Stefan I Vajk "Święty, Wielki, Węgierski" (urodzony w Esztergom, około 969 roku, zmarł w Ostrzyhomiu, 15 sierpnia 1038 roku) herb

Syn Gézy I Arpada, wielkiego księcia Węgier i Sarolty "Beli Knegini" von Siebenbürgen, córki Gyula księcia Siedmiogrodu.

Książę Bihar od 982/990 roku do 20 sierpnia 997 roku. Wielki książę Węgier od 20 sierpnia 997 roku do 25 grudnia 1000 roku, I apostolski król Węgier od 25 grudnia 1000 roku do 15 sierpnia 1038 roku.

W 996 roku poślubił Giselę "Błogosławioną" Liudolfing (urodzona koło Ratyzbony, w 985 roku, zmarła w klasztorze Niederburg w Pasawie, 7 maja 1065 roku), córkę Henryka II "Kłótnika" Liudolfing, księcia Bawarii i Gisely Welf Burgundzkiej, córki Konrada I "Spokojnego" Welf, króla Burgundii.

Pierwszy węgierski władca koronowany na króla. W ciągu swojego panowania zjednoczył węgierskie plemiona w jedno feudalne państwo. Znacznie powiększył terytorium Węgier oraz doprowadził do końca proces ich chrystianizacji.

Wywodził się Stefan z dynastii Arpadów. Urodził się w ówczesnej stolicy Węgier, Ostrzyhomiu (Esztergom). Wcześniej nosił pogańskie imię Wojka, czy też Vaik. Był synem księcia Gejzy. Źródła podają, iż miał być ochrzczony w wieku pięciu lat przez świętego Wojciecha, biskup czeskiej Pragi, czczony jako patron Polski, który następnie zajął się jego edukacją. Również biskup Wojciech udzielił natomiast na pewno młodemu księciu sakramentu bierzmowania.

Przypuszczalnie w wieku 14-15 lat (a więc około 982/990 roku) został wyznaczony przez ojca następcą węgierskiego tronu, co potwierdzili przysięgą możni oraz rycerstwo; od tego czasu władał zapewne księstwem (ducatus) ze stolicą w Bihar nad dolnym Dunajem.

W 996 roku Stefan poślubił błogosławioną Gizelę, siostrę cesarza świętego Henryka II, cesarza Niemiec, dzięki czemu Węgry cywilizacyjnie i kulturowo mogły bliżej związać się z Niemcami. Po śmierci Gejzy doszło do walk o tron między Stefanem i jego pogańskim kuzynem Koppánym, którego późniejszy święty w 998 roku pokonał.

Jego największą zasługą jest zjednoczenie i umocnienie państwa po okresie rozbicia dzielnicowego. Rządził państwem węgierskim 41 lat. Stworzył organizację kościelną i gorliwie szerzył chrześcijaństwo. W nagrodę 1 stycznia 1001 (31 grudnia 1000?) roku w Rzymie został ukoronowany w obecności Ottona III na króla Węgier, sakry dopełniłpapież Sylwester II. Otton III posłał Stefanowi wspaniałą złotą koronę zwieńczoną krzyżem apostolskim, a wraz z nią list, w którym oficjalnie uznawał władcę Madziarów za katolickiego króla Węgier i wraz z koroną otrzymał zaszczytny tytuł "króla apostolskiego". Ten czyn następcy św. Piotra był potem interpretowany jako jego zgoda na uwolnienie Węgier spod zależności Niemiec. Król założył słynne opactwo benedyktyńskie w Pannonhalma oraz cztery inne. Za zezwoleniem papieża ufundował metropolię kościelną w Ostrzyhomiu i dziewięć zależnych od niej stolic biskupich.

Nowy monarcha kontynuował, zapoczątkowaną przez swego ojca, chrystianizację Węgier. Zwalczał też próbujących oderwać się od korony książąt i przywódców plemiennych.

Święty Stefan zostawił po sobie pamięć doskonałego, mądrego prawodawcy. Dzięki pomocy duchowieństwa wyszły dekrety królewskie, które państwu węgierskiemu zapewniły ład i dobrobyt. Dla ułatwienia administracji król podzielił państwo na komitaty (okręgi).

Wielkim ciosem była dlań śmierć jego jedynego syna, świety Emeryka (Imredy) w 1031 rokuy, który w planach Stefana miał być następcą tronu. Wyróżniał się nabożeństwem do Matki Bożej, którą zwykł nazywać "Wielką Panią Węgrów". Stefan zmarł w Ostrzyhomiu 15 sierpnia 1038 roku. Jego relikwie spoczęły w katedrze w Szekesfehervar, którą wystawił. Niestety, w czasie wojen i nasilenia protestantyzmu zaginęły bezpowrotnie. Świety Grzegorz VII w 1083 roku zezwolił na uroczyste "podniesienie" relikwii św. Stefana, co równało się wówczas kanonizacji. Tenże papież na prośbę św. Władysława, króla, zezwolił równocześnie na kult św. Emeryka, który doznaje czci jako patron katolickiej młodzieży węgierskiej. Św. Stefan jest patronem Serbii i Węgier oraz tkaczy.

W 1003 roku Stefan I zmuszony został zbrojnie zdławić bunt swojego wuja, siedmiogrodzkiego wojewody Gyuli. Pojmawszy go z żoną i dwoma synami, w ramach pojednania zmusił do chrztu. Na jego miejsce posadził innego krewnego - Zoltana.

W 1008 roku Stefan I zbrojnie zlikwidował bunt Ajtony'ego, wodza Czarnych Węgrów, który władał terenami graniczącymi z Bułgarią i przyjął od nich chrzest prawosławnej wiary. Ajtony przypłacił to śmiercią, a prowincję po nim przejął jego pogromca Csanád.

W 1017 roku Stefan I najechał zbrojnie Polskę i odzyskał Morawy utracone w 1013 roku. W 1018 roku Stefan I wspomógł zbrojnie Bolesława Chrobrego w wyprawie na Ruś przeciwko Jarosławowi I. Później stanął po stronie cesarza bizantyjskiego Bazylego II podbijającego Bułgarów. Na wyprawę przeciwko Bułgarii duży wpływ miało to, że bułgarski car Iwan Władysław zagarnął tron przynależny żyjącemu na Węgrzech Piotrowi Deljanowi, bratankowi Stefana I. W tym samym roku przeniósł stolicę z Ostrzyhomia do Szekesfehervar. W 1029 roku Stefan I wcielił Księstwo Nitrzańskie i pozbawił władzy Wazula. W 1030 roku Stefan I zawarł sojusz z polskim królem Mieszkiem II.

Zasłynął jako fundator licznych kościołów, klasztorów - między innymi opactwa świętego Marcina na Górze Panońskiej - a także jako założyciel arcybiskupstwa w Esztergomie. Administracyjnie swe królestwo podzielił na tak zwane komitaty. W roku 1030 udało mu się obronić niepodległość swego kraju, odpierając inwazję wojsk cesarza Konrada II.

W lipcu 1030 roku na kraj Stefana najechał cesarz rzymski Konrad II. Odwetowa węgierska wyprawa dopadła najeźdźców pod Wiedniem, zadając im sromotną klęskę. Wojna ta zakończyła się podpisaniem latem następnego roku bardzo korzystnego dla Węgrów pokoju. Stosunki młodego państwa węgierskiego z Cesarstwem Niemieckim układały się początkowo pomyślnie i pokojowo. Jednakże wzrost znaczenia państwa węgierskiego za czasów Stefana I zaniepokoił feudałów niemieckich. Cesarz Konrad II rozpoczął wojnę z Węgrami z wyraźnym celem zmuszenia ich do uległości i hołdu lennego. Wojna skończyła się sromotną klęską wojsk niemieckich. Według słów kronikarza niemieckiego: "cesarz wrócił z Węgier bez armii i bez jakichkolwiek zysków". Odtąd też granica między Węgrami a Cesarstwem Niemieckim, a później Austrią, ustaliła się na rzece Litawie (Lajta).

Latem 1031 roku Stefan I zawarł z niemieckim Konradem II pokojowe porozumienie, na mocy którego granicę między obu państwami wyznaczono na rzece Litawie. W 1031 roku tragicznie zginął jedyny syn Stefana I, Emeryk. Po pierwszym szoku Stefan wyznaczył na swego następcę siostrzeńca, Piotra Orseolo. To nie spodobało się Bazylemu, synowi jego wuja, który zawiązał spisek. Zamach stanu na czas wykryto. Bazylego uwięziono i pozbawiono wzroku, a jego dzieci zostały banitami. Stefan bardzo przeżył utratę syna. Często popadał w depresję. To z kolei było przyczyną chorób, które towarzyszyły mu aż do śmierci. Pod koniec 1037 roku Stefan I uwięził kandydata do polskiego tronu, Kazimierza I "Odnowiciela", który licząc na pomoc, próbował się schronić na węgierskim dworze. Kazimierz wypędzony z Polski udał się na Węgry na dwór św. Stefana. Stefan jednak będąc w dobrych stosunkach z Czechami, którzy właśnie wyprawili się na Polskę, zatrzymał Kazimierza u siebie jakoby jeńca - nie chciał go puścić na wolność.

Zmarł 15 sierpnia 1038 roku. Pochowano go obok jego tragicznie zmarłego na polowaniu syna Emeryka - także późniejszego świętego. Kanonizowano go w 1083 roku. Warto przytoczyć w tym miejscu pojęcie "Korony Świętego Stefana", a więc krajów i regionów, które kiedyś znajdowały się pod węgierskim panowaniem, dziś zaś leżących w większości na terenie innych państw, takich jak Słowacja, Rumunia, czy Chorwacja. Krajami Korony Świętego Stefana oficjalnie nazywano węgierską część Austro-Węgier. Szczegółowo to pojęcie oraz nostalgię za terytorialną potęgą Węgier opisuje Krzysztof Varga w znakomitej, nominowanej do tegorocznej nagrody Nike książce "Gulasz z Turula". Natomiast korona, którą Stefan I nosił jako monarcha, jest narodową relikwią Węgrów. W 1945 roku trafiła ona od USA i dopiero w 1978 roku została im zwrócona.

Niezwykle interesująca jest także pewna legenda, która wiąże się z sanktuarium Świętego Krzyża na Łysej Górze w Górach Świętokrzyskich. Otóż znajdująca się tam relikwia, którą jest cząstka Krzyża Świętego, należeć miała właśnie do świętego Stefana. Ten zawiesił ją swemu synowi, świętemu Emerykowi, na szyi, gdy królewicz wybierał się do Polski, gdzie miał wspólnie z Bolesławem Chrobrym polować. Podczas łowów Emerykowi miał się ponoć ukazać jeleń z krzyżem widniejącym w porożu. Podczas pościgu za osobliwym zwierzęciem, węgierski królewicz zapędzić miał się na sam szczyt Łysej Góry, tam zaś objawił mu się anioł, który nakazał mu pozostawić relikwię w ufundowanym niedawno benedyktyńskim opactwie, co też Emeryk uczynił.


Żródła:

Święty Stefan I "Święci na dziś"


STEFAN I ŚWIĘTY w "Władcy Węgier"


"ARPADOWIE NA WĘGRZECH - (X-XIV W.)"


"Węgrzy uczcili św. Stefana" - fragment artykułu z Radia Watykańskiego


Stefan I Święty w "Wikipedia"


"POCZET KRÓLÓW WĘGIER" - autor: Karczewski Przemysław