Stefan III Arpad (urodzony w Ostrzyhomiu, w 1147 roku, zmarł w Ostrzyhomiu, 4 marca 1172 roku) herb

Najstarszy syn Gézy III Arpada, króla Węgier i Chorwacji i Eufrozyny Rurykowiczównej, córki Mścisława II Fiodora "Wielkiego" Rurykowicza, księcia nowgorodzkiego, księcia perejasławskiego, wielkiego księcia kijowskiego.

Król Węgier, Dalmacji i Chorwacji od 31 maja do 14 stycznia lipiec 1162 roku, Król Węgier i Chorwacji od 14 stycznia 1163 roku do 1170 roku, Król Węgier i Chorwacji od 1170 roku do 4 marca 1172 roku.

Poślubił w 1167 roku (rozwód w 1168 roku) N. Rurykowiczównę Halicką (urodzona około 1150 roku, zmarła okolo 1166 roku), córkę Jarosława I "Ośmiomysła" Rurykowicza, księcia galickiego i Olgi Rurykowiczównej Suzdalskiej, córki Jerzego "Dołgorukiego" Rurykowicza, księcia suzdalskiego, wielkiego księcia kijowskiego. Poślubił w 1168 roku Agnieszkę Babenberg Austriacką (urodzona około w 1154 roku, zmarła 13 stycznia 1182 roku), córkę Henryka II "Jasomirgota" Babenberg, księcia Austrii, księcia Bawarii, palatyna Reńskiego i Teodory Komneny, córki Andronikos Komnenos Bizantyjskiego, sebastokratora.

Po śmierci ojca w maju 1162 roku został królem Węgier. Koronacja Stefana miała miejsce już w czerwcu 1162 roku w bazylice Panny Marii w Székesfehérvár (Białogrodzie Stołecznym).

Pomimo, iż miał ukończone tzw. lata sprawne, pozostawał pod opieką regencji, w której skład wchodziła m.in. jego matka oraz arcybiskup ostrzyhomski Łukasz Banffi. W lipcu 1162 roku pretensje do węgierskiego tronu zgłosił jego stryj Władysław II. Wkrótce jednak latem 1162 roku Węgry najechali wspierani przez cesarza bizantyjskiego bracia Gézy II - Władysław (II) i Stefan (IV), którzy zdobyli stolicę zmuszając Stefana III i jego rodzinę do ucieczki do Austrii.

Po śmierci Władysława II w 1163 roku Bizantyjczycy osadzili na tronie węgierskim drugiego stryja Stefana III, swego wiernego sojusznika Stefana IV. 19 czerwca 1163 roku pod Székesfehérvár Stefan III, wspierany przez cesarza niemieckiego, zwyciężył Stefana IV i na powrót objął tron. Stefana IV został wzięły do niewoli. Uwolniony wkrótce, zbiegł do Bizancjum, skąd na jesień 1163 roku podjął nieudaną próbę powtórnego opanowania kraju.

W 1164 roku cesarz Manuel I Komnen zawarł ze Stefanem III układ, na mocy którego Bizancjum otrzymało w bezpośredni zarząd część Węgier (Sirmium, Chorwację i Dalmację), a królewski brat Bela został wysłany na dwór cesarski jako przyszły następca tronu bizantyjskiego. Zdając sobie sprawę z taktycznego charakteru zawartego układu, Stefan III zdołał zapewnić sobie poparcie Fryderyka I "Barbarossy", Władysława II i księcia halickiego Jarosława "Ośmiomysła" w latach 1163-1164. Po krótkotrwałej wojnie z Bizancjum w 1164 roku nastąpił również krótkotrwały pokój, w którym obie strony potwierdziły warunki układu z 1163 roku.

Cesarz Manuel chwytał się różnych środków, by osłabić Węgry od wewnątrz. Wspierał przede wszystkim pretensje do tronu odsuniętych od władzy Arpadowiczów, próbował nawet sam zawładnąć koroną węgierską, a wreszcie wymusił na Stefanie III oddanie jego młodszego brata, Belę, jako zakładnika na dwór carogrodzki. Bela miał być wychowany w duchu probizantyńskim, by jako przyszły król Węgier rządził krajem po myśli cesarza. Plany te jednak całkowicie zawiodły.

Kolejna wojna która wybuchła w 1165 roku, mimo klęski armii węgierskiej pod Zemun w 1167 roku, zakończyła się utrzymaniem Chorwacji i Dalmacji, które zdobyte przez króla Kolomana w 1102 roku. Jednakże pokój zawarty z Bizancjum w 1170 roku spowodował utratę Sirmium, Chorwacja i Dalmacja, które przeszły pod zarząd bizantyjski.

W konflikcie Fryderyka I "Barbarossy" z papiestwem, Stefan III stanął po stronie papieża Aleksandra III. W 1169 roku pod wpływem arcybiskupa Łukasza zawarł konkordat, wyrzekając się wszelkich praw związanych z inwestyturą. Zmarł, najprawdopodobniej otruty, 4 marca 1172 roku i został pochowany w Ostrzyhomiu (dzisiejszy Esztergom).

W latach 1162-63 tron węgierski uzurpowali kolejno jego dwaj stryjowie, Władysław oraz Stefan.

Za jego panowania na Węgrzech pojawili się templariusze.


Żródła:

"ARPADOWIE NA WĘGRZECH - (X-XIV W.)"


"POCZET KRÓLÓW WĘGIER" - autor: Karczewski Przemysław


STEFAN III w "Władcy Węgier"


ISTVÁN w "MedLands" tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk