dotarł do Cisy i poniósł śmierć z rąk swych przeciwników. W każdym razie został on pochowany w założonym przez siebie klasztorze w Abasár.

Nie posiadamy źródłowych informacji, co działo się dalej z żoną Samuela Aby i jego synami, Wiadomo jednak, że ród Abów przetrwał będąc jednym z najbardziej wpływowych rodów w północnych Węgrzech. Jego nazwa przetrwała w nazwie komitatu Abaúj-Torna.

Pochowany w Abasár lub też w klasztorze w Sáros (Szarysz).


Żródła:

Samuel Aba w "Wikipedia"


SAMUEL ABA w "Władcy Węgier"


"POCZET KRÓLÓW WĘGIER" - autor: Karczewski Przemysław


"ARPADOWIE NA WĘGRZECH - (X-XIV W.)"